چه کسی به نیروهای درگیر در سوریه سلاح می فرستد؟

در طی دوسال گذشته و در طی جنگ در سوریه، یکی از مسائل مهم همواره این بوده است که چه کسی سلاح طرفین درگیر را تامین می‌کند.

دولت با تکیه بر متحدان خارجی خود به طور مداوم اسلحه دریافت کرده است. در حالی که شورشیان به طور مخفیانه سلاح و اقلام غیر کشنده دریافت کرده‌اند. در این مطلب نگاهی داریم به جریان انتقال کمک های نظامی به سوریه.

چه کسی سلاح دولت سوریه را تامین می کند؟

پیش از آغاز شورش، دولت سوریه دارای انواع سلاح‌های سنگین از جمله تانک، خودروهای زرهی، توپ و موشک بود و گفته می‌شد یک زرادخانه موشک‌های بالستیک هم در اختیار دارد.

نیروی هوایی نیز به نوبه خود دارای جت های جنگنده و هلی کوپترهای توپدار است.

بعد از دو سال جنگ، نیروهای دولتی هنوز مجهز‌تر و سازمان یافته‌تر از شورشیان هستند، اما مقامات غربی می‌گویند که انبار مهمات و سلاح‌هایشان رو به کاهش است و لاجرم بر کمک های خارجی تکیه کرده‌اند.

روسیه

Image caption بر اساس گزارش ها موشک های اس ۳۰۰ زمین به هوا هنوز به سوریه انتقال نیافته اند

روسیه همواره در طول درگیری به ارتش سوریه سلاح و تجهیزات ارسال کرده، اما دولت این کشور اصرار دارد که تنها طبق قراردادهایی عمل کند که پیش از آغاز جنگ منعقد شده بنابراین موجب نقض تحریم‌های بین المللی نمی‌شود.

با وجود فشارهای غرب، مسکو در اوایل سال جاری اصرار داشت که قراردادهای خود با دولت سوریه را محترم شمرده و به ارسال موشک زمین به هوای دوربرد از نوعS-۳۰۰ ادامه دهد. البته گفته می شود که هنوز این موشک ها به سوریه ارسال نشده اند. اما گزارش شده است که روسیه موشک های پیشرفته ضد کشتی از نوع "یاخونت" ، موشک زمین به هوا از نوع SA-۱۷ و موشک هایی با برد کوتاه پانتسیر- اس را قبلا به سوریه ارسال کرده است.

ایران

مقامات غربی می گویند ایران از اواخر ۲۰۱۲ کمک های نظامی خود به نیروهای دولتی سوریه را افزایش داده است. به عقیده آنها، تهران به یکی از مهمترین منابع تامین موشک، موشک های ضد تانک، آر پی جی و خمپاره تبدیل شده است.

هرچند، مقامات ایرانی هرگونه نقض تحریم های سازمان ملل علیه صدور سلاح از سوی این کشور را انکار می کنند.

ادعا شده است که ایران به منظور دور زدن تحریم ها، حجم زیادی از سلاح های خود را از مسیر هوایی و زمینی عراق و با استفاده از هواپیماهای تجاری و یا کامیون به سوریه منتقل می کند، موضوعی که دولت عراق آن را انکار می کند.

شواهدی شامل عکس و فیلم نیز در اینترنت موجود است که ظاهرا نشانگر فعالیت های اخیر ایران در زمینه صدور اسلحه به سوریه است.

گفته می شود که یکی از این تصاویر یک موشک ساخت ایران را نشان می دهد که تاریخ ساخت ۲۰۱۲ روی آن ثبت شده است و دیگری یک صندوق مهمات حاوی خمپاره های ساخت یکی از شرکت های زیر مجموعه وزارت دفاع ایران را نشان می دهد که باز هم تاریخ ساخت آن ۲۰۱۲ است.

چه کسی سلاح شورشیان را تامین می کند؟

گروه های شورشی در سوریه از مسیرها و به شیوه های مختلف سلاح و تجهیزات دریافت می کنند. بازار سیاه، تصرف در حین درگیری، کارخانه های خودساخته، محموله هایی که اشخاص، گروه ها و دولت های خارجی هزینه آن را تامین می کنند، از جمله شیوه هایی دستیابی شورشیان به سلاح است.

فرماندهان گروه های شورشی تقاضای سلاح های پیشرفته کرده اند اما آنطور که گفته می شود، تنها حجم محدودی از سلاح های کوچک دریافت کرده‌اند.

سوریه

نمایندگان ارتش آزاد سوریه می گویند حجم زیادی از سلاح را در بازار سیاه خریده و یا با صرف تسلیحات دولتی به دست آورده اند.

گروه های شورشی از ۲۰۱۱ تاکنون تعدادی از پایگاه های نظامی از جمله در تفتناز، التیاس و جیره را به تصرف خود در آورده‌اند. این پایگاه‌ها برای شورشیان، منابع مهم تجهیزات و سلاح به ویژه موشک های ضد هوایی و خودروهای زرهی به شمار می روند.

قطر

تاکنون قطر یکی از مهمترین مسیرها برای ارسال سلاح به شورشیان به شمار می رفت. این امیرنشین واقع در شبه جزیره عربستان تامین سلاح شورشیان را انکار می‌کند، اما وعده داده که "هرچه شورشیان نیاز داشته باشند" در اختیارشان قرار خواهد داد.

گفته می شود که بیشترین حجم سلاح در اختیار گروه های اسلامگرای افراطی، از جمله گروه های نزدیک به اخوان المسلمین قرار دارد.

بنا به گزارش‌ها، این مسئله انتقاد مقامات در غرب را بدنبال داشته که معتقدند بیشتر این گروه ها افراط گرا هستند.

روزنامه نیویورک تایمز گزارش کرده که در ژانویه سال ۲۰۱۲ میلادی هواپیماهای حامل مهمات نظامی متعلق به نیروی هوایی قطر از مسیر ترکیه به شورشیان سلاح ارسال کرده‌اند.

تردد این هواپیماهای قطری که در فرودگاه اسنبوگا در نزدیکی آنکارا فرود می‌آمدند تا پاییز سال ۲۰۱۲ به هر دو روز یک بار رسیده بود. مقامات قطری همواره اصرار کرده‌اند که آنها حاوی اقلام غیر کشنده هستند.

عربستان سعودی

بر اساس گزارش ها عربستان سعودی اخیرا به بزرگترین منبع کمک های مالی و نظامی به شورشیان تبدیل شده است. عربستان سعودی، برخلاف قطر به گروه های اسلامگرای افراطی اطمینان ندارد و حمایت خود را نسبت به نیروهای ملی گرا و گروهای سکولاری چون ارتش آزاد سوریه متمرکز کرده است.

آنطور که گزارش ها حاکی است، در سال ۲۰۱۲ عربستان سعودی هزینه خرید "هزاران تفنگ و صدها مسلسل" موشک انداز و نارنجک انداز و مهمات ساخته کرواسی را برای ارتش آزاد سوریه پرداخت کرد.

این مهمات از راه هوایی، از مسیر اردن و ترکیه به طور قاچاق وارد خاک سوریه شدند. مقامات عربستان سعودی از هر گونه اظهار نظری در این مورد خودداری کرده اند.

لیبی

این کشور واقع در شمال آفریقا، مهمترین منبع تامین سلاح برای شورشیان سوری است.

گروهی از کارشناسان شورای امنیت که بر تحریم تسلیحاتی علیه لیبی از آغاز انقلاب سال ۲۰۱۱ میلادی که به سرنگونی 'معمر قذافی'، رهبر پیشین این کشور منجر شد، نظارت می کنند، در گزارش سالانه خود در آوریل ۲۰۱۳سال تصریح کردند که انتقال سری سلاح از جمله " سلاح های سبک و سنگین، سلاح های کوچک با مهمات، مواد منفجره و مین" از سوی لیبی به شورشیان سوری صورت گرفته است. در بخشی از این گزارش آمده است که "حجم قابل توجه بعضی از محموله ها و میزان هماهنگی در نقل و انتقال و نحوه توزیع نشان از آن دارد که مقامات محلی لیبی، چنانچه مستقیما در این انتقالات دست نداشته اند، حداقل به آن واقف بوده اند."

اروپا

در مه ۲۰۱۱، تحریم های تسلیحاتی اتحادیه اروپا بر علیه سوریه آغاز شد. با گذشت سه سال از آغاز شورش‌ها، بعضی از اعضای این اتحادیه، در راس آن بریتانیا و فرانسه، تلاش های خود را برای اصلاح قانون تحریم‌ها برای تامین سلاح به شورشیان میانه رو آغاز کردند.

با وجود اختلاف‌های عمیق، سرانجام وزرای خارجه در مه سال ۲۰۱۳ به توافق رسیدند که تحریم تسلیحاتی علیه سوریه به تعویق بیفتد.

با آنکه ظاهرا اعضای اتحادیه اروپا مستقیما به شورشیان سلاح نفرستاده‌اند، نام یک کشور اروپایی دیگر در ارتباط با انتقال سری حجم زیادی از سلاح از طریق هوایی مطرح است.

در ژانویه سال ۲۰۱۳، یک وبلاگ نویس بریتانیایی متوجه تصاویری در اینترنت شد که نشان می‌داد سلاح‌های ساخت یوگسلاوی سابق در دست شورشیان در جنوب کشور است.

به نظر می رسد که حجم بزرگی از تفنگ های خودکار، موشک‌های دوش پرتاب و نارنجک انداز که از زمان جنگ بالکان در دهه ۹۰ بر جای مانده و به طور مخفیانه در کرواسی نگهداری شده، به سوریه راه یافته است.

مقامات در غرب به نیویورک تایمز گفته‌اند که این سلاح ها به عربستان سعودی فروخته شده و از دسامبر سال ۲۰۱۲ تاکنون، چندین هواپیما حامل این سلاح ها، کرواسی را به مقصد ترکیه و اردن ترک کرده‌اند.

بر اساس گزارش ها، این محموله‌ها سپس به گروه‌های متحد غرب از جمله، ارتش آزاد سوریه، تحویل داده شده‌اند.

وزارت خارجه کرواسی و آژانس صادرات سلاح، انتقال این محموله‌ها را انکار کرده‌اند.

آمریکا

آمریکا به کرات گفته است که مایل به فرستادن سلاح به شورشیان نیست زیرا نگران آن است که سلاح ها در دست گروه های تندرو موسوم به جهادی بیفتد.

اما مقامات آمریکایی در واشنگتن در ۱۴ ژوئن ۲۰۱۳، پس از آنکه گزارش شد نیروهای ارتش سوریه از سلاح شیمیایی استفاده کرده اند، گفتند که 'کمک های مستقیم نظامی' خود را به شورشیان ارائه می‌دهند.

بر اساس گزارش ها، سازمان مرکزی اطلاعات آمریکا، سیا، از ۲۰۱۲ نقش مهمی در هماهنگی نقل و انتقالات سلاح به شورشیان متحد آمریکا بازی کرده است.

همچنین گزارش شده است که سیا در انتقال هوایی سلاحهایی که ادعا شده از کرواسی وارد شده نیز دست داشته است.

ترکیه

دولت ترکیه از هواداران سرسخت شورشیان است، اما رسما فرستادن سلاح برای شورشیان را تایید نکرده است.

هرچند گزارش ها حاکی از آن است که از اواخر سال ۲۰۱۲، ترکیه نقش مهمی در تسریع شدید انتقال سلاح به شورشیان داشته است.

بر اساس گزارش نیویورک تایمز، مقامات ترکیه بر انتقال سلاح از کرواسی نظارت داشته اند . بر اساس این گزارش 'مقامات برای نظارت بر کامیون های حامل سلاح از مسیر ترکیه به سوریه، گیرندههایی بر آنها نصب کرده اند'.

اردن

سلاح های ساخت یوگسلاوی سابق که گفته می شود از اوایل سال ۲۰۱۳ در اختیار ارتش آزاد سوریه بوده، به طور قاچاق از مرز اردن وارد شده است.

دولت اردن داشتن هرگونه نقش در این انتقالات را انکار کرده و گفته است که تلاش می‌کند از قاچاق اسلحه جلوگیری کند.

هرچند، نیویورک تایمز شواهدی پیدا کرده مبنی بر اینکه نیروی سلطنتی هوایی اردن و هواپیماهای تجاری این کشور در انتقال سلاح از کرواسی به کار رفته اند.

عراق

گفته می شود شورشیان سوریه که اکثرا متعلق به جامعه اکثریت سنی این کشور هستند، از قبایل سنی و گروه های شبه نظامی سنی در عراق، کشور همسایه، نیز سلاح، مهمات و مواد منفجره دریافت کرده اند.

بنا به گزارش ها سلاح از طریق مرزهای پر خطر و طولانی منتقل و به شورشیان یا فروخته شده و یا به طور رایگان در اختیارشان قرار می گیرد.

القاعده در عراق نقش مهمی در بنیان گذاری جبهه نصرت داشته و آنها را با کمک های مالی و نظامی تامین می‌کند.

لبنان

طبق گزارش ها، جامعه سنی لبنان هم مانند عراق، شورشیان سوری را با سلاح های کوچکی که در بازار سیاه خریداری شده و از مسیرهای مختلف در منطقه، از جمله لیبی، وارد می شود، تامین می کند.

مقامات در لیبی بعضی از کشتی های حامل مهمات از قبیل آر پی جی را توقیف کرده اند.

شهر قصیر در سوریه که نیروهای دولتی در ژوئن ۲۰۱۳ کنترل آن را در دست گرفتند، یکی از مسیرهای اصلی قاچاق اسلحه از شمال شرقی لبنان بود.