آیا تاجیکستان می‌تواند رئیس جمهوری زن داشته باشد؟

آینهال بابانظراوا
Image caption آینهال بابانظراوا سالهای طولانی به عنوان حقوقدان فعالیت می‌کرد

تصمیم اتحادیه نیروهای اصلاح‌طلب تاجیکستان در باره نامزدی زن به مقام ریاست جمهوری سبب بحثهای داغی در جامعه و شبکه‌های اجتماعی این کشور شد.

محی‌الدین کبیری، رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، حزبی که یکی از بخشهای عمده اتحادیه نیروهای اصلاح‌طلب تاجیکستان را تشکیل می‌دهد، پیشنهاد شدن زن همچون نامزد به ریاست جمهوری را “انقلاب ذهنی” عنوان کرد.

مشکل منتقدان با نامزدی آینهال بابانظراوا برای شرکت در انتخابات 6 نوامبر، نه با شخصیت یا فعالیت این حقوقدان 65 ساله است، بلکه فقط زن بودن اوست.

برخیها با تکیه به چنین معیارهای مذهبی، مثل - “زن نباید سمت رهبریکننده داشته باشد”، شدیداً علیه نامزدی خانم بابانظراوا ابراز نظر می‌کنند.

“قرآن ممنوع نمی‌کند”

اما حاجی اکبر توره جانزاده، روحانی سرشناس تاجیک به بخش روسی بی بی سی در این باره گفت: “در قرآن یگان آیتی نیست که در آن از منع بودن فعالیت سیاسی یا داشتن مقام رهبریکننده برای زنان گفته شده باشد. حدیثی هست که در آن به استناد به سخنان پیامبر آمده که دولتی، که آن را زن رهبری می‌کند بی فیض و بی‌برکت می‌شود. اما در اینجا نیز سخن به طور مستقیم از منع بودن رهبری برای زن نمی‌رود.”

بحث روحانیان در مورد امکانیت زنان برای شرکت در زندگی اجتماعی و سیاسی از سالهای 1950 ادامه‌ دارد.

روحانیان نامدار اسلامی و متخصصان ادیان تلاش کرده‌اند به این سؤال پاسخ بگویند که برای یک زن مومن مسلمان در جهان معاصر کدام کار ممکن بوده و کدام فعالیت برایش توصیه نمی‌شود. اما ظاهراً همه این توضیحات از شدت مسئله در جامعه و مناسبت مردها به آن نمی‌کاهد.

در جهان معاصر اسلامی دو روند مرتبی مشاهده می‌شود که یکی از شرکت زنان در زندگی اجتماعی پشتیبانی کرده و دیگر این امر را نمی‌پذیرد.

بخش افراطگرای جامعه مسلمانی که سلفیها از این بخش نمایندگی کرده و در سالهای اخیر تأثیر آنها در برخی از کشورهای مسلمانی بیشتر محسوس می‌شود، علیه دست یافتن زن به مقام رهبریکننده در جامعه، دولت و خانواده است.

حاجی اکبر توره جانزاده افزود: “این وضعیت در نتیجه درک نادرست آیتها و حدیثهای پیامبر از سوی مسلمانان به وجود می‌آید که اکثر مردها به آنها استناد می‌کنند. واقعیتهای امروز را که از واقعیتهای زمان پیامبر محمد فرق می‌کند، باید درک کرد. ما باید درک بکنیم که تاجیکستان یک کشور دنیوی است، نه اسلامی.”

به گفته این روحانی زن نمی‌تواند جامعه‌ای را رهبری کند که در آن به مثل زمان خلیفه‌ها تقسیم قدرت نیست و همه قدرت در دست یک نفر است.

به باور او در جمعیتی که در آن قدرت به قوه قضایی، اجرائیه‌، قانون‌گذار تقسیم شده، زن می‌تواند در مقامهای رهبریکننده باشد.

موانع اجتماعی

صاحب‌نظران می‌گوید که مشکلات اجتماعی، فقر و مهاجرت عمومی نه تنها وضع بی آن هم بد زن را در تاجیکستان بدتر می‌سازد، بلکه این ذهنیت را تقویت می‌دهد که سرنوشت زن محدود به نگاه و بین خانه و خانواده می‌شود.

اکثرا، رفتار زنان فعال و تلاش آنها برای شرکت در زندگی اجتماعی گناه محسوب می‌شود.

محی‌الدین کبیری، رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان تأکید می‌کند: “می گویند که چونین مناسبت به نقش زنان در جامعه به خاطر رعایت دین است، اما این حرف نادرست است. بیشتر به تفکر آدمان ذهنیت شرقی، عرف و عادت و فهمش شخصی هر کس از دین، تأثیر می‌کند. وضع مشابه در دیگر کشورهای سابق شوروی مشاهده می‌شود.”

او می‌فزاید: “در حالی که در پاکستان و بنگلادیش کشورهای دارای جمعیت مذهبیتر از ما زنها بارها مقامهای بلندترین را صاحب شده‌اند.”

پیشتر سازمانهای بین‌المللی از افزایش نقض وخیم حقوق زنان و در تاجیکستان گزارش کرده بودند. اکثرا صحبت در باره مشکلات خانوادگی در میان جامعه کاری بد تلقی می‌شود.

خود آینهال بابانظراوا می‌گوید: “نقش دولت و دین برای تغییر مناصبت به زن عظیم است. اگر این دو نهاد در واقعیت می‌خواستند باورها و ذهنیت شکل‌گرفته در طول قرنها را عوض کنند، این کار را حتما مدتها قبل می‌کردند.”

وی می‌ افزاید: “در حال حاضر کار دولت با صحبت کردن در باره نقش زنان محدود می‌شود، در حالی باید به شکستن قالب و کلیشه ها آغاز کرد و زنها را به مقامهای رهبریکننده تعیین کرد، تا این که مردها و زنها به این عادت پیدا کنند.

مطالب مرتبط