تمدید حضور پایگاه روسیه در تاجیکستان: سود و زیانش چیست؟

پایگاه نظامی
Image caption پارلمان تاجیکستان موافقتنامه پایگاه نظامی روسیه در این کشور را تصویب کرد

پس از یک سال امضای موافقتنامه میان تاجیکستان و روسیه در باره "مقام و بود و باش پایگاه نظامی روسیه در قلمرو تاجیکستان" این سند روز سه‌شنبه‌ 1 اکتبر از جانب مجلس نمایندگان پارلمان این کشور تصویب شد.

اعضای پارلمان، از جمله نمایندگان حزب مخالف نهضت اسلامی در مجلس نمایندگان به حضور طولانی نظامیان روس در تاجیکستان مخالفتی نکردند و این موافقتنامه به اتفاق آرای نمایندگان تصویب شد.

طبق این سند، پایگاه نظامی روسیه در تاجیکستان تا سال 2042 باقی مانده و افزون بر این، نظامیان روس از مصونیت برخوردار خواهند شد.

اما نظر مسئولان احزاب سیاسی و کارشناسان مستقل در مورد تصویب موافقتنامه در باره تمدید حضور پایگاه نظامی روسیه در قلمرو تاجیکستان یکسان نبوده است. اینک نظر چندی از آنها در این زمینه:

محی‌الدین کبیری، رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان:

"تاسیس پایگاههای نظامی یک کشور در کشور دیگر در جهان امروز یک پدیده معمولی است.

از نگاه اصولی نظر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان در باره پایگاه نظامی روسیه این است که تاجیکستان باید به عنوان یک دولت مستقل قدرت و توان حمایت از خود و تأمین امنیت خود را داشته باشد. این موقع اصولی ماست. هر وطن‌دوست واقعی نیز در این زمینه چنین نظر دارد.

ولی ما باید واقع‌بین باشیم. واقعیت امروز چنین است که با نظرداشت تهدید و خطرات در منطقه و شرایطی که تاجیکستان دارد، ممکن است در این مرحله ما نتوانیم امنیت خود را در برابر این تهدیدها تأمین کنیم.

اگر منافع دولت تاجیکستان تقاضا کند که در این مرحله این کشور در حدود خود پایگاه یک کشور دوست را جای دهد، بهترین انتخابش باز هم روسیه می‌تواند باشد.

با توجه به تاریخ روابط، سطح مناسبات و منفعت صدها هزار نفر از شهروندان تاجیکستان که در روسیه کار و زندگی می‌کنند، این انتخاب انتخاب بهترین خواهد بود."

شاکر حکیم اف، معاون رهبر حزب سوسیال دموکرات تاجیکستان:

"به نظر من، برای حضور نیروهای روسیه در تاجیکستان ضرورتی وجود ندارد. تجربه نشان می‌دهد که حضور نیروهای خارجی در هر کشور معنی محدود کردن استقلال این کشور را دارد.

از سوی دیگر، شرط و شرایط موافقتنامه پایگاه نظامی روسیه در تاجیکستان عمدتا به نفع روسیه بوده و از منافع تاجیکستان صرف نظر شده است.

ادعاهای مبنی بر "کفیل ثبات تاجیکستان" بودن پایگاه نظامی روسیه واقعیت نداشته، تنها رشد باثبات اقتصاد و جامعه شهروندی می‌تواند عامل ثبات و آرامی در کشور باشد.

روشن بود که این موافقتنامه در مجلس نمایندگان که اکثر اکثر اعضای آن را اعضای حزب حاکم خلق دموکرات تشکیل می‌دهند، بدون مشکل تصویب می‌شود.

اما در آستانه انتخابات ریاست جمهوری در تاجیکستان تصویب شدن این سند موضع روسیه را در قبال مقامات تاجیک نرم کرده و ممکن است روسها از تحلیل روندهای سیاسی این کشور و تأثیر‌‌گذاری در آن خودداری کنند.

مسلم است که مردم تاجیکستان تحت تأثیر رسانه‌های روسیه قرار دارند. به این ترتیب، روسیه آمادگی خود را از پشتیبانی از نامزدی امامعلی رحمان در انتخابات قریبالوقوع ریاست جمهوری تاجیکستان احتمالاً ابراز داشته است."

محمدعلی وطن اف، رئیس کمیته قانون‌‌گذاری و حقوق انسان مجلس نمایندگان:

"در دنیای معاصر بنیاد پایگاههای نظامی در کشورهای دیگر به حکم عنعنه‌ درآمده است. موافقتنامه میان روسیه و تاجیکستان به منفعت هر دو کشور است.

در این سند نظامیان روس و خانواده‌های آنها موظف شده‌اند، تا به استقلال تاجیکستان احترام گذارند و قوانین این کشور را رعایت کنند. در امور داخلی تاجیکستان مداخله نکنند. این نکته خیلی مهم است.

سر و صداها در باره مصونیت نظامیان روس در تاجیکستان که گویا از هر گونه مسئولیت آزاد باشند، چندان درست نیست. اگر نظامیان روس در تاجیکستان مرتکب جرایمی شوند، طبق قوانین روسیه مجازات خواهند شد.

در این سند حقوقی مسائل بحث‌ برانگیز در باره ‌آلوده ساختن محیط زیست، انتقال کالاهای خطرناک و تنظیم حرکت هواپیماها طبق قوانین تاجیکستان حل و فصل خواهد شد."

دولت عثمان، کارشناس مستقل:

"وجود نیروی خارجی در داخل یک کشور استقلال آن را زیر سؤال می‌برد. اما در شرایط فعلی که ارتش تاجیکستان چندان نیرومند نبوده و توان و قدرت تأمین امنیت کشور را ندارد، نیاز به حضور نیروهای روسیه وجود دارد.

از سوی دیگر، حالا تاجیکستان با کشور همسایه ازبکستان در زمینه آب و انرژی اختلافاتی داشته و وضع همسایه دیگرمان افغانستان متشنج باقی مانده است. حضور نظامیان روس در تاجیکستان به عنوان نیروی بازدارنده خدمت خواهد کرد.

روسیه برای حضور پایگاه نظامی خود در قرقیزستان به این کشور میلیونها دلار حق اجاره پرداخت می‌کند، اما حضور پایگاهش در تاجیکستان رایگان است. شاید عواملی موجود باشد که حکومت تاجیکستان را مجبور کرده است که به شرط و شرایط جانب روسیه راضی شود.

امکان دارد موضوع تقویت ارتش تاجیکستان و توزیع تجهیزات مدرن نظامی و مهمات جنگی به ارتش از جانب روسیه مطرح باشد، که تاجیکستان سند حضور طولانی نظامیان روس در قلمروش را امضا کرده است."

سیم‌الدین دوست اف، تحلیلگر و رئیس سازمان اجتماعی "ایندم":

"بحث حضور نظامیان روس به همان شیوه‌ای که طول چهار سال میان روسیه و تاجیکستان ادامه‌ داشت، بر زیان روسیه و تاجیکستان انجامید. تصویب این سند در پارلمان تاجیکستان نیز به هیچ وجه پیروز‌ی دیپلماتیک روسیه نیست. چرا؟

بحث چهارساله تاجیکستان با روسیه سر این موضوع، از جمله پرداخت حق اجاره، ادامه‌ داشته و در این مدت روسیه با اقدامات خود به اقتصاد تاجیکستان زیان جدی وارد کرد. مثلاً، از 1 آوریل سال 2010 روسیه علیه تاجیکستان "جنگ نفتی" اعلان کرده و در این مدت به اقتصاد تاجیکستان بیش از 1 میلیارد دلار خسارات وارد کرده است.

حجم محصولات نفتی وارداتی تاجیکستان سالیانه 800 هزار تن را تشکیل داده و حجم عوارض گمرکی برای 1 تن مواد سوخت روسیه 350-370 دلار بود. خسارات از این بخش وارده حدود 1 میلیارد دلار خواهد بود.

محض در این مدت رئیس جمهور تاجیکستان و پیوندانش هدف حمَلات اطلاعاتی رسانه‌های روسیه قرار گرفتند و این امر به اعتبار دولت تاجیکستان لطمه زد. وضع مهاجران تاجیک در روسیه بدتر شد. این باخت جدی دیپلماسی تاجیک در 20 سال اخیر محسوب می‌شود.

ادعاها در مورد "کفیل ثبات منطقه بودن نیروهای روسیه" بی‌پایه است. موضعگیری روسیه در قبال تاجیکستان و رقابت او با آمریکا در افغانستان باعث به کشور مقتدر منطقه و متحد اصلی ناتو تبدیل یافتن ازبکستان شد. این امر می‌تواند برای منطقه خطرزا باشد. ممکن است تاجیکستان مورد معامله میان ازبکستان و روسیه قرار بگیرد که این امر برای دولت ملی تاجیکان خطر جدی خواهد بود.

هیئت تاجیکستان ضمن بررسی موافقتنامه در باره پایگاه نظامی روسیه تحت تأثیر مفکوره استعمارزده خود و زیر فشار روسگرایان در داخل دولت تاجیکستان نتوانست از منافع ملی خود دفاع کند.

ایمانم کامل است که در مدت 6-7 سال آینده روسها خود از منطقه بیرون خواهند شد. حالا نیازی به حضور نیروهای 7 هزارنفره روسیه در تاجیکستان وجود ندارد. سر و صداها در رسانه‌های روسیه در باره خطر احتمالی طالبان افسانه‌ای بیش نبوده و طالبان هیچ گاه امنیت همسایه‌‌های خود را تهدید نکرده‌اند."

مطالب مرتبط