پرسش و پاسخ: انتخابات ریاست جمهوری آذربایجان

جمهوری نفت‌خیز آذربایجان که زمانی یکی از جمهوری‌های شوروی سابق بود، امروز ۹ اکتبر (۱۷ مهر ۱۳۹۲) ششمین انتخابات ریاست جمهوری‌اش از زمان استقلال را برگزار می‌کند، و الهام علی‌اف، رئیس جمهوری فعلی، از انتخاب خود برای سومین بار مطمئن است.

او در سال ۲۰۰۳ و پس از مرگ پدرش، حیدر علی‌اف، به قدرت رسید. پدر او از سال ۱۹۹۳ حکومت را در دست داشت. هیچیک از انتخابات‌هایی که در دوران ۲۰ ساله حکومت علی‌اف‌ها برگزار شده مطابق استانداردهای پذیرفته شده عادلانه، رقابتی و شفاف نبوده است. دو حزب عمده مخالف دولت برای اولین بار نامزد مشترکی معرفی کرده‌اند، اما ناظران داخلی و بین‌المللی معتقدند که این کار هم تأثیر چندانی در نتیجه انتخابات نخواهد داشت.

نامزدهای اصلی چه کسانی هستند؟

Image caption آقای الهام علی‌اف برای پیروزی بیشترین بخت را دارد

الهام علی‌اف، رئیس جمهوری فعلی، در سال ۲۰۰۹ قانون اساسی را تغییر داد تا بتواند برای سومین بار نامزد ریاست جمهوری شود. او همه منابع حکومتی را پشت سر خود دارد. تنها رقیب قابل اعتنای او جمیل حسنلی، نامزد شورای ملی نیروهای دموکرات، است که دو حزب بزرگ مساوات و جبهه مردمی، و همچنین چند گروه کوچک دیگر را در بر می‌گیرد.

هر دو حزب مساوات و جبهه مردمی انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۰۸ را تحریم کردند. آقای حسنلی یک کارشناس تاریخ، نماینده سابق مجلس، و از مشاوران سابق حیدر علی‌اف است. او در اواخر مهلت ثبت نام از طرف ائتلاف برای نامزدی انتخاب شد. دلیل معرفی دیرهنگام او این بود که مقامات حکومتی به رستم ابراهیم‌بیگ‌اف، نامزد اصلی آنها و فیلمساز برجسته، اجازه ندادند نامزد انتخابات شود و در توجیه مخالفتشان هم اعلام کردند که آقای ابراهیم‌بیگ‌اف تابعیت مضاعف روسی- آذری دارد.

چه کسان دیگری نامزد هستند؟

اقبال آقازاده یکی دیگر از نامزدهاست. او که نامزد حزب لیبرال امید است، در انتخابات سال ۲۰۰۸ کمتر از ۳ درصد آرا را بدست آورد. در انتخابات امسال سه نفر دیگر هم از میان مخالفان دولت نامزد شده اند، و علاوه بر آنها، چهار نامزد دیگر طرفدار دولت هم حضور دارند. البته هیچکدام از آنها درنظرسنجی‌های دولت و یا اپوزیسیون ۱ درصد هم رأی ندارند.

آیا چهره شاخصی از شرکت در انتخابات منع شده است؟

غیر از رستم ابراهیم‌بیگ‌اف، یکی دیگر از چهره‌های عمده اپوزیسیون بنام ایلگار ممدوف از حزب بدیل جمهوری‌خواه از شرکت در رقابت بازمانده است. او از ژانویه گذشته (دی ۱۳۹۱) به اتهام تحریک مردم به خشونت زندانی است. هوادارانش می‌گویند اتهام او ساختگی است. کمیسیون مرکزی انتخابات حاضر نشده نام او را در فهرست نامزدها بگنجاند و می‌گوید که او نتوانسته تعداد امضاهای لازم برای ثبت نام را جمع کند. آقای ممدوف این اظهارات را رد می‌کند.

آیا در جمهوری آذربایجان، ریاست جمهوری پست مهمی است؟

Image caption جمیل حسنلی، رقیب اصلی آقای علی‌اف

بله. نظام حاکم بر جمهوری آذربایجان ریاستی است. رئیس جمهور همزمان رئیس کشور و دولت است و اختیارات بسیار گسترده‌ای دارد.

آیا کارزار انتخاباتی منصفانه بوده است؟

میزان برخورداری آقای علی‌اف از رسانه‌ها به مراتب بیشتر است، و کلیه شبکه‌های تلویزیونی عمده دولتی و خصوصی بشدت از دولت او حمایت می‌کنند. تلویزیون دولتی زمان مساوی در اختیار همه نامزدها می‌گذارد، اما مخالفان دولت می‌گویند که پوشش گسترده سفرهای اخیر رئیس جمهوری به نقاط مختلف کشور در واقع نوعی تبلیغ انتخاباتی غیرمجاز برای اوست.

نامزدها این امکان را دارند که علاوه بر زمانی که تلویزیون دولتی برایشان در نظر می‌گیرد، زمان بیشتری خریداری کنند، اما اپوزیسیون معتقد است که خرید زمان بیشتر آنقدر پرهزینه است که نامزدهای دیگر از آن منصرف می‌شوند. بیشتر شبکه‌های خصوصی تصمیم گرفته اند تبلیغات انتخاباتی اضافه را پخش نکنند، و اپوزیسیون ادعا می‌کند که این تصمیم در اثر فشارهای دولت گرفته شده است. اهمیت اینترنت و شبکه‌های اجتماعی رو به افزایش است، و کلیه نامزدها وب‌سایتی راه‌اندازی کرده، و روی فیس‌بوک و توئیتر فعالند. اما میزان اثرگذاری این رسانه‌ها هنوز با تلویزیون قابل مقایسه نیست.

آیا کارزار تبلیغاتی آزاد بوده است؟

ناظران از افزایش فوق‌العاده شمار روزنامه‌نگاران و فعالان مخالف دولت در ماه‌های منتهی به انتخابات خبر می‌دهند. باشگاه حقوق بشر جمهوری آذربایجان می‌گوید شمار این دسته از زندانیان از ۶۰ نفر در ماه ژانویه به ۱۴۲ نفر در پایان ماه سپتامبر رسیده است. موسسه بریتانیایی شاخص سانسور (Index for Censorship) هم دولت جمهوری آذربایجان را به "سفت کردن پیچ‌ها" در آستانه انتخابات متهم کرده است.

این موسسه به قانونی اشاره می‌کند که در ماه مه (اردیبهشت ۱۳۹۲) به تصویب رسید، و بر اساس آن برای افترا در اینترنت جریمه‌ای سنگین و یا تا سه سال زندان مجازات تعیین شده است. این موسسه می‌گوید تصویب این قانون "تأثیر دلهره‌آوری" بر رسانه‌های اجتماعی گذاشته است. علاوه بر این، اتحادیه اروپا نگرانی شدید خود را از اوضاع ابراز کرده، و به "ادامه فشارها بر شماری از فعالان اپوزیسیون، جامعه مدنی و رسانه‌های مستقل، از جمله ارعاب، بازداشت بر اساس اتهامات مبهم، دستگیری و محکومیت بدون رعایت صحیح حقوق و استانداردهای بین‌المللی در مورد متهمان" اشاره کرده است. علی حسن‌اف، سخنگوی آقای علی‌اف، این انتقادها را رد می‌کند و آنها را "مبتنی بر اطلاعات جانب‌دارانه، یک‌طرفه و بر اساس پیش‌فرض" می‌خواند.

چه کسی بر روند رأی‌گیری نظارت می‌کند؟

Image caption در انتخابات‌های قبلی، اپوزیسیون داخلی و ناظران بین‌المللی از پر کردن صندوق‌ها با آراء تقلبی خبر دادند

در انتخابات‌های قبلی، اپوزیسیون داخلی و ناظران بین‌المللی از پر کردن صندوق‌ها با آراء تقلبی خبر دادند. کمیسیون مرکزی انتخابات می‌گوید حالا در کلیه شعب اخذ رأی دوربین‌های نظارتی نصب کرده، تا از لحظه شروع رأی‌گیری همگان به مدت ۲۴ ساعت در اینترنت امکان نظارت آزادانه و رایگان بر صندوق‌های رأی را داشته باشند. اما کمیسیون مرکزی انتخابات می‌تواند کار شمارش آرا را تا ۱۰ روز طول بدهد، و به گفته فعالان اپوزیسیون، این فرجه زمان کافی را برای دستکاری در نتایج فراهم می‌کند. انتظار می‌رود بیش از ۱۰۰۰ ناظر خارجی بر رأی‌گیری نظارت کنند. بخش زیادی از این ناظران از سوی مجمع پارلمانی شورای اروپا، دفاتر مختلف سازمان امنیت و همکاری اروپا، و هیأت نظارت انتخاباتی سازمان کشورهای مستقل مشترک‌المنافع شوروی سابق اعزام می‌شوند. تصمیم پارلمان اروپا مبنی بر عدم شرکت در امر نظارت بر این انتخابات، و خودداری آن از ارائه توضیحات در این زمینه، باعث شده مقامات ادعا کنند که جمهوری آذربایجان یک کشور دموکراتیک است و نیازی به مراقبت و نظارت ندارد. اما اپوزیسیون می‌گوید اتحادیه اروپا از این بیم دارد که پروژه‌های خط لوله گاز را از دست بدهد.

نتایج چه زمانی اعلام خواهد شد؟

کمیسیون مرکزی انتخابات باید ظرف ۱۰ روز از زمان رأی‌گیری برنده را اعلام کند، و انتظار نمی‌رود در انجام این کار در مهلت تعیین شده با مشکلی روبرو شود.

مطالب مرتبط