عربستان سعودی و سلاح هسته‌ای؛ نه تائید، نه تکذیب

Image caption آیا پاکستان می‌تواند نقش چتر اتمی خارجی عربستان را ایفا کند؟

روز چهارشنبه منابع مختلفی به برنامه نیوزنایت بی‌بی‌سی گفتند که عربستان سعودی در پروژه‌های اتمی پاکستان سرمایه‌گذاری کرده، و معتقد است که می‌تواند در صورت تمایل به بمب اتمی دست پیدا کند.

گزارش عربستان به پاکستان سلاح اتمی 'سفارش می‌دهد' را بخوانید

پاسخ عربستان به این گزارش به‌خودی خود نشانه جالبی از نیات این کشور است، آن هم زمانی که از نگاه این کشور، سرشار از مخاطره است.

سفارت عربستان در لندن بعد از ظهر چهارشنبه در اقدامی کم‌سابقه، و پس از آن که جزئیات گزارش و اسناد و شواهد بی بی سی در اختیارش گذاشته شد، بیانیه‌ای صادر کرد.

عربستان که از امضا کنندگان پیمان منع گسترش سلاح‌های اتمی است، مدت‌ها از عاری شدن خاورمیانه از سلاح‌های اتمی حمایت کرده است. اما در بیانیه روز چهارشنبه بر "ناکامی مستمر" شورای امنیت سازمان ملل در نیل به این هدف تأکید شده بود. این بیانیه هشدار می‌داد که "فقدان اقدامات بین‌المللی منطقه را در معرض خطر یک بمب ساعتی قرار داده، و این بمب به آسانی و با گشتن به دور آن خنثی نخواهد شد."

سر ویلیام پتی، سفیر سابق بریتانیا در عربستان، به برنامه نیوزنایت شبکه ۲ بی‌بی‌سی گفت که از نظر او، با توجه به برگزاری همزمان گفتگوهای هسته‌ای با ایران در ژنو، از نظر او زمان صدور این بیانیه شایان توجه است.

Image caption یک مقام ارشد ناتو گفته که طبق برخی مدارک پاکستان برای عربستان سعودی سلاح‌های اتمی تولید کرده است

امتناع عربستان از تکذیب گزارش بی بی سی می‌تواند تأییدی بر روندی باشد که در سال ۲۰۰۹ آغاز شد. ملک عبدالله به دنیس راس، فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، هشدار داد که عربستان به دنبال سلاح‌های اتمی خواهد رفت، و در سال‌های اخیر در گفتگو‌های غیررسمی با خبرنگاران همین حرف را تکرار کرده است.

با توجه به اینکه دولت پاکستان گزارش بی بی سی را "مبتنی بر حدس و گمان، شیطنت‌آمیز و بی‌اساس" خوانده (و جالب اینکه از واژه "نادرست" در توصیف آن استفاده نکرده)، بسیاری از خود می‌پرسند که آیا سعودی‌ها فقط بلوف می‌زنند، و به این ترتیب سعی دارند آمریکا را به اتخاذ موضعی سرسختانه‌تر در قبال مسأله هسته‌ای ایران وادار کنند؟

اشتباه نکنید؛ عربستان سعودی، اسرائیل و کشورهای دیگری نظیر امارات متحده عربی از مدت‌ها پیش سعی کرده‌اند واشنگتن را به اتخاذ موضعی سرسختانه‌تر در قبال مسأله ایران ترغیب کنند. اما نشانه‌های زیادی وجود دارد که عربستان در مورد وضعیتی که امروز با آن مواجه است، آینده دور را هم در نظر دارد، و احتیاط‌های نظامی لازم را انجام داده است.

در مقاله‌ای که ۱۰ سال پیش به بیرون درز کرد، مقامات سعودی پاسخ‌های احتمالی کشورشان با چالش هسته‌ای را به شرح زیر فهرست کرده بودند:

  • دستیابی خود عربستان به سلاح‌های اتمی
  • اتکا به کشوری دیگر برای دفاع از خود
  • تلاش برای عاری شدن خاورمیانه از سلاح‌های اتمی

همانطور که بیانیه روز چهارشنبه نشان می‌دهد، عربستان دیگر به گزینه آخر امیدی ندارد. اما آیا پاکستان می‌تواند نقش چتر اتمی خارجی را ایفا کند؟

برخی کارشناسان نظیر گری سیمور، مشاور ارشد مبارزه با گسترش سلاح‌های اتمی باراک اوباما تا مارس ۲۰۱۳ (اسفند ۱۳۹۱)، معتقدند که استقرار موشک‌های پاکستانی همراه با نیروهای نظامی و کلاهک‌های این کشور در خاک عربستان محتمل‌ترین گزینه برای عملی شدن یک توافق احتمالی میان دو کشور است. می‌دانیم که عربستان از بیش از ۲۰ سال پیش سیستم پرتاب و هدایت موشک را داشته است: موشک‌های CSS-۲ ساخت چین، با برد ۳۰۰۰ کیلومتر.

تابستان گذشته، موسسه انتشارات جینز جزئیات پایگاهی جدید برای این سلاح‌ها را منتشر کرد. به نوشته این مقاله، سکوهای پرتاب این موشک‌ها به‌سوی اسرائیل و ایران هدفگیری شده‌اند.

کارشناسانی نظیر ژنرال فیروز حسن خان، که در برنامه هسته‌ای پاکستان کار می‌کرد، از هرگونه تأیید وجود توافقی با عربستان سعودی اجتناب می‌کنند، اما در جاهای مختلف نوشته‌اند که کمک مالی عربستان برای موفقیت پروژه اتمی پاکستان حیاتی بوده است.

برای القای این تصور که عربستان گزینه دستیابی به سلاح اتمی را دارد، اطلاعات کافی در خارج موجود است. شاید هم تمام خواسته این کشور برای بازداشتن ایران از برداشتن گام‌های بیشتر همین باشد. همانطور که حمله به عراق نشان داد، مدیران اطلاعاتی و سیاست‌سازان می‌توانند با باورهایشان واقعیت مطلوب خود را در خاورمیانه خلق کنند.

البته می‌توان تفسیرهای دیگری هم ارائه داد؛ مثلا اینکه کشوری که به اندازه عربستان امنیتش را جدی می‌گیرد، منابع مالی عظیمی در اختیار دارد، و از بیش از یک دهه پیش منتظر این لحظه بوده، صرفا به بلوف اتکا نمی‌کند. شاید همین ترس بود که باعث شد چند ماه پیش یکی از مقامات ارشد ناتو بگوید در چند گزارش اطلاعاتی خوانده که کلاهک‌های اتمی ساخت پاکستان آماده تحویل به عربستان هستند.

مطالب مرتبط