بارزانی در قلمرو اوج‌آلان

Image caption هدف رسمی از دعوت بارزانی به دیاربکر، کمک به پیشبرد روند صلح اعلام شده است

مسعود بارزانی برای نخستین بار به عنوان رئیس منطقه خودگردان کردستان عراق به دیاربکر سفر می کند، شهری که پایتخت کردستان ترکیه خوانده می شود اما میزبان او، نه مسئولان محلی، که شخص رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه است.

دولت اردوغان روی این سفر «تاریخی» مانور تبلیغاتی گسترده ای کرده و استقبال از آقای بارزانی قرار است با جشن و سرور فراوانی همراه باشد اما به نظر نمی رسد همتباران مسعود بارزانی در ترکیه به اندازه او و میزبانش از این سفر خشنود باشند. آقای بارزانی چند بار دعوت نهادهای کرد ترکیه را برای دیدار از دیاربکر بی پاسخ گذاشته و حالا دعوت کسی را پذیرفته که قرار است چهارماه دیگر، حزبش وارد رقابتی انتخاباتی شود، انتخابات شهرداریها که حساسترین بخش رقابت در آن، بر سر شهرهای کردنشین است.

در انتخابات شهرداریها که قرار است پس از نوروز برگزار شود، حزب حاکم عدالت و توسعه رقابت سختی را با حزب آشتی و دموکراسی، بزرگترین تشکل سیاسی قانونی کردهای ترکیه در پیش دارد. به باور بیشتر ناظران، آقای اردوغان می خواهد از حضور نمادین و تاریخی مسعود بارزانی میان کردهای ترکیه برای تبلیغ حزب خود بهره بگیرد و با وساطت او رایزنیهایی هم به سود خود و به زیان حزب رقیب در مناطق کردنشین پیش ببرد.

آن طور که در رسانه های ترکیه منعکس شده، ظاهراً چندی پیش هیئتی از طرف حزب تحت رهبری مسعود بارزانی در برخی شهرهای کردنشین ترکیه با شماری از سران عشایر کرد محلی دیدار کرده است که به عشیره بارزانی در عراق نزدیکند. حزب آشتی و دموکراسی نگران است که هدف از این دیدارها، رایزنی برای جلب سران این عشایر بسوی حزب حاکم عدالت و توسعه در انتخابات باشد.

علاوه بر این عشایر، بخشی از جامعه کرد ترکیه همدلی چندانی با حزب آشتی و دموکراسی و حزب کارگران کردستان (پ ک ک) ندارند یا اینکه دارای گرایشهای اسلامگرایانه اند که آنها را به جای احزاب کرد که عمدتاً تمایلات چپ دارند به حزب حاکم عدالت و توسعه متمایل می کند. رجب طیب اردوغان امیدوار است گامهایی که برای احقاق حقوق کردها برداشته باعث جلب آرای آنان به نفع حزب او در انتخابات شهرداریها شود. حزب عدالت و توسعه در انتخابات دور پیشین شهرداریها رأی قابل توجهی در مناطق کردنشین کسب کرد اما این بار، فضای انتخاباتی نسبت به دور پیشین متفاوت است.

از سویی گامهایی که آقای اردوغان به نفع کردها برداشته، فضای بازتری برای فعالیت حزب آشتی و دموکراسی و شخصیتهای مستقل کرد فراهم کرده و از سوی دیگر، تحولات سالهای اخیر در منطقه و سیاست مناقشه برانگیزی که دولت اردوغان در قبال این تحولات و بویژه در سوریه در پیش گرفت، باعث رویگردانی بخش قابل توجهی از کردها از دولت شده است.

در سیاستی که ترکیه در سوریه در پیش گرفته، آن بخش که بیش از همه برای کردها حساسیت برانگیز بوده، به رفتار دولت اردوغان در مقابل کردهای سوریه باز می گردد که در آغاز به سمت کنار آمدن با آنها و مهارشان پیش رفت اما بتدریج این رویکرد جای خود را به سیاست بدبینی و تهدید داد. دولت ترکیه متهم به کمک به گروههای تندرو اسلامگراست که در چند ماه اخیر با نیروهای کرد در سوریه درگیر بوده اند و هرچند دولتمردان ترکیه این اتهام را رد می کنند اما از آنجا که این گروهها در مناطق نزدیک به ترکیه فعالترند و خاک ترکیه مناسبترین راه سلاح رسانی به آنان است، این تکذیبها چندان در اذهان عمومی قانع کننده نبوده است.

در این فضا، به نظر می رسد که آقای اردوغان چشم به یاری مسعود بارزانی به عنوان یک رهبر پرطرفدار کرد دوخته است.

دست‌در‌دست هم رو‌در‌رو با اوج‌آلان

در دیار بکر به افتخار مهمان، قرار است کنسرتی برگزار شود که دو نماد موسیقی سرزمینهای کردنشین ترکیه در آن هنرنمایی کنند: شیوان پرور، نامدارترین خواننده سیاسی کرد ترکیه که پس از سی و هفت سال، همراه با آقای بارزانی به وطن باز می گردد و ابراهیم تاتلی سس که به عنوان صدای فرهنگ شرق ترکیه در کلیت جامعه این کشور شناخته می شود و معروف است که روابط خوبی با خانواده بارزانی دارد و سرمایه گذاریهای کلانی در مناطق تحت کنترل این خانواده کرده است. هر دو خواننده همچنین به مخالفت با پ ک ک شهرت دارند.

پ ک ک حدود سی سال است میان کردهای ترکیه و سوریه که از لحاظ شمار جمعیت و وسعت سرزمین بر کردهای عراق و ایران برتری دارند، حرف اول را می زند. این حزب با تشکیل شاخه های سوری و ایرانی و عراقی به گردآوردن «چهار پاره کردستان بزرگ» زیر چتر خود و نشاندن رهبر زندانی اش عبدالله اوج آلان بر جایگاه رهبری «خلق کرد» چشم دوخته است. با حذف جلال طالبانی از صحنه سیاست که ماههاست با مرگ دست و پنجه نرم می کند، تنها رقیب در این برتری طلبی، مسعود بارزانی است.

Image caption بیست و یک سال پیش بارزانی در کنار ترکیه ایستاد و نیروهایش را به جنگ پ‌ک‌ک فرستاد

از پانزده ماه پیش که مناطق کردنشین سوریه از کنترل دولت مرکزی خارج شد، رقابت میان مسعود بارزانی و پ ک ک به اوج خود رسید و سرانجام، چهار روز پیش که حزب اتحاد دموکراتیک (شاخه سوری پ ک ک) دولت خودگردان برپا کرد، مهر شکستی بر تلاش مسعود بارزانی بر بردن این منطقه به زیر نفوذ خود خورد و او از رقیب جا ماند.

مسعود بارزانی کوشید تا با تشکیل کنگره ای در مقر حکومتش، اربیل، طرح تحکیم موقعیت خود به عنوان رهبر «خلق کرد» را از راه دیگری پیش ببرد. دولت اردوغان هم ترجیح می داد اگر چنین کنگره ای برپا شود، مطابق خواست آقای بارزانی پیش برود و با اعزام رئیس دستگاه اطلاعاتی خود (میت) به اربیل به دنبال حصول اطمینان از آن بود که این کنگره محلی برای عرض اندام پ ک ک نشود اما شدت گرفتن اختلاف میان آقای بارزانی با پ ک ک تاکنون برگزاری این کنگره را با ناکامی روبرو کرده است.

از این منظر، ضیافت دیاربکر پیامی مشترک از جانب رجب طیب اردوغان و مسعود بارزانی به عبدالله اوج آلان است که داعیه او برای رهبری همه کردهای منطقه، با مانع مسعود بارزانی روبروست که ترکیه در کنارش ایستاده است.

این صحنه یادآور بیست و یک سال پیش است که مسعود بارزانی در کنار ترکیه ایستاد و نیروهایش را به جنگ پ ک ک فرستاد. در آن زمان ترکیه که درگیر نخستین و بزرگترین عملیات در خارج از مرزهایش علیه پ ک ک بود، از دولت خودگردان کرد که بتازگی در شمال عراق برپا شده بود، خواهان همراهی در این جنگ شد. جلال طالبانی و مسعود بارزانی که مشترکاً اداره کردستان عراق را در دست داشتند به ترکیه دعوت شدند و در شهرستان سیلوپی در نزدیکی مرز عراق با فرمانده ژاندارمری ترکیه دیدار کردند و توافقی برای شرکت پیشمرگه های کرد در عملیات علیه پ ک ک شکل گرفت.

با چنین سابقه ای، ناخشنودی پ ک ک از حضور مسعود بارزانی در قلمرو خود طبیعی است، آن هم در حالی که او دست دوستی با کسی می فشارد که با پ ک ک در شرایط آتش بس است و نه آشتی، چه رسد به دوستی.

از طرفی با آنکه رجب طیب اردوغان به نقش عبدالله اوج آلان در روند این صلح و آشتی چند باری اذعان کرده، اما در عین حال تلاشی را هم برای حذف شخص اوج آلان از این روند در پیش گرفته و کوشیده است این دیدگاه را جا بیندازد که آنچه به نام روند صلح پیش می برد، حرکتی در جهت احقاق حقوق کردها و راضی کردن ناراضیان کرد است و نه میان دولت و رهبری پ ک ک.

حالا هم هدف رسمی از دعوت مسعود بارزانی به دیاربکر، کمک به پیشبرد روند صلح اعلام شده و به عبارتی می توان گفت که آقای بارزانی بار دیگر در کنار دولت ترکیه و در مقابل عبدالله اوج آلان ایستاده است، آن هم درست در مرکز قلمرو پ ک ک.

میز قمار در مهمانی

اما ارمغانی که مسعود بارزانی می خواهد از سفر دیاربکر با خود ببرد چیست؟

مسعود بارزانی بر سر استفاده از منابع نفت و گاز کردستان عراق و همچنین سیاستی که در قبال سوریه و کردهای این کشور در پیش گرفته با دولت مرکزی عراق و همچنین ایران اختلاف دارد. او با رفتن به میهمانی آقای اردوغان در دیاربکر هم می تواند به سیاستگذاران بغداد و تهران نشان دهد که حمایت ترکیه و و تأیید آمریکا را پشت سر خود دارد و هم اقتدار بیشتری از خود میان کردهای عراق به نمایش بگذارد.

اما خیلیها هم معتقدند که رجب طیب اردوغان و مسعود بارزانی در مهمانی دیاربکر پشت میز قماری نشسته اند که شاید هر دویشان بازنده از پشتش برخیزند.

سفر دیاربکر، پیش از آنکه انجام گیرد هم وجهه و اعتبار آقای بارزانی را میان بسیاری از کردها زیر سوال برد و حتی منتقدانش او را بازیچه اردوغان خطاب کردند. ملکیه بیردانه، نماینده کرد مجلس ترکیه، سفر دیاربکر را کارزار تبلیغاتی آقای اردوغان دانسته و هشدار داده برای کردها قابل قبول نیست که آقای بارزانی آلت دست آقای اردوغان در «بازیهای سیاسی» او شود.

اگر حاصل سفر دیاربکر به دامن زدن بیشتر به اختلافات و رقابتهای میان جناحهای کرد بینجامد، سرانجام خوشایندی برای اعتبار آقای بارزانی نخواهد داشت. بویژه اینکه در همین روزها بسیاری از کردها با شور و هیجان چشم به دولت نوپایی دوخته اند که در «روژاوای کردستان» (غرب کردستان) متولد شده اما مسعود بارزانی علیه این دولت موضع گرفته و آن را به زد و بند پنهان با بشار اسد متهم کرده است. همین چندی پیش او حتی حاضر نشد صالح مسلم، رهبر شاخه سوری پ ک ک را به کردستان عراق راه بدهد. آن هم در حالی که فرزند آقای مسلم قربانی حملات نیروهایی شده بود که ترکیه به پشتیبانی از آنها متهم است.

برای آقای اردوغان هم ضیافت دیاربکر در صورتی می تواند سودی به همراه بیاورد که مهمانش به معنای واقعی در جایگاه رهبر محبوب کردها در این مجلس بنشیند نه آنکه با شرکت در این مهمانی، اعتبار خود را زیر سوال برده باشد.

رجب طیب اردوغان و مسعود بارزانی قرار است در دیاربکر شاهد عقد نکاح سیصد و شصت عروس و داماد باشند. چنگیز چاندار نویسنده روزنامه رادیکال هم دیدار این دو را به ازدواج ترکیه و کردستان تشبیه کرده است. اما چه بسیار عروسیهایی که پس از خوابیدن سر و صدا و شور و حال جشن، عروس و دامادی پشیمان می مانند با صورت حسابی بلند بالا از هزینه ها و نیش طعنه دوست و دشمن.

مطالب مرتبط