هزینه ها و منافع سفر بارزانی به دیاربکر

بارزانی و اردوغان
Image caption مسعود بارزانی درحالی دعوت رجب طیب اردوغان را پذیرفت که بارها درخواست حزب صلح و دمکراسی، بزرگترین حزب کرد در مجلس ترکیه را برای سفر به این کشور و شرکت در مراسم جشن نوروز دیاربکر رد کرده بود

با گذشت یک هفته از سفر مسعود بارزانی به دیاربکر، پر اهمیت‌ترین شهر کردنشین ترکیه، انتقادها به این سفر در میان کردهای عراق، ترکیه و سوریه همچنان ادامه دارد.

مسعود بارزانی، رئیس حکومت اقلیم کردستان عراق، روز شنبه، ۱۶ نوامبر‌ (۲۵ آبان) به دعوت رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه به دیاربکر سفر کرد که میزبان سنتی مراسم چند صد هزار نفری نورز است.

در جریان این سفر، پرچم کردستان در خاک ترکیه به اهتزاز درآمد و آقای اردوغان برای نخستین بار واژه "کردستان" را بر زبان راند. آقای بارزانی، پس از بازگشت به کردستان عراق گفت که از برافراشته شدن پرچم کردستان در دیاربکر شگفت زده شده است.

اما این سفر که نخست وزیر ترکیه آن را "تاریخی" خوانده، بر خلاف تصور مسعود بارزانی و حزب تحت رهبری او با استقبال نه چندان گرم کردهای دیاربکر روبرو شد.

دلیل این واکنش غیرمنتظره را باید در چه عواملی دانست؟

انتقاد از اعلام حکومت موقت

آقای بارزانی درحالی دعوت رجب طیب اردوغان را پذیرفت که بارها درخواست حزب صلح و دمکراسی، بزرگترین حزب کرد در مجلس ترکیه را برای سفر به این کشور و شرکت در مراسم جشن نوروز دیاربکر رد کرده بود.

گرچه به گفته برخی از رسانه‌ها، دو طرف از سه هفته پیش برای سفر اخیر تدارک دیده بودند، اما این سفر تنها چند روز پس از اعلام حکومت موقت کردهای سوریه در شمال این کشور صورت گرفته است؛ حکومتی که بدون حمایت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، توسط حزب اتحاد دمکراتیک (PYD)، قدرتمندترین حزب کردستان سوریه تشکیل شده است.

مسعود بارزانی با اینکه از آغاز اعتراضات سوریه تلاش کرد با گردهم آوردن کردهای سوریه، نفوذ خود میان کردهای این کشور را گسترش دهد، اما با اعلام "حکومت موقت" به شدت مخالفت کرده است.

او در بیانیه‌ای شدیداللحن حزب اتحاد دمکراتیک را متهم به "تک روی، حمایت از دولت بشار اسد و کنار گذاشتن دیگر احزاب کرد" کرده و در مصاحبه‌ای جداگانه با کانال تلویزیونی "ت ر ت ۶" (TRT 6) ترکیه گفته است حکومتی که از حمایت های منطقه‌ای و بین المللی برخوردار نباشد، پایدار نخواهد ماند.

بارزانی و مشکلات کردهای خارج از اقلیم

احزاب کرد سوری در دسامبر سال ۲۰۱۲ به ابتکار مسعود بارزانی با امضای توافق نامه‌ای مشترک در اربیل کردستان عراق که به "توافق نامه اربیل" معروف شد، هیئت عالی کردهای سوریه را برای اتخاذ یک سیاست مشترک در سوریه تشکیل دادند. آقای بارزانی اینک حزب اتحاد دمکراتیک را متهم کرده که با زیر پا گذاشتن مفاد این توافق‌نامه، از آن برای رسیدن به اهداف خود استفاده کرده است.

از آغاز شروع اعتراضات سوریه، مناطق کردنشین این کشور به محل رقابت پ ک ک، حزب کارگران کردستان به رهبری عبدالله اوج‌آلان و حزب دمکرات کردستان به رهبری مسعود بارزانی تبدیل شده است.

طی این مدت، حزب اتحاد دمکراتیک، حزب نزدیک به حزب کارگران کردستان، با استفاده از خلاء به وجود آمده در مناطق کردنشین سوریه، توانست حوزه نفوذ خود را میان کردهای این کشور گسترش دهد و با کنترل شهرهای کردنشین، به مرور به قدرتمندترین حزب کرد تبدیل شود. مسعود بارزانی نیز، با حمایت مالی از سایر احزاب کرد و آموزش نظامی آنها در اقلیم کردستان سعی کرد ابتکار عمل را از رقیب خود بگیرد.

همزمان با این اتفاقات، در تحولی دیگر دولت ترکیه و حزب کارگران کردستان به بیش از سه دهه جنگ در این کشور خاتمه داده و با آغاز روند صلح وارد پروسه‌ای مسالمت آمیز برای حل "مساله کرد" شدند.

با وجود گذشت نزدیک به یک سال از آغاز این تحول، اما روند مذاکرات میان کردهای ترکیه و دولت این کشور پیشرفت چندانی نداشته و بسیاری آن را در معرض خطر شکست می‌داند.

انتقادها، از سوریه تا عراق

سفر اخیر مسعود بارزانی در شرایطی که به گفته مخالفان، دولت اردوغان به وعده‌های خود در این مذاکرات پایبند نبوده، به نوعی پشت کردن به حزب کارگران کردستان و حزب صلح و دمکراسی از طرفی و حمایت از دولت ترکیه از طرف دیگر تلقی شده است.

برخی از اعضای حزب صلح و دمکراسی نیز گفته‌اند که سفر اخیر بارزانی به دیاربکر، هم برای او و هم برای دولت ترکیه جنبه تبلیغات انتخاباتی داشته است. آنها می‌گویند اردوغان با این دعوت تلاش کرده از بارزانی به سود حزب عدالت و توسعه در انتخابات پیش رو استفاده کند. اردوغان این اتهام را رد کرده است.

همزمان طرفداران حزب اتحاد دمکراتیک در سوریه گفته‌اند که بارزانی با سفر خود تلاش کرده است دولت ترکیه را علیه دستاوردهای این حزب و حکومت موقت کردها در سوریه بشوراند. صالح مسلم رهبر حزب اتحاد دمکراتیک، در کنفرانس "آینده کردهای سوریه" با طرح انتقادات تندی علیه بارزانی گفت که او بهتر است نگران ملت خود باشد، لازم نیست برای کردهای سوریه نقشه بکشد.

در کردستان عراق نیز منتقدان گفته‌اند که بارازانی حتی اگر از "سیاست‌های غیردمکراتیک حزب اتحاد دمکراتیک مقابل دیگر احزاب کرد"، انتقاد داشت، می‌توانست در سطوح پایین‌تر در اقلیم کردستان عراق و نه ترکیه مطرح کند.

آنها معتقدند حزب اتحاد دمکراتیک تا کنون در مقابل رژیم اسد و اپوزیسیون سوریه به درستی عمل کرده و دست کم شهرهای کردنشین این کشور را از خطر نابودی و جنگ در امان گذاشته است. مخالفان، همچنین با انتقاد از سیاست‌های داخلی رئیس اقلیم کردستان گفته‌اند آقای بارزانی زمانی می‌تواند از دمکراسی سخن بگوید که رفتارهای او در اقلیم کردستان، منطقه تحت حکومت او، دمکراتیک بوده باشد.

دیاربکر و 'کنگره ملی کرد'

به عقیده برخی ناظران، سفر اخیر مسعود بارزانی به دیاربکر، ممکن است بر "کنگره ملی کرد" نیز تاثیری منفی بر جا بگذارد. این کنگره قرار است به ابتکار مسعود بارزانی،‌ جلال طالبانی رئیس جمهور عراق، عبدالله اوج آلان و برخی دیگر از چهره‌های سیاسی کرد در شهر اربیل در کردستان عراق برگزار شود.

هدف از برگزاری این کنگره، حضور همه احزاب و گروه‌های سیاسی در چهار کشور محل سکونت کردها، به منظور ایجاد گفتمان واحد بر مبنای استراتژی آشتی و همزیستی با ملیت های دیگر اعلام شده است.

تا کنون چندین مرتبه زمان برگزاری این کنگره اعلام شده اما هر بار به دلایلی برگزاری آن منتفی شده است. برخی از اعضای کمیته تدارک کنگره ملی کرد گفته‌اند اختلافات میان حزب دمکرات کردستان به رهبری بارزانی و حزب کارگران کردستان به رهبری اوج آلان باعث تاخیر در برگزاری این کنگره شده است.

برخی از ناظران طی روزهای گذشته گفته‌اند که سفر بارزانی به عمیق تر شدن اختلافات دو حزب در روند برگزاری کنگره ملی کرد دامن خواهد زد.

تاثیر سفر بر محوبیت بارزانی

بسیاری از طرفداران رجب طیب اردوغان و مسعود بارزانی سفر اخیر اقای بارزانی به دیاربکر را مثبت ارزیابی کرده اند. کردهای موافق این سفر، علم کردن پرچم کردستان در ترکیه را -در شرایطی که سال ها هویت کردها در این کشور انکار می‌شد- و به زبان آوردن واژه "کردستان" توسط آقای اردوغان را - که برای نخستین‌بار از سوی یک رئیس دولت ترکیه صورت می گرفت- دستاوردی تاریخی دانسته‌اند.

از سوی دیگر به نظر می رسد سفر اخیر آقای بارزانی به دیاربکر، هم در ترکیه و هم در سوریه در تضاد با منافع حزب کارگران کردستان بوده و با انتقادات تندی از سوی طرفداران این حزب روبه رو شده است.

سفرهای مسعود بارزانی به کشورهای همسایه خصوصا ترکیه و ایران همواره با انتقادهایی درون اقلیم کردستان عراق روبه رو بوده، اما سفر اخیر او به دیاربکر از این حیث که اعتراض برخی از کردهای سوریه و ترکیه را هم برانگیخته، شاید دست کم در رسانه‌ها بیش از سفرهای قبلی او جنجال آفرین‌ بوده است.

مسعود بارزانی، به واسطه ریاست حکومت اقلیم کردستان و عضویت در خانواده ملا مصطفی بارزانی، از رهبران شناخته شده کرد، همواره میان طیف وسیعی از کردها از محبوبیت برخوردار بوده است. کردهای دیاربکر در حاشیه سفر اخیر او به این شهر به خبرنگاران گفته بودند اگر بارزانی برای جشن نوروز به دیاربکر سفر می‌کرد با استقبال میلیونی روبه رو می‌شد.

هنوز نمی توان با اطمینان گفت که سفر اخیر، عملا چه تاثیری بر مناسبات مسعود بازانی و حزب تحت رهبری او با دیگر احزاب کرد بر جای خواهد گذاشت.

اما واکنش هایی که تاکنون صورت گرفته حاکی از آن است که این سفر، نه تنها جایگاه آقای بارزانی را در میان کردها ارتقا نداده، که از محبوبیت‌ او در میان بخش زیادی از کردهای ترکیه و سوریه کاسته است.

مطالب مرتبط