هویج و چماق روسی برای اوکراین

Image caption بسیاری در شرق اوکراین از یانوکوویچ حمایت می‌کنند

دولت روسیه برای پیوستن اوکراین به اتحادیه گمرکی به رهبری روسیه، و انصراف از امضای موافقت نامه تجاری با اتحادیه اروپا، این کشور را تحت فشار زیادی قرار داد و به همین منظور ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه چند روز پیش با ویکتور یاکونوویچ همتای اوکراینی خود ملاقات و گفتگو کرد.

از نظر آقای پوتین رقابت، مهمترین انگیزه برای روابط بین المللی است و سیاست او در قبال اوکراین نیز بر اساس همین مسئله است.

این موضوع، محور اصلی سخنرانی هفته گذشته آقای پوتین در پارلمان روسیه بود که خطاب به ملت روسیه ایراد شد. آقای پوتین معتقد بود که رقبای اصلی، "واحدهای بزرگ ژئوپولیتیک" یا به عبارتی آمریکا، چین و اروپا هستند؛ اگر چه اروپا هنوز به صورت یک بازیگر تمام عیار استراتژیک درنیامده است.

در این قالب، روسیه یکی از معدود بازیگران مستقل مهم است که باید برای رقابت موفقیت آمیزتر، با ایجاد یک اتحادیه سیاسی نظامی آسیایی-اروپایی، پایه قدرت خود را تحکیم بخشد.

به عقیده آقای پوتین، روسیه علاوه بر این که یک واحد استراتژیک است، دارای تمدن جداگانه‌ای است که با چندین کشور دیگر از جمله اوکراین و بلاروس در آن سهیم است. این تمدن که هم اروپایی است و هم مسیحی، صرفا گسترش ساده اروپای غربی یا اتحادیه اروپا نیست.

متحدان شوروی سابق

بحران مالی جهانی سبب شد که آقای پوتین پروژه ادغام اقتصادی اروپایی- آسیایی را که اجرایش مدت ها به تاخیر افتاده بود دوباره به جریان بیاندازد.

Image caption در نقاط مختلف دنیا از جمله در لندن در حمایت از مردم اوکراین تجمعاتی برگزار شد

در سال ۲۰۰۹، روسیه با اشتیاق فراوان فعالیت برای ایجاد یک اتحادیه گمرکی با بلاروس و قزاقستان را شروع کرد. تا سال ۲۰۱۲، این اتحادیه انسجام بیشتری یافت و این سه کشور به صورت یک فضای اقتصادی واحد در آمدند. اکنون هدف ایجاد یک اتحادیه اقتصادی اروپایی-آسیایی تا سال ۲۰۱۵ است.

دو جمهوری دیگر از جمهوری های اتحاد جماهیر شوروی سابق، یعنی ارمنستان و قرقیزستان نیز درخواست کرده‌اند به روند ادغام، بپیوندند. ولی تاثیر واقعی این اتحادیه هنگامی است که اوکراین با ۴۶ میلیون نفر جمعیت و داشتن دومین اقتصاد بزرگ منطقه (پس از روسیه) به آن ملحق شود و نیروی انسانی قابل توجهی را که آقای پوتین به دنبال آن است، در یک جا گرد آورد.

برخلاف تصور عمومی این آقای پوتین نبود که تحریم ها را شروع کرد. او وعده امتیازات زیادی را به ویکتور یاکونوویچ، رئیس جمهوری اوکراین داده بود که از همه مهمتر پیشنهاد کاهش قیمت گاز، پروژه های همکاری های صنعتی در مقیاس بزرگ و اعطای وام با شرایط آسان بود.

با توجه به این که مردم روسیه و اوکراین هر دو از نژاد اسلاو و عمدتا از مسیحیان ارتدوکس هستند و اوکراینی ها در دوره امپراتوری تزاری روسیه و سپس اتحاد شوروی نقش مهمی را ایفا کرده بودند، نوعی وحدت معنوی بین دو ملت وجود داشت و پیشنهاد آقای پوتین در حقیقت به منزله دعوت از ملت اوکراین بود که یک بار دیگر با ملت روسیه هم کاسه شوند.

ولی تمام نخبگان اوکراین توجه خود را عملا بر یک پروژه کاملا ملی متمرکز کرده‌اند که مهترین اصل آن استقلال اوکراین از روسیه است.

آقای یاکونوویچ و میکولا آزارف، نخست وزیر اوکراین و تمام سرمایه داران مهم بخش شرقی اوکراین که از این دو شخصیت حمایت می کنند، با حفظ روابط بازرگانی با روسیه مخالفتی ندارند؛ بخصوص از هنگامی که بسیاری از کالاهای صادراتی اوکراین بازار دیگری جز روسیه ندارد. ولی به هیچ وجه با ادغام در روسیه موافق نیستند. این ادغام سبب می شود که آنها از قدرت و نیز فعالیت های بازرگانی کنار گذاشته شوند.

احزاب حاکم در این منطقه نیز وضع موجود را ترجیح می دهند. ولی اکثریت عامه و مخالفان دولت اوکراین، خواستار حرکت در جهت پیوستن به اتحادیه اروپا هستند.

به همین جهت بود که کیف، اعلام کرد با وجود این که می خواهد روابط تجاری خود با روسیه که در آن امتیازاتی به اوکراین داده شده را حفظ کند، در نظر دارد موافقت نامه تجاری با اتحادیه اروپا را امضا کند.

نمایش قدرت روسیه

آقای پوتین این نکته را برای اوکراین روشن کرد که نمی تواند در عین حال هم از امتیازات دوستی با روسیه و هم اتحادیه اروپا بهره مند شود و باید یکی از این دو را انتخاب کند. او همچنین تصمیم گرفت به اوکراین نشان دهد که رد کردن پیشنهاد او و روی آوردن به غرب چه هزینه ای برای اوکراین خواهد داشت.

بازرسان وزارت بهداشت روسیه اعلام کردند که شکلات های وارداتی از اوکراین از نظر رعایت اصول بهداشتی خالی از اشکال نیست. ماموران گمرکی روسیه هم سرعت رفت و آمدهای مرزی را کاهش دادند و گازپروم، غول انرژی روسیه، بدهی کلان شرکت اوکراینی "نفت و گاز" را به این شرکت یادآوری کرد.

این تدابیر عمدتا اعلام خطری به اوکراین بود مبنی بر این که چنانچه موانع تجاری با اتحادیه اروپا را از سر راه بردارد، روسیه از منافع اقتصادی خود دفاع خواهد کرد. ولی این تدابیر در اصل به این دلیل اتخاذ شده بود که به رهبران اوکراین تفهیم کند که در صورتی که بخواهند به جای شرق به غرب رو بیاورند، تا چه حد متضرر خواهند شد.

تصمیم ماه گذشته آقای یاکونوویچ برای تعلیق مذاکره با اتحادیه اروپا نشان دهنده موثر بودن تاکتیک روسیه بود. اگر چه تظاهرات گسترده در کیف سبب شد که اوضاع بر وفق مراد آقای پوتین پیش نرود.

کاخ کرملین که معتقد است نسبت به آنچه در اوکراین رخ می دهد خویشتن داری نشان می دهد، از اتحادیه اروپا به دلیل آنچه که آنرا مداخله آشکار در اوکراین می داند خشمگین است.

تظاهرات در کیف نشان داد که اعم از این که امتیازاتی که روسیه به اوکراین می دهد تا چه اندازه باشد، اوکراینی ها همچنان به دنبال راهی برای خروج از مدار روسیه خواهند بود.

ادغام اوکراین، در شکل کنونی یعنی نه به شکلی که رویای آقای پوتین است، یک معامله بسیار بد برای روسیه خواهد بود. در حالی که چنانچه اتحادیه اروپا به مدرن تر شدن اوکراین که هم برای اتحادیه اروپا و هم اوکراین هزینه زیادی در بر خواهد داشت کمک کند، منتفع اصلی روسیه خواهد بود.

در صورت تحقق این امر، برای روسیه، اوکراین همسایه ای خواهد بود که کارهایش قابل پیش بینی است و روسیه بدون پرداختن حتی یک روبل، فرصت های بهتری برای داد و ستد با این کشور خواهد داشت. ضررهای آقای پوتین در کوتاه مدت، برای روسیه منافع دراز مدت خواهد داشت.

مطالب مرتبط