پرسش و پاسخ: جنگ قدرت در ترکیه

خطری که در حال حاضر موقعیت رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه را تهدید می‌کند، بزرگترین خطری است که او در طی یازده سال نخست وزیری خود با آن مواجه شده است.

تحقیقات در باره فساد و نیز یک مبارزه قدرت غیرعلنی موجب بروز این وضعیت شده است.

دلیل بحران کنونی ترکیه چیست؟

آقای اردوغان که بانفوذترین رهبر چند دهه اخیر ترکیه محسوب می شود، به دلایل مختلفی با یک چالش بی سابقه روبرو است. عاجل ترین خطر، مربوط به تحقیقات پلیس در باره دست داشتن چند عضو ارشد حزب اسلامگرای عدالت و توسعه آقای اردوغان، در فسادهای مالی و اداری است.

تحلیلگران بر این عقیده‌اند که این تحقیقات ناشی از رقابت حزب آقای اردوغان با هواداران فتح الله گولن، شخصیت مذهبی بانفوذ این کشور است. شماری از طرفداران آقای گولن از مقامات ارشد پلیس و قوه قضاییه ترکیه هستند.

این بحران که در پی تظاهرات مخالفان آقای اردوغان در سال گذشته است، بلندپروازی های او برای احراز سمت ریاست جمهوری در انتخابات تابستان آینده را به مخاطره می اندازد؛ گرچه هنوز قصد کاندیدا شدن خود را اعلام نکرده است.

ماجرای فساد مالی چیست؟

در دسامبر سال گذشته، پلیس ترکیه چندین نفر از جمله پسران سه وزیر کابینه و چند چهره سرشناس مرتبط با فعالیت‌های بانکی و ساختمانی را با یورش به خانه هایشان بازداشت کرد. از جمله اتهامات مطرح شده، رشوه برای گرفتن قراردادهای دولتی و نیز قاچاق طلا به ایران بود.

چهار وزیر کابینه استعفا دادند و اردوغان بیرقدار، وزیر محیط زیست و شهرسازی که از جمله وزرای مستعفی بود گفت شخص آقای اردوغان از پروژه های ساختمانی باخبر بوده است و از او خواست استعفا دهد. پسر آقای بیرقدار بعدا آزاد شد ولی به پسران دو وزیر دیگر اتهاماتی وارد شد.

آقای اردوغان چه واکنشی نشان داد؟

یک روز پس از دستگیری ها، پنج رئیس ارشد پلیس از سمت‌های خود عزل شدند. این برکناری ها ادامه یافت و در ماه ژانویه امسال ۳۵۰ نفر از افسران از سمت‌های خود برکنار و در جای دیگری مامور به خدمت شدند.

آقای اردوغان همچنین دادگستری را هدف قرار داد و با تغییر تصمیم قبلی خود گفت که از تجدید محاکمه صدها نفر از نظامیان، دانشگاهیان و روزنامه نگارانی که در دست داشتن در توطئه ارتش برای سرنگون کردن حکومت او مقصر شناخته شده بودند، حمایت می کند. بسیاری از دادستان های رسیدگی به دو پرونده اتهامات کودتا موسوم به پرونده های "پتک سنگین" و "ارگنکون" ، همان کسانی هستند که اکنون به پرونده های فساد رسیدگی می کنند.

فتح الله گولن، چه نقشی دارد؟

هم ماموران پلیس و هم دادستان‌های پرونده‌های مورد بحث، مشکوک به هواداری از فتح الله گولن شخصیت مذهبی میانه رو ترکیه هستند.

پس از اتهاماتی که به آقای گولن در مورد این که قصد بی اعتبار کردن دولت سکولار ترکیه را دارد، وارد شد او به آمریکا رفت و از آن هنگام در یک تبعید خودخواسته در آن کشور زندگی می کند.

گفته می شود جنبش خدمت (هیزمت) که او تاسیس کرده و دارایی هایش می تواند به ارزش میلیاردها دلار باشد، در سراسر جهان میلیون ها نفر طرفدار دارد که شماری از مدارس، اندیشکده ها و رسانه ها را اداره می‌کنند. گمان می رود طرفداران این جنبش به داخل حزب عدالت و توسعه آقای اردوغان نیز رخنه کرده باشند.

جنبش خدمت، به پیروزی حزب آقای اردوغان در سه دوره انتخابات گذشته کمک کرده است. بخشی از این همکاری غیررسمی، نقش دادستان های هواخواه جنبش خدمت در محاکمه افسران ارتش بود که جزیی از مبارزه حزب عدالت و توسعه برای تضعیف سلطه ارتش قدرتمند ترکیه بر سیاست کشور بود.

ولی پس از نیل به این هدف، به نظر می رسید که شک و بد گمانی دو طرف نسبت به قدرت یکدیگر، در حال افزایش است. دولت ترکیه اعلام کرد که مدارس وابسته به جنبش خدمت باید تعطیل شوند. تحلیلگران می گویند رسیدگی به پرونده های فساد به تلافی این تصمیم بوده است.

واکنش ارتش چه بوده؟

به عقیده یکی از متحدان آقای اردوغان ممکن است رسوایی فساد مالی، توطئه ای برای یک کودتای نظامی باشد. ولی ارتش ترکیه که در فاصله سال های ۱۹۶۰ و ۱۹۹۷، چهار دولت غیرنظامی را سرنگون کرده می گوید این بار قصد "درگیر شدن در مجادله های سیاسی" را ندارد.

ارتش ترکیه به طور سنتی خود را نگهبان ارزش های سکولار ترکیه مدرن می داند. اما برنامه اصلاحات و بازجویی هایی که بسیاری از منتقدان آن را وسیله‌ای برای زندانی کردن مخالفان دولت می دانند، قدرت ارتش را به میزان قابل توجهی کاهش داده است.

جیمز رینولدز، گزارشگر بی بی سی می گوید هیچ کس معتقد نیست که ارتش قدرت سابق خود را باز خواهد یافت ولی چنانچه افسرانی که محکوم شده‌اند، مجددا محاکمه شوند، ارتش می تواند از مبارزه قدرت حزب عدالت و توسعه با طرفداران فتح الله گولن منتفع شود.

تاثیر سیاسی بحران اخیر چیست؟

سال ۲۰۱۳، برای آقای اردوغان سال سختی بود. در اواسط این سال بود که مخالفان دولت در پارک گزی در استانبول تجمع کردند و نخست وزیر را متهم کردند که قدرت را به طور فزاینده ای قبضه کرده و در نظر دارد ارزش‌های اسلامی محافظه کارانه را به ترکیه تحمیل کند. هنگامی که آقای اردوغان علیه تظاهرکنندگان شدت عمل به خرج داد و پلیس مداخله کرد، او با انتقاد متحدان بین المللی خود که قبلا خصوصیات دموکراتیک و زیرکی و فراست اقتصادی او را تحسین می کردند، مواجه شد.

رسوایی های اخیر ممکن است حمایت از حزب عدالت و توسعه را درانتخابات محلی در ماه مارس کاهش دهد و امیدواری های آقای اردوغان را برای احراز عنوان اولین رئیس جمهوری ترکیه از طریق انتخابات مستقیم، از بین ببرد.

تاثیر بین الملی بحران اخیر

افشای فساد و این که دستگاه های دولتی بازیچه ای در دست اشخاص قدرتمند بوده‌اند، به وجهه ترکیه و اعتماد به حکومت قانون لطمه زده است.

این بحران بهانه ای به دست منتقدان ترکیه داده و موجب سرافکندگی کسانی شده که ترکیه را یک دموکراسی اسلامی مدرن با آینده ای در اتحادیه اروپا می بینند.

به علت این بحران، از ارزش لیره ترکیه به میزان بی سابقه ای کاسته شده و سرمایه گذاری های خارجی را که باعث رشد اقتصادی اخیر این کشور شده به مخاطره انداخته است.

مطالب مرتبط