ژنرال فیض الله یف: قرقیزها پروتکل زمینهای مورد بحث را 'نقض کردند'

مرز تاجیکستان و قرقیزستان حق نشر عکس BBC World Service
Image caption مقامهای مرزبانی تاجیکستان می‌گویند که جانب قرقیزستان پرتکل در باره زمینهای مورد بحث را نقض کرده است

مقامات مرزبانی تاجیکستان می‌گویند که جانب قرقیزستان پروتکل امضاشده از سوی هیئتهای دولتی دو کشور در ماه آوریل سال 2008 را که بنیاد هر گونه تأسیسات در زمینهای مورد بحث را د مرز ممنوع می‌کند، نقض کرده است.

ژنرال شرف فیض‌الله یف، فرمانده ستاد نیروهای مرزبانی تاجیکستان، در مصاحبه با خبرگزاری "پرسا تی جی" (pressa.tj) گفته است که درگیری روز 11 ژانویه را نخست مرزبانان قرقیز با وارد شدن به قلمرو تاجیکستان و شلیک گلوله به سوی مرزبانان تاجیک شروع کرده‌اند.

طی چند روز اخیر مقامهای مرزبانی و وزارت امور خارجه تاجیکستان از ابراز نظر در باره مناقشه مرزی با قرقیزستان خودداری می‌کردند. این در حالی است که مقامات قرقیز بیانیه‌های مختلفی انتشار داده و جانب تاجیکستان را به نقض مقررات بین‌المللی متهم کرده‌اند.

اما در مصاحبه ژنرال فیض‌الله یف که روز پنج‌شنبه‌ 16 ژانویه منتشر شد، آمده است: "تقریبا ساعت 12:20 (11 ژانویه) به وقت دوشنبه از طرف نظامیان قرقیز نخستین گلوله شلیک شد که به زخمی شدن سروان (کاپیتان) رحیم‌اف ف. انجامید."

وی می‌فزاید: "همزمان، مرزبانان قرقیز که در قلمرو تاجیکستان بودند و گروه تیرانداز پشتیبان آنها که از قبل در قلمرو قرقیزستان آماده شده بود، با استفاده از مسلسل (پولِمیوت) و تفنگهای تیراندازی از خفا (اسنایپر) رگبار گلوله را شروع کردند."

در نتیجه، مرزبانان تاجیک ناچار شده‌اند پاسخ بدهند: "با توجه به شماره زیاد و تراکم تیراندازی از سوی مرزبانان قرقیز، تصمیم گرفته شد که برای نگاه داشتن تیراندازی و بیرون بردن زخمیان از محل حادثه از خمپاره ‌انداز (مینومیوت) استفاده شود."

آقای فیض‌الله یف می‌گوید: "تاکید می‌کنم که ما بدون هدفگیری هیئت شخصی، تنها به محل گلوله انداختیم. تنها پس از استفاده از خمپاره ‌انداز، تیراندازی خاتمه یافت و مرزبانان قرقیز به قلمرو خود عقب نشستند."

پروتکل زمینهای مورد بحث

این مقام مرزبانی تاجیکستان گفته که طبق پروتکل هیئتهای دولتی دو کشور در 29 آوریل سال 2008 مقامات تاجیک و قرقیز توافق کرده بودند که تقسیم قطعات زمین، ساختمان خانه، تأسیسات خصوصی و هماهنگ نشده در زمینهای مورد بحث دو طرف تا زمان تعیین خطوط مرزی و علامت‌‌گذاری در مرز ممنوع می‌شود.

حق نشر عکس askar baymuratov
Image caption آقای فیض‌الله یف می‌گوید که تنها شلیک خمپاره مرزبانان قرقیز را به خاتمه تیراندازی و عقب نشستن به قلمرو خود واداشته است

این پروتکل را از جانب قرقیزستان تاکان مامیتف در زمان دبیر شورای امنیت قرقیزستان بودنش امضا کرده بود. حالا آقای مامیتف معاون نخست‌وزیر است و در باره مناقشتات مرزی با تاجیکستان ابراز نظرهایی در مطبوعات قرقیزستان کرده است.

ژنرال فیض‌الله یف گفته که رهبران تاجیکستان و قرقیزستان نیز در ماه مه سال 2008 بر اهمیت این پروتکل تأکید کرده بودند و طبق این سند می‌بایست مقامات دو کشور توافقنامه‌ای تهیه و امضا کنند. اما با وجود پیشنهادهای مکرر جانب تاجیکستان، مقامات قرقیز امضای این موافقتنامه را "عمدا" به تأخیر انداخته است، که "منشاء تنش دائمی در مناطق مرزیست."

کارشناسان می‌گویند که مشکلات مرزی در این منطقه از زمان شوروی سابق به میراث مانده و مقامات تاجیک و قرقیز در طول بیش از 20 سال استقلال دو کشور نتوانسته‌اند در مورد تعیین خطوط مرزی و علامت‌‌گذاری آن به توافق برسند. گفته می‌شود تا کنون تنها 505 کیلمتر یا بیش از 50 درسد خط مرز بین دو کشور تعیین و علامت‌‌گذاری شده است.

منطقه "واروخ" و اراضی پیرامون آن از مناطق عمده مورد بحث تاجیکستان و قرقیزستان به شمار می‌رود. مقامات تاجیک می‌گویند که بر اساس اسناد مربوط به سالهای 1924 تا 1027 منطقه "واروخ" هرگز آنکلاو یا پاره ای از خاک محصور تاجیکستان در قلمرو قرقیزستان نبوده و در دهه 1950 پس از آن که اتباع قرقیز زمینهای اطراف آن را تصرف کردند، به یک "آنکلاو" تبدیل شده است.

به گفته آنها، زمینی که جانب قرقیزستان می‌خواهد در آن جاده کوکتاش - آقسای را بسازد (درگیری اخیر در آن جا روی داد)، نیز سرنوشت مشابهی داشته و بر اساس اسناد حقوقی تصویب شده در اتحاد شوروی در سالهای 1924 و 1927 جزئی از خاک تاجیکستان محسوب می‌شود.

درگیری روز 11 ژانویه پس از آن شروع شده که شماری از شهروندان قرقیزستان با حمایت نیروهای مرزبانی آن کشور در این محل به ساختن جاده‌ای اتوموبیلرو آغاز کردند. مقامات تاجیک می‌گویند که این اقدام آنها خلاف پروتکل تصویب شده در ماه آوریل سال 2008 است.