جشنواره برلین؛ از خشونت خرس طلا تا جدال تئاتر و سینما

حق نشر عکس 1
Image caption زغال سیاه، یخ نازک، ساخته دیو یینان از چین

شصت و چهارمین دوره جشنواره برلین در حالی پایان یافت که کیفیت فیلم ها به ویژه در بخش مسابقه، بسیاری از منتقدان را نومید کرد و در واقع در جشنواره پر سر و صدای امسال که انبوهی ستاره سینما و چهره های به نام را در خود جای داده بود، هیچ فیلم درخشانی که بتواند نظر جمعی را به خود جلب کند وجود نداشت.

خرس طلای غافلگیر کننده

خرس طلای جشنواره برلین یعنی بزرگ ترین جایزه این جشنواره نصیب فیلمی شد که کسی گمان نمی برد: "زغال سیاه، یخ نازک" ساخته دیو یینان از چین.

فیلم داستان چند قتل را طی سال های متمادی روایت می کند. در ابتدای فیلم چند پلیس در حال دستگیری مظنون ها با تیراندازی روبرو می شوند و دو نفر از افراد پلیس می میرند. صحنه شوک دهنده است و تماشاگر را از ابتدا درگیر دنیای خشن و تکان دهنده ای می کند که در صحنه های بعدی، مثل صحنه رستوران مشمئز کننده می شود.

فیلم شباهت زیادی به موج تازه فیلم های چینی دارد که در فضایی به شدت رئال، خشونت جامعه را تصویر می کنند. صحنه آرایی ساده و رنگ های سرد و تیره بر خشونت فضا می افزایند، اما تاکید در نمایش خشونت گاه موجب آزار تماشاگر می شود؛ شاید عمده ترین دلیلی که بر اساس آن بسیاری سالن را در نیمه فیلم ترک کردند.

خرس نقره نجات بخش

اما جایزه خرس نقره ای بهترین کارگردان برای فیلم "پسربچگی" ساخته ریچارد لینک لیتر، دقیق ترین جایزه این جشنواره بود.

لینک لیتر در ادامه دنیای خود در خلق روابط نزدیک و عمیق شدن در آنها، این بار داستان یک پسربچه را از کودکی تا ورود به دانشگاه دنبال می کند؛ با این تصمیم شاید دیوانه وار که فیلم را طی دوازده سال فیلمبرداری کند و همان هنرپیشه ها هر سال در صحنه ای نقش خودشان را بازی کنند و ادامه دهند.

حاصل فیلمی به شدت واقعی و صمیمی است که می تواند تماشاگر را در فضای دوست داشتنی اش شریک کند. قدرت فضاسازی کارگردان و بازی خوب همه بازیگران نقطه قوت فیلم را رقم می زند، اما لینک لیتر شیفته نماهایی است که سال ها به زحمت فیلمبرداری کرده و حالا نمی تواند از آنها دل بکند، در نتیجه فیلم بسیار طولانی است( دو ساعت و ۴۴ دقیقه) و مملو از صحنه هایی که به راحتی می توانستند کوتاه تر شوند( مثل تمام صحنه بازی بیلیارد و گفت و گوی دو دختر که چیزی به شخصیت ها اضافه نمی کند؛ یا گفت و گوی نهایی پدر و پسر که بسیار طولانی است).

جایزه منتقدان

حق نشر عکس 1
Image caption "زندگی رایلی" چندان مورد استقبال قرار نگرفت

آلن رنه ۹۲ ساله هنوز فیلم می سازد و جالب این که هنوز مایل است در بخش مسابقه جشنواره های بزرگ شرکت کند.

سازنده "هیروشیما عشق من" و "سال گذشته در مارین باد"، امسال با فیلم تازه اش "زندگی رایلی" چندان مورد استقبال قرار نگرفت، اما داوران فیپرشی( انجمن بین المللی منتقدان فیلم) به سرپرستی میشل سیمان منتقد فرانسوی، فیلم رنه را به عنوان بهترین فیلم جشنواره برگزیدند.

زندگی رایلی تجربه غریب دیگری است از رنه که در فضای تئاتری با دکورهای مصنوعی و مملو از دیالوگ ساخته می شود. فیلم می تواند خیلی زود تماشاگر را خسته کند، اما تماشاگر صبورتر می تواند با شخصیت هایی همراه شود که در نگاهی کمدی از سوی فیلمساز، تراژدی های زندگی را به سخره می گیرند.

دوستان رایلی متوجه می شوند که او سرطان دارد و تنها شش ماه دیگر فرصت دارد. ما در طول فیلم رایلی را نمی بینیم، اما سه زن در تلاش اند تا با او رابطه داشته باشند. ابن مرد جذاب نادیده سرانجام هر سه زن را رها می کند و با دختر جوان یکی از آنها به تعطیلات می رود و می میرد.

مشخص نیست که رنه ناگهان چرا این قدر متمایل به تئاتر کار کردن با دوربین شده و اصرار دارد که تمام امکانات سینما را در اختیار فضای بسته و دیالوگ های تئاتری قرار دهد. در اواخر فیلم یکی از شخصیت های فیلم که از تماشای تئاتر برگشته می گوید: "من سینما را ترجیح می دهم!"

نکته ها و حواشی

حق نشر عکس 1
Image caption "ایرانی" ساخته مهران تمدن

هیات داوران بخش مسابقه جشنواره امسال به سرپرستی جیمز شیموس، تهیه کننده آمریکایی و مدرس سینما ( و با حضور میترا فراهانی، مستندساز ایرانی که با فیلم "فی فی از خوشحالی زوزه می کشد" در برلین درخشیده بود) داوری پر سر و صدایی داشتند. در نبود فیلم یا فیلم هایی درخشان که نظرات جمعی را هماهنگ کند، غالب انتخاب های آنها غیرقابل حدس بود.

فیلم های چون ۷۱ ساخته یان دمانگ از بریتانیا که یکی از فیلم های محبوب منتقدان بود، جایی در میان انتخاب ها نداشت و بازی دیدنی پسربچه فیلم "ماکوندو" ساخته فیلمساز ایرانی، سودابه مرتضایی در اتریش، از دید داوران دور ماند؛ همین طور بازی های عالی هاروی کایتل و فارست ویتاکر در "دو مرد در شهر" ساخته رشید بوشارپ.

امسال حدود چهارصد فیلم در جشنواره برلین به نمایش گذاشته شد که از این میان بیست و یک فیلم در بخش مسابقه حضور داشتند( به همراه دو فیلم دیگر در بخش رسمی جشنواره اما خارج از مسابقه: "نیمفومانیاک" فیلم جنجالی لارس فون تریر درباره رابطه جنسی و "دیو و دلبر" نسخه تازه ای از این داستان کلاسیک که به شیوه ای به شدت کلاسیک روایت می شد).

"عصبانی نیستم" ساخته رضا درمیشیان تنها فیلم ایرانی پذیرفته شده در جشنواره بود که در بخش پانوراما با حضور فیلمساز و دو بازیگر اصلی آن به نمایش درآمد و مورد استقبال واقع شد.

"ایرانی" ساخته مهران تمدن و "دو چهره ژانویه" ساخته حسین امینی از دیگر ساخته های فیلمسازان ایرانی بودند که در بخش های مختلف جشنواره نمایش داشتند.

مطالب مرتبط