تاریخ مختصر پوند استرلینگ

حق نشر عکس BBC World Service

پوند استرلیگ که براساس اسناد معتبر، قدیمی‌ترین واحد پول جهان است، در بخش عمده ای از تاریخ انگلستان و بعدها بریتانیا، در گردش بوده است. ولی در صورت استقلال اسکاتلند ممکن است گردش این واحد پول در آن کشور متوقف شود.

ریشه های اروپایی

حق نشر عکس BBC World Service

پوند استرلینگ بخش جدایی ناپذیری از هویت انگلیسی - بریتانیایی است، اما ریشه های آن به اروپا باز می گردد. نام آن از کلمه "لیبرا" استخراج شده که در زبان لاتین به معنای وزن یا تعادل است. از این ریشه عبارت "لیبرا پوندو" ساخته شد که به معنای واحد وزن پوند است.

استفاده از کلمه "لیبرا" قرنها است که در زبان رایج در قلمرو بریتانیا منسوخ شده است ولی حضور آن به اشکال مختلف در نشانه های مربوط به واحد پول و واحد وزن ادامه یافت. به عنوان مثال علامت £ که نماد واحد پول بریتانیا است از آن الهام گرفته شد یا حرف اختصاری پوند واحد وزن مرجع در سیستم اوزان بریتانیایی lb است.

ارتباط نمادین این واحد پول با واحد وزن در بریتانیا تصادفی نیست، چون در اصل ارزش یک پوند معادل یک پوند (۴۵۳.۵ گرم) نقره بوده است. با الهام از روش تقسیم "لیبرا" در روم باستان به واحدهای کوچکتر یعنی "سولیدوس" و "دناریوس"، پوند واحد پول بریتانیا نیز به ۱۲ شیلینگ و ۲۴۰ پنی تقسیم می شد.

سیستم مشابهی نیز در دوران پادشاهی شارلمان بر قلمرو فرانک ها (بخشی از فرانسه امروزی) برقرار بود. واحد پول آنها "لیوره" نام داشت که به ۱۲ سوس و ۲۴۰ دنیئرز تقسیم می شد.

روند تکامل

حق نشر عکس BBC World Service

اسناد تاریخی نشان می دهد که اوفا، یکی از پادشاهان انگلوساکسون در نیمه دوم قرن هشتم میلادی سیستم پول واحد را در بخش های مرکزی و جنوبی انگلستان تثبیت کرد. در این دوران اولین سکه های نقره ای پنی انگلیسی زیر نظر وی ضرب شد که رویش نام او حک شده است.

در عمل، وزن این سکه ها بسیار متفاوت بود ولی بر اساس آن سیستم پولی، ۲۴۰ سکه پنی معادل یک پوند تلقی می شد. در آن دوران سکه های با ارزش تر از پنی ضرب نمی شد و واحدهای با ارزش تر مثل شیلینگ و پوند به صورت مجازی فقط در حساب و کتاب مورد استفاده بودند.

اولین بار سکه پوند در سال ۱۴۸۹ در دوران پادشاهی هنری هفتم به بازار آمد. در آن زمان به آن می گفتند سکه فرمانروا. سکه شیلینگ نیز اولین بار در سال ۱۵۰۴ ضرب شد. پول اسکناس به فاصله کوتاهی پس از تاسیس بانک مرکزی انگلستان در سال ۱۶۹۴ به گردش افتاد. در آغاز آنها را با دست می نوشتند و طراحی می کردند. سکه های طلا از سال ۱۵۶۰ به گردش درآمد و از سال ۱۶۷۲ نیز سکه های مسی به جمع پولهای رایج افزوده شد.

معیار تقسیم پوند به ۱۲ شیلینگ و هر شیلینگ به ۱۲ پنی تا سال ۱۹۷۱ ادامه داشت، تا اینکه در این سال بریتانیا نیز در سیستم پولی خود تقسیم ده گانه را پذیرفت و به اجرا گذاشت.

یک هزار سال تورم

حق نشر عکس BBC World Service

بر اساس کتاب "زندگینامه پوند" به قلم دیوید سینلکیر، در سال ۹۸۰ میلادی و دوران حکومت آئتلرائد شاه با یک پوند می شد ۱۵ راس گاو خرید. ولی به گفته این مورخ، قدرت خرید یک پوند از قرن پانزدهم تا سال ۲۰۰۰ چهارصد برابر سقوط کرده است.

طبق تحقیقاتی که در سال ۱۹۹۹ توسط کتابخانه مجلس عوام بریتانیا انجام شد، در فاصله سال ۱۷۶۰ تا ۱۹۹۸ قیمت ها در این کشور ۱۱۸ برابر شده است. در بخشی از این تحقیقات گفته می شود: "بنابراین در سال ۱۷۵۰ قدرت خرید یک پنی از قدرت خرید یک پوند در سال ۱۹۹۸ بیشتر بوده است. بخش اعظم این تورم از سال ۱۹۴۵ تاکنون اتفاق افتاده است."

سقوط

حق نشر عکس BBC World Service

در طول تاریخ اقدامات بسیار سختگیرانه و گاه خشونت باری برای حفظ کیفیت سکه ها و پول رایج در بریتانیا انجام شده است. پروفسور نیکلاس میهیو، کارشناس تاریخ پوند می گوید که هنری اول، پادشاه انگلستان در اواخر قرن یازده و اوایل قرن دوازدهم میلادی مسئولان ضرب سکه را که حساب آنها دقیق نبود اخته می کرد.

به گفته دیوید سینکلیر در سال ۱۱۲۴ میلادی نیمی از ضاربان سکه در انگلستان به خاطر اینکه سکه های تولید شده توسط آنها کیفیت مطلوب را نداشت و یا به خاطر اینکه سکه های تقلبی تولید کرده بودند به دستور پادشاه مثله شدند.

کلمه استرلینگ پس از فتح انگلستان توسط شاهان نرماندی رایج شد و در ابتدا این عبارت فقط به سکه های پنی اطلاق می شد و نه پوند. اما در مورد ریشه این کلمه اطلاعات مشخصی در دست نیست. شاید از کلمه استرلین گرفته شده باشد که در زبان نرمان ها به معنای ستاره کوچک بود یا حتی از یک کلمه عربی به معنای پول.

هنری دوم کیفیت سکه های رایج در بریتانیا را بهبود داد و از سا ل۱۲۸۲ و دوران پادشاهی ادوارد اول مراسم ویژه ای در دربار برای سنجش کیفیت سکه ها به اجرا گذاشته شد که تا امروز ادامه دارد.

برای افزایش استحکام و دوام بهتر سکه ها، میزان نقره موجود در آن به ۹۲.۵ درصد کاهش یافت و نقره با این درصد از خلوص بعدها به عنوان نقره استرلینگ تثبیت شد.

هنری هشتم در دوران حکومت خود برای بهره گرفتن بیشتر از نقره موجود در خزانه پادشاهی به حد قابل ملاحظه ای از نقره موجود در سکه های ضرب شده کاست که در تاریخ به عنوان خواری بزرگ از آن یاد می شود.

حق نشر عکس BBC World Service

ملکه الیزابت اول در سال ۱۵۹۰ ارزش حقیقی سکه ها را به آن بازگرداند و همین عیار و وزن تقریبا تا قرن نوزدهم ادامه یافت. از حوالی سال ۱۶۶۰ ضرب سکه توسط ماشین آغاز شد و طراحی سکه ها به شکلی درآمد که کسی نتواند از لبه های آنها چیزی بکند.

یکی از اهانت هایی که سکه های نقره در طول تاریخ به جان خریده اند، کنده شدن تکه ای از لبه آنها است. برخی با کندن تکه ای از لبه سکه ها در حقیقت چند گرم نقره به جیب زده و سکه های در گردش را به مرور بی ارزش می کردند.

اعمال مجازات های شدید در مورد کسانی که تقلب می کردند ادامه یافت. در یک مورد اسحاق نیوتن که دوره ای ریاست ضرابخانه سلطنتی را برعهده داشت، فردی را به جرم ضرب سکه های تقلبی دستگیر کرده و مجرم گردن زده شد.

از آن زمان تلاشهای گسترده و اقدامات مهمی برای حفظ ارزش استرلینگ صورت گرفته است که از جمله آنها می توان به سیستم موسوم به برتون وود و یا مکانیسم اروپایی نرخ گذاری برای ارزها اشاره کرد. ولی سیستم اقتصادی غربی نرخ شناور برای تبادل ارز را ترجیح می دهد. به همین خاطر ارزش برابری پوند استرلینگ در حقیقت تابعی از عرضه و تقاضاست.

دولت بریتانیا سیستم پول مشترک اروپایی را نپذیرفت و به حوزه یورو نپیوست، به همین خاطر پوند استرلینگ از معدود واحدهای پولی در اروپاست که هنوز به بقای خود ادامه می دهد.

نامعلومی آینده اسکاتلند

حق نشر عکس BBC World Service

پوند اسکاتلندی که در حقیقت به موازات پوند استرلینگ رایج در انگلستان به حیات خود ادامه می داد در سال ۱۷۰۷ و پس از تشکیل پادشاهی متحد بریتانیا، براساس پوند انگلستان ارزش گذاری شد. بانک مرکزی اسکاتلند یک سال پس از بانک مرکزی انگلستان در سال ۱۶۹۵ تاسیس شد و هنوز هم به کار خود ادامه می دهد و مرکز آن در شهر ادینبورگ است.

این بانک حق ضرب سکه و چاپ اسکناس های خود را حفظ کرده ولی ارزش این پول با واحد پولی رایج در انگلستان منطبق شده است.

اکنون حزب ناسیونالیست اسکاتلند سعی دارد مردم آن کشور را قانع کند که در صورت استقلال آن کشور تاریخ سیصد ساله این واحد پول که قدمت آن به ۱۲۰۰ سال قبل برمی گردد در اسکاتلند به پایان نخواهد رسید.

در مقابل نهادهای سیاسی بریتانیا تقریبا به شکلی هم صدا هشدار می دهند که در صورت جدا شدن اسکاتلند به احتمال زیاد رابطه پولی آن کشور با بریتانیا قطع خواهد شد.

رای مردم اسکاتلند در رفراندومی که قرار است در ماه سپتامبر برگزار شود علاوه بر استقلال سیاسی، ممکن است سرنوشت پوند را نیز تغییر دهد.