روزنامه‌نگار و ماشین تحریرش

حق نشر عکس BBC World Service

از یکی از اتاقک‌های کوچک اتاق خبر شماره ۱ کاخ ملل در ژنو صدایی به‌گوش می‌رسد که این روزها کمتر شنیده می‌شود.

صدای خوردن کلیدهای فلزی روی صفحه کاغذ که با صدای منقطع یک زنگ فولادی کوچک تشدید می‌شود. گوردون مارتین، خبرنگار رادیو واتیکان در مقر سازمان ملل، مشغول نوشتن آخرین گزارش خود درباره تحولات در گفتگوهای صلح موسوم به ژنو ۲ است و برای این کار از یک ماشین تایپ دستی ۴۰ ساله رمینگتون استفاده می‌کند. گوردون مارتین حدود ۲۵ سال است که در دومین دفتر بزرگ سازمان ملل کار خبری می‌کند. او که حالا ۸۶ سال دارد، هنوز هم از آنچه در ساختمان‌های تودرتوی مقر سازمان ملل می‌گذرد، گزارش تهیه می‌کند.

در عصر دیپلماسی رسانه‌ای و دیجیتالی، گوردون مارتین همچنان از طرفداران سفت و سخت ابزارهای آنالوگ است. او با نوعی احساس غرور به من گفت: "من تلفن همراه ندارم. خیلی از این ابزارها و وسایل مدرن را درک نمی‌کنم و فکر می‌کنم باعث می‌شوند از زبان انگلیسی به درستی استفاده نشود."

از نظر گزارشگر واتیکان در ژنو، جایگزین کردن ماشین تایپ با یک لپ‌تاپ یا آی‌پد چیزی در ردیف ارتداد است. هرچه که باشد، چرا باید چیزی که هنوز کار می‌کند را عوض کرد؟ او با خنده می‌گوید: "من هیچوقت کار با چیز دیگری را امتحان نکرده ام."

گوردون مارتین بازمانده‌ای از عصر پیشین خبرنگاری نیست. او را شاید بتوان یک آدم دوراندیش و ژرف‌بین دانست. بعد از افشاگری‌های ادوارد اسنودن درباره شنود الکترونیکی ارتباطات از سوی سازمان امنیت ملی آمریکا، سوءظن نسبت به فناوری‌های نوین دوباره در حلقه‌های دیپلماتیک باب شده است.

رسانه‌های روسی سال گذشته گزارش کردند که یکی از ادارات کاخ کرملین که مسوول حفاظت از مقامات عالی‌رتبه است، شماری ماشین تایپ قدیمی خریده، تا به این ترتیب از هک شدن ارتباطات از سوی قدرت‌های غربی جلوگیری کند.

مارتین گوردون بطور اتفاقی از دنیای خبرنگاری سردرآورد. او در دانشگاه آکسفورد در رشته زبان‌های کلاسیک و مدرن تحصیل کرده بود و بعد از آن هم معلم شده بود. در حالی که قرار بود وارد حرفه شراب‌سازی شود، در آخرین لحظه تصمیم گرفت در یک دوره کارآموزی در خبرگزاری رویترز شرکت کند. او به زبان ایتالیایی صحبت می‌کرد و به همین خاطر هم در اوج دوران پر زرق و برق موسوم به دولچه ویتا به رم فرستاده شد.

در یکی از اولین مأموریت‌هایش در ماداگاسکار نکته‌ای را آموخت که برای هر خبرنگار جوانی درسی بزرگ است؛ اینکه ارتباطات شخصی می‌تواند بزرگ‌ترین سرمایه یک گزارشگر باشد. او با یادآوری آن دوران می‌گوید: "من با یک خانم فرانسوی جذاب آشنا شدم که در رقص‌های دونفره مهارت زیادی داشت و وزیر اطلاعات ماداگاسکار هیچ چیز را به اندازه رقص چارلستون با این خانم دوست نداشت. "او به وزیر گفت: یا به آقای مارتین از خبرگزاری رویترز اجازه افتتاح دفتر در این جزیره را می‌دهید، یا دیگر با شما نمی‌رقصم. وزیر بلافاصله مرا به دفترش فراخواند و قرارداد را امضا کردیم."

حق نشر عکس BBC World Service

بعد از ۱۰ سال کار با رویترز، مارتین خبرنگار بی‌بی‌سی در آمریکای لاتین شد. او از همه کشورهای این منطقه گزارش تهیه کرد؛ از بولیوی پس از اعدام چه گوارا گرفته تا کوبای فیدل کاسترو.

بعد از مرگ جمال عبدالناصر، رئیس جمهوری مصر، در سال ۱۹۷۰، او به قاهره نقل مکان کرد. هرچه که او می‌نوشت، پیش از پخش شدن باید به تأیید مقامات می‌رسید. او می‌گوید: "اول به دفتر سانسور می‌رفتم و آنها متنم را می‌خواندند. بعضی وقت‌ها می‌گفتند: آقای مارتین نمی‌توانید این را بگویید. من هم می‌گفتم: ولی با چشم خودم آن را دیدم. اما اگر تصمیمشان چیز دیگری بود، حرف من فایده‌ای نداشت. بعد به رادیو قاهره می‌رفتم. قبل از رسیدن من به آنجا یک نسخه از متن سانسور شده به آنجا رسیده بود، و آن متن را به لندن مخابره می‌کردیم."

اما صدای تق‌تق ماشین تایپ گوردون مارتین دیگر مدت زیادی در اتاق خبر سازمان ملل شنیده نخواهد شد. او بعد از سال‌ها فعالیت به‌عنوان یک خبرنگار خارجی، به بازنشستگی نزدیک می‌شود. به‌زودی به آرامی از راهروهایی که دفترش را به استودیوی رادیوی سازمان ملل وصل می‌کند، خواهد گذشت و آخرین گزارشش را به رم خواهد فرستاد.

او با ناراحتی می‌گوید: "فکر می‌کنم امسال کلا بازنشسته شوم، چون دیگر نمی‌توانم راحت راه بروم. پاهایم مشکل دارند و می‌بینم که آنقدر که باید انرژی ندارم. فکر می‌کنم تا پایان امسال کارم را ادامه بدهم، و بعد بازنشسته شوم."

گفتگوهای ژنو ۲ پشت درهای بسته و در سالن شماره ۱۶ کاخ ملل برگزار می‌شود. اما هر دو هیأت سوری برای رساندن پیامشان به مردم و رسانه‌ها به‌شکلی تهاجمی از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند. احتمال اینکه گوردون مارتین در آخرین لحظات به فیس‌بوک و توئیتر بپیوندد، بسیار کم است. اما تا موقعی که از کار خبری درسازمان ملل بازنشسته شود، به خبرنگاری به سبک قدیمی را ادامه خواهد داد؛ همانطور که حدود ۶۰ سال این کار را کرده است. با منابع خبری صحبت می‌کند، از آنها سوال می‌پرسد و سعی می‌کند از طرف شنوندگانش به جهان معنا بدهد.

او می‌گوید: "تصمیم گیری در مورد اینکه چه خبرهایی موضوعیت دارند و کدام‌ها بی‌ربط هستند، هنوز با خبرنگار است. اما تشخیص اینکه تصویر ارائه شده تصویر دقیقی است یا صرفا وراجی است، با خود شنونده است."