نمایه سیاسی اوکراین

تاریخچه

اوکراین پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ به استقلال رسید. از آن زمان تا به امروز بین برقراری رابطه ای نزدیکتر با اروپای غربی و از سوی دیگر همسوئی با روسیه که بخش اعظم انرژی مورد نیاز آن را تامین می کند در نوسان بوده است.

اوکراین از نظر مساحت دومین کشور بزرگ اروپاست که دشت های گسترده و باروری برای کشاورزی و در بخشهای شرقی کشور چندین مجموعه متمرکز صنعتی دارد. با وجودیکه ریشه های تاریخی اوکراین و روسیه قرابت فراوانی دارند، بخش غربی این کشور خود را به همسایگان اروپایی اش و به خصوص لهستان نزدیک احساس می کند و احساسات ملی گرایی در این بخش نیرومند تر است.

یک اقلیت چشمگیر از مردم اوکراین روس تبار اند و یا زبان اصلی آنها روسی است. نفوذ روسیه در مراکز صنعتی در شرق کشور و در منطقه کریمه، جمهوری خودمختاری در حاشیه دریای سیاه که تا سال ۱۹۵۴ بخشی از روسیه بود، قوی تر است. ناوگان نیروی دریایی روسیه در دریای سیاه بنادر کریمه مستقر است.

منطقه کریمه در عین حال سرزمین تاتارهای کریمه است که استالین آنها را به همکاری به آلمان نازی متهم کرده و در پایان جنگ جهانی دوم به آسیای میانه تبعید کرد. از دهه ۱۹۸۰ میلادی بیش از ۲۵۰ هزار نفر از این اقلیت قومی به زادگاه پدران خود در کریمه بازگشته اند.

در سالهای ۱۹۳۲ و ۱۹۳۳ برنامه های استالین برای اشتراکی کردن اجباری مزارع کشاورزی باعث قحطی شدید و مرگ میلیون‌ها نفر در اوکراین شد که همواره سرزمین اصلی تولید غلات برای اتحاد جماهیر شوروی بوده است. حزب کمونیست و رهبری اتحاد شوروی فقط در دهه های پایانی عمر خود به ابعاد گسترده مصائب مردم اوکراین اعتراف کرد.

در سال ۱۹۸۶ فاجعه در نیروگاه هسته ای چرنوبیل در خاک اوکراین تمام دنیا را هراسان کرد. حدود هشت درصد از قلمرو اوکراین و بخشی از خاک جمهوری همسایه بلاروس، به مواد رادیواکتیو آلوده شد و میلیونها نفر از پیامدهای این فاجعه به اشکال مختلف زیان دیده اند.

به خاطر کنترل دولت بر رسانه ها، محدود کردن آزادی بیان، اعمال نفود در نهادهای سیاسی و فساد اداری مخالفت با حکومت لئونید کوچما افزایش یافت. اقدام دولت وی برای تقلب در انتخابات سال ۲۰۰۴ به یک جنبش اعتراضی گسترده انجامید که به خاطر رنگ نمادین گروه اصلی مخالف دولت اصطلاحا "انقلاب نارنجی" نام گرفت.

اعتراضات گسترده، شورش رسانه های دولتی علیه حکومت و از هم پاشیدن دولت ائتلافی حاکم در نهایت به برگزاری مجدد انتخابات با وساطت اتحادیه اروپا منجر شد.

یک ائتلاف شکننده از نیروهای مخالف لئونید کوچما حول رهبری ویکتور یوشچنکو، نخست وزیر سابق که در انتخابات به مقام ریاست جمهوری رسید، دولت را در دست گرفت.

ویکتور یوشچنکو توانست برخی از اصلاحات دمکراتیک را به اجرا بگذارد ولی به خاطر وجود اختلاف نظر در افکار عمومی کشور و عدم تمایل غرب به تحریک روسیه، اقدامات مربوط به نزدیکی به اتحادیه اروپا و پیمان نظامی ناتو بسیار کند شد.

رقابت های ویکتور یوشچنکو و نخست وزیرش یولیا تیموشنکو به یک رویارویی شدید بدل شد و دولت تحت ریاست آنها نتوانست با پیامدهای بحران اقتصادی جهانی که از سال ۲۰۰۸ شروع شد به خوبی مقابله کند.

حق نشر عکس AFP
Image caption خانم تیموشنکو که به هفت سال زندان محکوم شده بود، در ماه فوریه ۲۰۱۴ از زندان آزاد شد

ویکتور یانوکوویچ از مخالفان آنها در "انقلاب نارنجی" در انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۱۰ به پیروزی رسید. او با سرعت سیاست خارجی و اقتصاد کشور را به سمت رابطه ای نزدیک تر با روسیه تغییر داد، آزادی بیان و مطبوعات را به شدت محدود کرد و تعدادی از مخالفان خود از جمله یولیا تیموشنکو را پس از محاکماتی که به اعتقاد منتقدان انگیزه های سیاسی داشتند روانه زندان کرد.

خانم تیموشنکو که به هفت سال زندان محکوم شده بود، در ماه فوریه ۲۰۱۴ از زندان آزاد شد.

هر چند امروزه حجم مبادلات بازرگانی اوکراین با کشورهای عضو اتحادیه اروپا از معاملات آن با روسیه بیشتر است هنوز هم روسیه بزرگترین شریک تجاری اوکراین محسوب می شود. اوکراین برای گاز مورد نیاز خود به شدت به روسیه وابسته است و این کشور مسیر عبور خط لوله انتقال گاز روسیه به اروپاست.

در سال ۲۰۰۶ روسیه برای مدتی گاز صادراتی خود را به اوکراین قطع کرد که در میان کشورهای اروپایی نیز نگرانی شدید ایجاد نمود. پس از آن اوکراین مجبور شد برای گاز روسیه بهایی دو برابر قیمت قبلی بپردازد.

وابستگی شدید اقتصاد اوکراین به صادرات آهن این کشور را در برابر پیامدهای بحران اقتصادی سالهای اخیر بسیار آسیب پذیر کرد. در سال ۲۰۰۸ صندوق بین المللی پول یک وام ۱۶ میلیارد دلاری به اوکراین را تصویب کرد. در سال ۲۰۱۰ نیز بانک جهانی اعطای یک وام ۱۵ میلیارد دلاری به اوکراین را تصویب کرد ولی مدتی بعد این وام به خاطر عدم اجرای اصلاحات مالی و عملی نکردن سایر شروط آن معلق شد.

اقدامات اخیر برای رسیدن به نوعی توافق با اتحادیه اروپا که می توان آن را زمینه سازی برای پیوستن این کشور به اتحادیه اروپا قلمداد کرد باعث خشم روسیه شد. تصمیم دولت اوکراین برای کنار گذاشتن این توافق و عدم پیشرفت مذاکرات با اتحادیه اروپا باعث شد که در نوامبر سال ۲۰۱۳ معترضان به خیابان بیایند.

نگاه کلی

حق نشر عکس AFP
Image caption مجسمه لنین در خارکوف، دومین شهر بزرگ اوکراین

جمعیت: ۴۴.۹ میلیون نفر (سازمان ملل متحد ۲۰۱۲) پایتخت: کیف مساحت: ۶۰۳۷۰۰ کیلومتر مربع زبان اکثریت: اوکراینی (رسمی)، روسی دین اکثریت: مسیحیت امید به زندگی: ۶۴ سال (مردان)، ۷۵ سال (زنان) (منبع سازمان ملل متحد) واحد پول: ۱ هریونایا برابر ۱۰۰ کوپیکاس صادرات اصلی: فلزات، سلاح و تجهیزات نظامی، ماشین آلات، فرآورده‌های نفتی، پارچه، محصولات کشاورزی سرانه درآمد ناخالص ملی: ۳۱۳۰ دلار (منبع: بانک جهانی ۲۰۱۱) نشانه اینترنتی: ua. کد تلفن بین المللی: ۳۸۰+

رهبران

ویکتور یانوکویچ در دومین دور از رای گیری‌های انتخابات ریاست جمهوری در سال ۲۰۱۰ با کسب حدود ۳.۵ درصد رای بیشتر از یولیا تیموشنکو نخست وزیر وقت، به پیروزی رسید.

وی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۰۵-۲۰۰۴ که پس از حوادث موسوم به "انقلاب نارنجی" برگزار شد شکست سختی خورده بود. ولی در سال ۲۰۰۷ توانست باری دیگر به حزب تحت رهبری خود به نام حزب منطقه ای تحرک جدیدی داده و به اتکا آن به مقام نخست وزیری برسد.

او در سالهای بعد توانست از بروز اختلاف شدید بین یوشچنکو و نخست وزیرش خانم تیموشنکو بهره برداری کرده و با استفاده از نارضایتی عمومی به خاطر پیامدهای بحران اقتصادی جهانی در اوکراین توانست در سال ۲۰۱۰ در انتخابات ریاست جمهوری به پیروزی برسد.

وی متولد سال ۱۹۵۰ در یک شهر صنعتی کوچک در نواحی شرقی اوکراین است. در دوران نوجوانی و جوانی به خاطر جرائم خشونت آمیز زندانی شده بود. در سالهای پایانی حکومت شوروی در مدیریت صنایع و امور محلی به سطوح عالی رسید و در سال ۱۹۹۷ رییس شورای محلی منطقه دونتسک شد.

در ادامه این اعتراضات مداوم که به خشونت کشیده شد دولت آقای یانوکویچ عملا اقتدار و مشروعیت خود را از دست داد. پارلمان اوکراین روز بیست و یک فوریه وی را از مقام ریاست جمهوری برکنار کرد. وی روز بعد از کاخ ریاست جمهوری و شهر کیف گریخت. دولت موقت اوکراین حکم بازداشت وی را صادر کرده است.

حق نشر عکس UNIAN

الکساندر تورچینف متحد و نزدیکترین فرد به یولیا تیموشنکو نخست وزیر سابق اوکراین تلقی می شود که توسط رئیس جمهور برکنار شده این کشور زندانی شد و در جریان اعتراضات سال ۲۰۱۴ در ماه فوریه از زندان آزاد شد.

الکساندر تورچینف، معاون رهبر حزب میهن است و سابقه فعالیت های سیاسی وی که در همکاری نزدیک با خانم تیموشنکو بوده به اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی بازمی گردد. مناسبات و همکاری این دو سیاستمدار به حدی نزدیک است که برخی از مدافعان دمکراسی در اوکراین نگران هستند که به قدرت رسیدن الکساندر تورچینف ممکن است وسیله ای شود برای بازگشت خانم تیموشنکو به رهبری سیاسی این کشور.

الکساندر تورچینف از زمان آغاز اعتراضات گسترده علیه دولت و یکتور یانوکویچ در نوامبر ۲۰۱۳ در این حرکات نقش مهمی ایفا کرده است هر چند فعالیت های وی شکل علنی نداشتند. در اوایل ماه فوریه دادستانی اوکراین وی را به اتهام مشارکت در سازماندهی " گروههای دفاع از خود " که معمولا با نیروهای پلیس درگیر می شدند ، مورد بازجویی قرار داد.

پس از سقوط ویکتور یانوکویچ پارلمان اوکراین ابتدا الکساندر تورچینف را به عنوان رئیس پارلمان و نخست وزیرموقت کشور معرفی کرد و پس از رای گیری مجدد برای برکناری یانوکویچ از مقام ریاست جمهوری، پارلمان آقای تورچینف را به مقام ریاست جمهوری موقت کشور منصوب کرد.

اما وی مثل بسیاری از سیاستمدارانی که در دهه اخیر بر اوکراین حکومت کرده اند مورد اعتماد معترضان نیست. در عین حال محبوبیت او چندان زیاد نیست کما اینکه در انتخابات شهرداری کیف در سال ۲۰۰۸ با وجود حمایت همه جانبه خانم تیموشنکو نخست وزیر وقت، در رقابت با شهردار آن زمان کیف که طرفداران کمی داشت نتوانست به پیروزی برسد.

آقای تورچینف پیرو کلیسای تعمیدی و کشیش یکی از کلیساهای این آئین مسیحی در شهر کیف است. در اوکراین که اکثریت جمعیت آن ارتودکس و یا کاتولیک هستند پیروی از کلیسای تعمیدی برای یک سیاستمدار ارشد بسیار نادر است. علاوه بر این او یک داستان نویس فعال است و موضوع اصلی رمانهای وی معمولا فساد مالی و اداری، فعالیت های اقتصادی زیرزمینی و خودکامگی است.

رسانه‌ها

حق نشر عکس UNIAN

تلویزیون عمده ترین رسانه در اوکراین است و بسیاری از شبکه های تلویزیونی خصوصی هستند.

شبکه های خصوصی- تجاری و به خصوص کانالهای تلویزیونی اینتر تی وی و یک + یک بیشترین بیننده را دارند. فقط در شهر کیف بیش از ۲۰ ایستگاه رادیویی روی موج اف ام برنامه پخش می کنند. بسیاری از روزنامه ها دو نسخه مختلف به زبان اوکراینی و زبان روسی چاپ می کنند. تعدادی از روزنامه های عامه پسند و پر تیراژ فقط به زبان روسی چاپ می شوند.

به گفته مرکز پژوهشی "فریدام هاوس" در آمریکا، از زمان آغاز ریاست جمهوری ویکتور یانوکویچ در سال ۲۰۱۰ شرایط کار رسانه ها بدتر شده است. به گفته این نهاد که میزان آزادی بیان در کشورهای مختلف را بررسی می کند، صاحبان سرمایه و شرکتهای بزرگ که معمولا منافع سیاسی ویژه ای دارند مالک اکثر رسانه ها هستند و یا در آنها نفوذ زیادی دارند. با این همه هنوز هم دولت در شبکه های تلویزیونی محلی و سراسری یک بازیگر مهم است.

خبرنگاران و کارکنان رسانه ها همواره با خطر برخوردهای خشونت آمیز مواجه هستند. سازمان گزارشگران بدون مرز در آستانه انتخابات پارلمانی سال ۲۰۱۲ در گزارش خود گفت که خبرنگاران رسانه های مستقل با انواع فشارها از جمله تهدید، حمله به دفتر کار و حتی بازداشت و محاکمه مواجه هستند.

طبق آمارهای مربوط به دسامبر سال ۲۰۱۱ در اوکراین حدود ۱۵ میلیون نفر به شبکه اینترنت وصل هستند. مرکز پژوهشی "فریدام هاوس" می گوید که دسترسی به اینترنت در این کشور محدودیتی ندارد. شبکه اینترنت به یک منبع پر طرفدار برای انتشار و کسب اخبار بدل شده و دهها وب سایت خبری مختلف وجود دارند که برخی از آنها بیطرف، برخی طرفدار دولت و برخی طرفدار نیروهای مخالف هستند.

- فکتی ای کومنتاری: روزنامه پر تیراژ

- سیلسکی ویستی: روزنامه پر طرفدار در میان مخاطبان روستایی

- وچرنیه وستی: روزنامه پر تیراژ

- سگودینا: روزنامه پر تیراژ

- کیف پست: هفته نامه به زبان انگلیسی

- دن: روزنامه شامل صفحاتی به زبان انگلیسی

- اوکراینیا مولودا: روزنامه

- زرکالو ندلی: هفته نامه سیاسی ، شامل صفحاتی به زبان انگلیسی

- هولوس اوکراینی: روزنامه مربوط به اخبار پارلمان

- اوکراینیسکا پراودا : وب سایت خبری

- شرکت تلویزیون ملی اوکراین: موسسه دولتی به سه کانال تلویزیونی UT۱ ، UT۲ ، U۲۳

- اینتر تی وی : شبکه تلویزیونی تجاری سراسری

- یک + یک : شبکه تلویزیونی تجاری سراسری

- اس تی بی : شبکه تجاری

- نووی کانال: شبکه تجاری

- آی سی تی وی : شبکه تجاری

- کانال پنج: شبکه تجاری با موضوع های خبری

- شرکت رادیوی ملی اوکراین: موسسه دولتی ، صاحب سه شبکه رادیویی و شبکه رادیویی برونمرزی

- روسکویه رادیو: تجاری

- اروپا پلاس: تجاری

- هیت اف ام: تجاری

- ناشه رادیو: تجاری

- ارا اف ام: خصوصی با مضامین خبری

- اوکرین فورم: خبرگزاری دولتی شامل بخشهایی به زبان انگلیسی

- اونیام: خبرگزاری خصوصی شامل بخش هایی به زبان انگلیسی

- اینترفکس- اوکراین: خبرگزاری خصوصی شامل بخشهایی به زبان انگلیسی