محدودیت‌های مالی، بلندپروازی‌های قطر را کاهش داد

حق نشر عکس BBC World Service

هنگامی که در ماه ژوئن گذشته شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، به عنوان امیر قطر جانشین پدرش شد، تحلیلگران سیاسی اطلاعات چندانی در باره او نداشتند.

گفته می شد شیخ تمیم که ۳۳ سال دارد و فارغ التحصیل آکادمی نظامی سلطنتی سندهرست در بریتانیاست، شخصی محافظه کار و محتاط است و برعکس تصوری است که مردم از یک شاهزاده تجمل پرست منطقه خلیج فارس دارند.

حمایت قطر از جنبش‌های اسلامی در جریان انقلاب‌های تونس، لیبی، مصر و سوریه نتیجه معکوس داد و به روابط این کشور با متحدان غربی و نیز همسایگانش در خلیج فارس، صدمه زد.

شیخ تمیم کشوری را به ارث برد که بلندپروازی‌هایش برای این که یک قدرت منطقه‌ای و حتی جهانی شود، در حال فروکش کردن بود.

در همین حال در داخل قطر انتقاد محافظه کاران از آنچه که آن را ورود نهادهای فرهنگی و آموزشی و ارزش های غربی به کشور می دانستند، افزایش یافته بود.

ثروت کشور

ولی امیر جدید قطر خوش شانس بود چون با وجود صرف میلیاردها دلار برای انجام برنامه های بلندپروازانه مختلف، خزانه کشور همچنان پر باقی مانده و با هرگونه مقیاس اقتصادی می توان گفت وضع قطر بسیار خوب است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption شیخه موزه، همسر شیخ حمد بن خلیفه امیر سابق، رئیس بنیاد قطر است

جمعیت بومی قطر کم است و از دو میلیون نفر جمعیت، تنها ۲۷۵هزار نفر بومی هستند. این کشور بالاترین نرخ سرانه تولید ناخالص داخلی و پایین ترین نرخ بیکاری را در جهان دارد.

در جهانی که تشنه انرژی است، قطر دارای ذخایر قابل توجه نفت و گاز و زیربناهای بسیار پیشرفته برای رساندن انرژی به بازارهای جهانی است.

ارزش دارایی های موجود در خزانه این کشور در پایان سال ۲۰۱۲ بیش از ۱۱۵ میلیارد دلار بود.

با در اختیار داشتن یک چنین دارایی انتظار می رود قطری ها همچنان پول خرج کنند و همین کار را هم می کنند.

قطر مالک بانک هایی در سراسر جهان و تعدادی باشگاه فوتبال در اروپاست و در مرکز لندن مالک ساختمان هایی است که گران ترین ساختمان های جهان محسوب می شوند.

قطر در گذشته گروه‌های شورشی را که برای برکنار کردن رهبر لیبی می جنگیدند مسلح کرده بود و اکنون همین سیاست را در باره سوریه به کار می برد. این کشور همچنین میلیاردها دلار را در تلاش بی نتیجه برای نجات دولت محمد مرسی، رئیس جمهوری اسلامگرای برکنار شده مصر، به هدر داد.

حق نشر عکس BBC World Service

علاوه بر این، دولت قطر میلیاردها دلار را به اجرای برنامه امنیت غذایی قطر، به منظور خودکفایی غذایی این کشور، اختصاص داده است.

گذشته از این هزینه ها، مبلغ قابل توجهی هم صرف هزینه برگزاری مسابقات جام جهانی فوتبال ۲۰۲۲ خواهد شد.

قطر در برنامه پیشنهادی خود برای میزبانی مسابقات فوتبال قول احداث دوازده استادیوم دارای تسهیلات تهویه هوا، تاسیسات زیربنایی گسترده برای حمل و نقل، و حتی احداث یک شهر جدید را داده بود. برخی از کارشناسان هزینه اجرای این برنامه را بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار برآورد کرده بودند.

قطر همچنین مبلغ قابل توجهی را صرف پیشبرد فرهنگ، هنر و آموزش کرده است. شیخه موزه، همسر شیخ حمد بن خلیفه امیر سابق قطر و دخترش شیخه المیاسه برای افزایش وجهه جهانی این کشور تلاش می کنند.

شیخه موزه، رئیس بنیاد قطر است که برنامه اش ترغیب دانشگاه های غربی و اندیشکده ها برای دایر کردن شعبه در دوحه پایتخت قطر است.

هدف این سازمان غیرانتفاعی که در سال ۱۹۹۵ دایر شد "حمایت از قطر در مسیر حرکت از یک اقتصاد وابسته به نفت به یک اقتصاد مبتنی بر دانش از طریق گشودن راه برای شکوفایی توانایی های مردم" بود.

شیخه موزه و دخترش همچنین نظارت بر تاسیس موزه هنر اسلامی را به عهده داشتند. این موزه که در سال ۲۰۰۸ افتتاح شد، دارای یکی از نفیس ترین مجموعه های هنری جهان است.

به این ترتیب به نظر می رسد خانواده سلطنتی قطر و سایرین فکر می کردند پول لازم برای اجرای برنامه هایشان هیچ وقت تمام نخواهد شد.

ولی هنگامی که شیخ حمد کنار رفت و پسرش جای او را گرفت باد سرد شروع به وزیدن کرد.

ابتدا بنیاد قطر مدت پخش برنامه های رادیویی انگلیسی و عربی زبان خود را کاهش داد.

حق نشر عکس BBC World Service

چهار ماه بعد انستیتوی فیلم دوحه، ده ها نفر از کارمندان خود را کنار گذاشت و تاریخ فستیوال فیلم دوحه را که قرار بود ماه مارس سال جاری برگزار شود به تاخیر انداخت.

برنامه امنیت غذایی، که به موجب آن قطر تا سال ۲۰۲۳ می بایستی ۷۰ درصد مواد غذایی خود را در داخل کشور تهیه کند به میزان قابل توجهی کوچک تر شد و فهد العطیه، شخصی که مسئولیت این برنامه را به عهده داشت استعفا داد.

تحلیلگران این کار را تصمیمی منطقی توصیف می کنند.

جیم کرین، یک کارشناس انرژی در حوزه خلیج فارس برنامه امنیت غذایی قطر را برنامه غلطی توصیف کرده و می گوید: " سرمایه گذاری در بخش کشاورزی قطر اصلا منطقی نبود."

آقای کرین توضیح می دهد که به موجب این برنامه، جهت تامین آب مناسب برای آبیاری محصولات کشاورزی در بیابان، از گاز طبیعی برای سوخت کارخانه های نمک زدایی آب استفاده می شود ولی همین کار باعث تولید گاز کربنیک زیادی خواهد شد.

آقای کرین می افزاید از آنجا که قطر هم اکنون از نظر سرانه بیشترین ضرر را به محیط زیست وارد می کند، افزایش تولید گازگربنیک موجب سرافکندگی بیشتر این کشور می شود.

"سیاست نامحدود بودن هزینه‌ها"

کریستیان کوتس اولریخسن، تحلیلگر مسائل خلیج فارس می گوید قطر باید سیاست سال های اخیر مبنی بر این که "برای صرف هزینه ها محدودیتی وجود ندارد" را قاطعانه کنار بگذارد.

آقای اولریخسن می افزاید: "مشکل تمیم ( شیخ تمیم) این است که قطر میزبان مسابقات جام جهانی است و خود را متعهد به تامین میلیاردها دلار هزینه های زیربنایی این مسابقات کرده است، ولی در حالی که درآمد دولت کاهش یافته، هزینه ها همچنان در حال افزایش است."

قطری ها دیگر در باره ساختن ۱۲ استادیوم ورزشی صحبت نمی کنند و کمیته برنامه ریزی محلی اکنون ساختن هشت استادیوم را در اولویت قرار داده است.

حق نشر عکس BBC World Service

ولی با وجود آنچه که به نظر بیشتر ناظران محدود کردن پروژه های احداث تسهیلات عظیم در یک چنین کشور کوچکی است، امیر قطر همچنان از میزبانی مسابقات جام جهانی فوتبال حمایت می کند.

هر گونه صحبتی در باره انصراف از میزبانی این مسابقات، لطمه شدیدی به وجهه این کشور خواهد زد.

در حالی که قطر محدودیتی برای سایر برنامه های پرخرج خود قائل می شود، شیخ تمیم ناچار خواهد بود هزینه برگزاری مسابقات فوتبال را تقبل کند.

ولی محدود کردن هزینه سایر برنامه ها، موجب رضایت بسیاری از مردم عادی قطر خواهد شد که آهنگ شتاب تغییراتی را که توسط پدر و مادر شیخ تمیم صورت می گرفت، بیش از حدی می دانستند که موجب آسودگی خاطرشان شود.

مطالب مرتبط