پیروزی اردوغان و آینده سیاسی او در ترکیه

رجب طیب اردوغان حق نشر عکس Getty

شب ۳۰ مارس، در حالی که هنوز تمامی آراء انتخابات شوراهای شهر ترکیه شمارش نشده بود، نتایج اولیه حاکی از پیروزی حزب عدالت و توسعه به رهبری رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه بود.

آقای اردوغان در آخرین ساعات شب همچون سلطانی فاتح که تازه از میدان جنگ بر گشته، در بالکن ساختمانی در آنکارا ظاهر شد. با ظاهر شدن او، طرفدارانش با هورا و شادی «اردوغان… اردوغان» و تکان دادن پرچمهای حزبش به وجد آمدند.

پسرش بلال و تعدادی دیگر از وزیران پیشین دولت که متهم به فسادهای کلان مالی شده اند به دنبال او وارد صحنه شدند. آقای اردوغان با صدایی مقتدر گفت، "ترکیه دوره ای جدید و قدرتمند را آغاز کرده. ما آنان را که با پرونده سازی و مونتاژ در فکر ضربه زدن به کشور بودند از مخفیگاه هایشان بیرون خواهیم کشید و مجازات خواهیم کرد. آنان راهی جز گریز از کشور ندارند. در این انتخابات مخالفان طعم سیلی عثمانی وار ما را چشیدند".

سخنان آقای اردوغان بسیار متفاوت از سخنان رهبران احزاب پیروز در اکثر کشورهای غربی بود. معمولا هنگامی که نتیجه انتخابات اعلام می شود، حزب برنده از طرفدارانش و احزاب دیگر که در رقابتهای انتخاباتی شرکت کرده بودند تشکر می کند. حزب پیروز قول می دهد که به صدای مخالفان گوش دهد و برای اتحاد کشور تلاش کند. اما آقای اردوغان سر مست از پیروزی، احزاب مخالف را به سخره گفت، "من گفته بودم اگر این انتخابات را ببازم، استعفا می دهم. اما حالا کمال قلیچداراوغلو (رهبر خزب سکولار جمهوری خلق) و دولت باغچلی (رهبر حزب ناسیونالیست ترکیه) بایستی استعفا دهند".

بر خلاف سخنرانی های سالهای گذشته، آقای اردوغان سخنی از اصلاحات دمکراتیک و پیوستن به اتحادیه اروپا نکرد و گفت برایش مهم نیست خارجی ها چه فکر می کنند. او طرفداران فتح الله گولن، متفکر اسلامی ترک که در آمریکا زندگی می کند را همچون حشاشیان (دستگاه ترور حسن صباح) خواند و آقای گولن را آلت دست خارجی ها دانست.

در آستانه انتخابات، در مدت سه ماه ده ها پرونده فساد مالی بزرگ علیه نزدیکان آقای اردوغان در دادگاه های ترکیه تشکیل شد. شنود مکالمات منسوب به او و پسرش و سایر تاجران و سیاستمداران نزدیک به دولت در اینترنت منتشر شد. اگر این شنودها صحت داشته باشد، آقای اردوغان و نزدیکانش در معرض اتهام دست داشتن در میلیونها دلار رشوه خواری و فساد مالی هستند.

بسیاری انتظار داشتند که روند قضایی طی شود و شنودها برای بررسی صحت و سقم آن به کارشناسان بی طرف سپرده شود. آما آقای اردوغان بار دیگر نشان داد او مرد عقب نشینی و مسامحه نیست. او مرد پیکار و جنگ است.

در ظرف چند روز هزاران مامور پلیس و دادستان مسئول پرونده های فساد مالی از کار برکنار یا به پستهای دیگری گماشته شدند. آقای اردوغان نوارهای صوتی را مونتاژ شده خواند و برای کنترل نشر آنها تویتر رو یوتیوب را به روی کاربران در ترکیه بست.

اتهاماتی که در آستانه انتخابات علیه نخست وزیر و حزب عدالت و توسعه مطرح شد، اگر یک دهم آن در یک کشور غربی مطرح می شد، دولت حتما سقوط می کرد. اما در ترکیه نه تنها دولت سقوط نکرد، بلکه انتخابات را برد. بسیاری پیروزی او را به شکست دمکراسی در انتخاباتی دمکراتیک تشبیه کردند.

آقای اردوغان بار دیگر نشان داد که سیاستمداری با هوش و رهبری کاریزماتیک است. او اتهامات فساد مالی علیه خود و نزدیکانش را به وسیله ای برای توجیه فرضیه دسیسه خارجی علیه خود و ترکیه مبدل کرد. گرچه نام آقای اردوغان در لیست نامزدهای انتخاباتی شوراهای شهر نبود، اما او به مدت یک ماه بدونه وقفه روزانه دو تا سه سخنرانی انتخاباتی برای حمایت از نامزدهای حزبش در نقاط مختلف ترکیه داشت. او انتخابات را به دادگاه افکار عمومی برای قضاوت در باره اتهامات علیه خود و نزدیکانش مبدل کرد. او گفت دستگاه های جاسوسی کشورهای خارجی برای بی اعتبار کردن او و جلوگیری از پیشرفت ترکیه به حریم فرمانروای ترکیه تجاوز و به حرفهای او را شنود کرده اند.

علارغم تظاهرات سال گذشته پارک گزی استانبول، اتهامات فساد مالی و محدود کردن شبکه های اجتماعی، حزب آقای اردوغان توانست با کسب حدود ۴۴٪ آرا، سهم خود را از آراء نسبت به پنج سال پیش (۳۸.۸ درصد) افزایش دهد.

یکی از دلایل پیروزی حزب عدالت و توسعه، طرفداران وفادار این حزب است. آنان اکثرا از قشر متوسط و کم درآمد و سنتی ترکیه هستند. برای بسیاری از آنان اقتصاد مهمتر از آزادی های فردی است. بسیاری از آنان هرگز از تویتر و فیسبوک استفاده نمی کنند یا اصلا به آن آشنا نیستند.

از طرف دیگر احزاب مخالف ترکیه به جای اینکه رای دهندگان را با ارائه برنامه متقاعد کنند که آنان گزینه بهتری برای حزب عدالت و توسعه هستند، تمام انرژی خود را صرف حمله به آقای اردوغان کردند. آنان همچنین به احزاب منطقه ای مبدل شده اند. فضای سیاسی ترکیه نسبت به گذشته بسیار تغییر کرده، اما ظاهرا رهبران این احزاب هنوز آمادگی ایجاد تغییرات و اصلاحات در حزب های خود را ندارند.

این در حالی است که حزب عدالت و توسعه توانسته نفوذ خود را در میان طیفی وسیع، از بازرگانان وناسیونالیست‌ها ترک گرفته تا مذهبی‌ها و کردها تحکیم کند. این حزب در سراسر ترکیه در انتخابات موفق بوده است.

آقای اردوغان بارها گفته است که حزبی که در استانبول برنده شود، در ترکیه نیز برنده خواهد شد. استانبول از منابع اصلی مالیاتی دولت است. آقای اردوغان از سال ۱۹۹۴ که شهردار استانبول شد و بعد که نخست وزیر، هیچگاه از این شهر جدا نشده است. او در تصمیم گیری اکثر پروژه های بزرگ عمرانی و فرهنگی شهر نقش دارد. در بیست سال گذشته پروژه های بزرگی در این شهر تکمیل شده. پل ها و تونل های زیادی ساخته شده و ترافیک و وضعیت آب آشامیدنی و برق شهر نسبت به گذشته بهبود یافته است. بسیاری از مردم استانبول این پیشرفت ها را نتیجه تلاش آقای اردوغان می دانند.

آقای اردوغان از موقعیت خود در حزبش به خوبی آگاه است و حزب او هم به نقش مهم او در پیروزهای پی در پی توجه دارد. به همین جهت هیچ کس تا به حال نتوانسته از درون حزب عدالت و توسعه رهبری او را به چالش بکشد. اگر کسی هم اعتراض داشته، همواره در خروجی حزب به او نشان داده شده است.

مصطفی آکیول، نویسند و تحلیلگر ترک می گوید: "حزب عدالت و توسعه، حزب آقای اردوغان است. بدون اردوغان این حزب نخواهد توانست به راحتی برنده شود". او می گوید که پیروزی اخیر آقای اردوغان، احتمالا زمینه را برای اعمال محدودیت های بیشتر بر شبکه های اجتماعی اینترنتی و دخالت بیشتر آقای اردوغان در امور قضایی را فراهم می کند.

دو انتخابات مهم پیش روی ترکیه است. انتخابات ریاست جمهوری در ماه اوت امسال و انتخابات مجلس در سال آینده. آقای اردوغان بر اساس آیین نامه داخلی حزب عدالت و توسعه نمی تواند بیش از سه دوره نخست وزیر شود. اما او بارها گفته که می خواهد تا ده سال دیگر در قدرت بماند. پیش بینی می شود که آقای اردوغان احتمالا خود را نامزد پست ریاست جمهوری کند. شاید هم حزب آئین نامه خود را تغییر دهد تا او بتواند در پست نخست وزیری باقی بماند.

به نظر می رسد که نخست وزیر ترکیه نیز همچون دیگر سران کشورهای خاورمیانه تمایلی به ترک قدرت نداشته باشد.

مطالب مرتبط