خشم ارتش، تلویزیون پاکستانی را تعطیل می‌کند؟

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption ساختمان شبکه جیو در حفاظت پلیس. اما آیا این شبکه تلویزیونی از تلاشهای مخالفانش جان سالم به در خواهد برد؟

هر چند تلاش بی نتیجه اعضای نهاد نظارت بر فعالیت رسانه ها برای متوقف کردن پخش برنامه های خبری شبکه تلویزیونی جیو در پاکستان مضحک بود ولی ادامه نبرد بر سر آینده این شبکه تلویزیونی یک موضوع بسیار جدی است.

جیو زمانی پر بیننده ترین شبکه تلویزیونی پاکستان و صاحب گسترده ترین شبکه خبرگزاری در سراسر این کشور بود. اما به گفته یکی از مقامات این شبکه تلویزیونی، طی یک ماه گذشته جیو ۸۰ درصد از بینندگان خود را از دست داده است.

در حال حاضر آمار دقیقی وجود ندارد که این ادعا را ثابت کند ولی شواهد نشان می دهند که حرف این مقام شبکه تلویزیونی جیو با حقیقت فاصله چندانی ندارد.

شرکت های تلویزیون کابلی در تمام پایگاههای نظامی و مناطق مسکونی وابسته به نیروهای مسلح پاکستان، پخش برنامه های شبکه جیو را قطع کرده‌اند و در مناطق غیرنظامی هم این شبکه را به پایین فهرست شبکه‌های مخابره شده تنزل داده اند و در نتیجه انتقال امواج آن به حدی ضعیف شده که به زحمت می توان آن را دریافت کرد.

این شرایط محصول مجموعه حوادثی است که طی آن نیروهای مسلح پاکستان، شبکه جیو را به رفتاری غیرحرفه‌ای و محافل و گروههای فشار مذهبی این شبکه را به کفر گویی و رقبای رسانه‌ای نیز این شبکه را به خیانت به منافع ملی متهم کرده اند.

عمران خان یک سیاستمدار مخالف دولت و از قهرمانان سابق کریکت ملی پاکستان تا جایی پیش رفته که این شبکه تلویزیونی را به همکاری با نواز شریف برای تقلب در انتخابات سال ۲۰۱۳ متهم کرده است. عمران خان اکنون یک کارزار تبلیغاتی برای زیر سئوال بردن اعتبار این انتخابات را پیش می برد.

چند روز پیش شبکه تلویزیونی جیو از یک ضربه مهلک که ممکن بود به فعالیت آن پایان دهد نجات یافت. تعدادی از اعضای "پمرا" نهاد ناظر بر فعالیت رسانه های پاکستان، قصد داشتند جواز کار این شبکه را لغو کنند. ولی به فاصله چند ساعت پمرا تصمیم تعدادی از اعضای خود را باطل کرد.

خشم نیروهای مسلح

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption حامد میر از خبرنگاران و مجریان مشهور شبکه جیو که ماه گذشته بر اثر شلیک شش گلوله زخمی شد

به اعتقاد بسیاری این اختلاف نظر عجیب بین اعضای نهاد ناظر بر فعالیت رسانه ها یکی از عوارض مرحله جدید از جدال قدرت بین رهبران سیاسی و فرماندهان نظامی پاکستان است که از سال ۲۰۰۸ و احیا دموکراسی در کشور آغاز شده است.

نقطه آغاز این فصل جدید از کشمکش بین دو طرف سوء قصد به جان حامد میر یکی از مجریان و گزارشگران مشهور برنامه های خبری شبکه جیو در روز ۱۹ آوریل بود. هم آقای میر و هم مسئولان شبکه تلویزیونی جیو گفتند که اداره اطلاعات ارتش پاکستان مسئول این حمله مسلحانه بوده است.

نیروهای مسلح پاکستان با صدور بیانیه رسمی هر گونه دخالت در این اقدام را تکذیب کرد و بعد از طریق وزارت دفاع به "پمرا" نهاد ناظر بر فعالیت رسانه ها، شکایت کرد و به خاطر توهین به نیروهای مسلح خواستار لغو جواز کار شبکه جیو شد.

اما قبل از آنکه "پمرا" در این مورد تصمیم بگیرد به شکل عجیبی تمام ارائه کنندگان خدمات تلویزیونی کابلی یا پخش برنامه های جیو را کاملا قطع کرده و یا آن را به پایین ترین نقطه در فهرست کانالهای خود منتقل کردند که درنتیجه تماشای آن بسیار دشوار شد.

همزمان گروهها و محافل مذهبی که معمولا از طالبان طرفداری می کنند، در حمایت از اداره اطلاعات ارتش پاکستان به خیابان آمده و با خائن نامیدن شبکه تلویزیون جیو به نفع برچیدن این رسانه شعار دادند.

در همان حال تعدادی از شبکه های تلویزیونی رقیب نیز به شبکه جیو حمله کردند و آن را متهم کردند که از منافع آمریکا و هند دفاع می کند. در پاکستان گروههای طرفدار ارتش و یا محافظه کاران دست راستی همیشه آمریکا و هند را به عنوان دشمنان اصلی این کشور جلوه می دهند.

در عین حال حوادث مربوط به شبکه تلویزیونی جیو بحث های گسترده ای را در مورد واگذار کردن امور سردبیری رسانه ها از سوی روزنامه نگاران حرفه ای به صاحبان این موسسات دامن زده است. شبکه تلویزیونی جیو خود اولین رسانه ای بود که این تغییر در مرجع تصمیم گیری در آن صورت گرفت ولی به مرور همین روش تقریبا در تمام رسانه های دیگر پاکستان اجرا شده است. به اعتقاد بسیاری یک سردبیر حرفه ای اخبار مربوط به سوء قصد حامد میر را مسلما به نحو دیگری پوشش می داد.

کشمکش بر سر 'کفرگویی و توهین به مقدسات'

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption تظاهرات حامیان نیروهای مسلح پاکستان در برابر ساختمان مرکزی شبکه جیو در اسلام آباد

شبکه تلویزیونی جیودر روز ۱۴ مه یک اشتباه بزرگ دیگر مرتکب شد. به نوشته یکی از روزنامه های پاکستان، شبکه جیو در برنامه اصلی صبح خود سعی کرد موضوعات مذهبی و عقیدتی حساسیت برانگیز را با عناصر تفریحی و سرگرم کننده مخلوط کند.

در این برنامه به هنگام پخش تصاویر و اخبار مربوط به مراسم عروسی وینا مالک که یک هنرپیشه جنجالی است، مناجاتی پخش شد که مربوط به توصیف ازدواج فاطمه دختر پیامبر اسلام با علی ابن ابی طالب امام اول شیعیان بود.

گروههای فشار مذهبی و محافظه کار که دو سال پیش نیز به خاطر عکس های نیمه برهنه خانم مالک که در هند چاپ شده بود به شدت به او حمله کرده بودند، از پخش این برنامه به خشم آمده و طبق قانون بحث برانگیز "توهین به مقدسات و کفرگویی" علیه شبکه تلویزیونی جیو و مجری زن این برنامه شکایت کردند.

اختلاف نظر بین اعضای "پمرا" نهاد ناظر بر فعالیت رسانه ها، پس از این حادثه روی داد و از نگاه بسیاری نشان دهنده اختلاف و کشمکش بین رهبری سیاسی و مراکز قدرت نظامی در پاکستان است.

صاحبنظران معتقدند که ارتش پاکستان با گوشمالی دادن شبکه تلویزیونی جیو می خواهد منتقدان دیگر خود در رسانه ها را ساکت کند. اما دولت آقای نواز شریف نمی خواهد کاری انجام دهد که نشانه نقض آزادی بیان و محدود کردن دموکراسی تلقی شود. نواز شریف برای حفظ فضای مناسب برای ادامه کار دولت به انتقاد و فشار رسانه ها بر نیروهای مسلح پاکستان نیاز دارد.

اختلاف در میان رسانه‌ها

در تمام ۶۴ سالی که از استقلال پاکستان می گذرد نیروهای مسلح به شکل مستقیم و یا به شکل غیر مستقیم و از طریق نیروهای سیاسی وابسته و یا خلق بحران و تله های قانونی بر این کشور حکومت کرده است. کشمکش ارتش با دولت غیرنظامی در سال ۲۰۰۸ به این خاطر آغاز شد که دولت وقت به رهبری حزب مردم پاکستان می خواست هدایت اداره امنیت را به نهادهای غیرنظامی حکومت بسپارد.

در آن زمان اقدامات نیروهای مسلح در واکنش به این موضوع و چند تصمیم دستگاه قضایی کشور عملا دولت غیرنظامی را از کار انداخت.

این حوادث باعث شد که مناسبات اقتصادی و امنیتی پاکستان با آمریکا به خطر بیافتد، دولت وقت را وارد یک جنجال دیپلماتیک کرد و در نهایت به برکناری یوسف رضا گیلانی نخست وزیر وقت توسط دیوان عالی کشور منجر شد.

پس از به قدرت رسیدن نواز شریف در سال ۲۰۱۳ او با تشکیل پرونده علیه ژنرال پرویز مشرف فرمانده سابق نیروهای مسلح پاکستان به اتهام خیانت، عملا یک قمار بزرگ را شروع کرده است.

شبکه تلویزیونی جیو و تعداد دیگری از رسانه ها در مورد این موضوع به شکل آشکاری علیه نیروهای مسلح موضع گیری کردند.

اکنون که موجودیت شبکه تلویزیونی جیو به خطر افتاده رسانه های پاکستان در واکنش به آن دچار اختلاف هستند و همزمان تظاهرات علیه این شبکه تلویزیونی در گوشه و کنار پاکستان ادامه دارد.

"پمرا" نهاد ناظر بر فعالیت رسانه ها، امروز ۲۸ مه برای بررسی شکایت آی اس آی ( اداره اطلاعات ارتش پاکستان) علیه شبکه تلویزیونی جیو تشکیل جلسه خواهد داد و به نظر می رسد که این بار تصمیم قطعی خود را اتخاذ خواهد کرد.

تصمیم "پمرا" در حقیقت میزان مقاومت نواز شریف در برابر فشار گروههایی را نشان خواهد داد که خواستار تعطیلی شبکه جیو هستند.

مطالب مرتبط