روسیه، بلاروس و قزاقستان 'اتحادیه اقتصادی' تشکیل دادند

حق نشر عکس Reuters
Image caption از راست به چپ: پوتین، نظربایف و لوکاشنکو توافقنامه ایجاد اتحادیه را امضا کردند

رئیسان جمهوری روسیه، بلاروس و قزاقستان اتحادیه اقتصادی جدیدی تشکیل می‌دهند.

روز پنجشنبه، ۸ خرداد (۲۹ مه)، ولادیمیر پوتین، السکاندر لوکاشنکو و نورسلطان نظربایف، رئیسان جمهوری روسیه، بلاروس و قزاقستان در نشستی در آستانه، پایتخت قزاقستان، توافقنامه‌تاسیس یک اتحادیه اقتصادی متشکل از این سه کشور را امضا کردند که به گفته آقای پوتین، می‌تواند چالشی جدی در برابر اقتصاد ایالات متحده و اتحادیه اروپا محسوب شود.

قرار است اتحادیه جدید، که برای آن نام "اتحادیه اقتصادی اروپا آسیا" انتخاب شده، پس از طی مراحل قانونی و تصویب معاهده مربوطه در پارلمان‌های سه کشور عضو، روز اول ژانویه سال آینده میلادی رسما موجودیت پیدا کند.

به گفته آقای پوتین، جمع تولید ناخالص داخلی این سه کشور به حدود سه تریلیون دلار بالغ خواهد شد و بازاری با یکصد و هفتاد میلیون جمعیت را ایجاد خواهد کرد.

تولید ناخالص آمریکا به بیش از شانزده تریلیون دلار و مجموع تولید ناخالص کشورهای عضو اتحادیه اروپا به حدود سیزده تریلیون دلار می رسد. در عین حال، اتحادیه جدید از ذخایر طبیعی قابل توجه به خصوص منابع انرژی غنی برخوردار خواهد بود و آقای پوتین گفت که یک پنجم کل ذخایر گاز طبیعی و پانزده درصد کل ذخایر نفت خام جهان در دو کشور روسیه و قزاقستان قرار دارد.

رئیس جمهوری روسیه نشست رهبران سه کشور را "جلسه‌ای ویژه و تاریخ‌ساز" توصیف کرد و گفت که "توافقنامه امروز سه کشور ما را وارد مرحله پیوستگی اقتصادی می‌کند بی‌آنکه به استقلال سیاسی سه کشور لطمه‌ای بزند."

حق نشر عکس Getty
Image caption پوتین از آروزهای خود برای نیمه اول قرن بیست و یکم سخن گفته است

آقای پوتین افزود که هدف اصلی این اتحادیه در نیمه اول قرن بیست و یکم کسب امتیازی طبیعی در رقابت اقتصادی بین‌المللی و ایفای نقش به عنوان پلی بین شرق و غرب و اروپا و آسیاست.

برخی از ناظران گفته‌اند که هدف ولادیمیر پوتین از امضای این توافقنامه در شرایط کنونی هشدار به کشورهای غربی در مورد تشدید تحریم اقتصادی روسیه به دلیل سیاست او در قبال بحران سیاسی اوکراین است. به گفته آنان، آقای پوتین در نظر دارد نشان دهد که در صورتیکه ایالات متحده و اروپا مایل به همکاری اقتصادی با روسیه نباشند، این کشور می‌تواند از راه‌های دیگر در صحنه اقتصاد جهانی ابراز وجود کند و حتی با قدرت‌های اقتصادی غرب به رقابت بپردازد. وی اخیرا یک قرارداد صدور گاز به چین به ارزش چهارصد میلیارد دلار را امضا کرد.

طرح ایجاد اتحادیه اقتصادی بین "کشورهای همفکر" برای نخستین بار در سال ۱۹۹۴ از سوی آقای نظربایف مطرح شد اما به آن توجهی نشد اما به نظر می‌رسد که آقای پوتین زمان را برای اجرای آن مناسب دیده است به خصوص اینکه حتی تا پیش از بحران اوکراین و تیرگی روابط روسیه و غرب، دولت او با انتقاداتی در ارتباط با مسایل حقوق بشر و موازین حکومت دموکراتیک مواجه بود.

حکومت‌های بلاروس و به خصوص قزاقستان نیز به اتهام نقض حقوق بشر و فقدان دموکراسی مورد انتقاد بوده‌اند. الکساندر لوکاشنکو از سال ۱۹۹۴ و نورسلطان نظربایف از سال ۱۹۹۰ این سمت‌ها را در اختیار داشته‌اند.

تا قبل از بحران اوکراین، ولادیمیر پوتین امیدوار بود بتواند حمایت آن کشور و سایر جمهوری‌های سابق اتحاد شوروی را برای عضویت در یک اتحادیه بزرگ جلب کند اما عملکرد روسیه در اوکراین احتمالا دستیابی به این هدف را ناممکن ساخته است. ظاهرا درحال حاضر تنها قیرقیزستان و ارمنستان، که شرایط اقتصادی مساعدی هم ندارند، پیوستن به چنین اتحادیه‌ای را مورد بررسی قرار داده‌اند و کشورهایی مانند آذربایجان، ترکمنستان و ازبکستان، که دارای منابع طبیعی سرشار و جمعیت زیاد هستند، علاقه‌ای به چنین طرحی نشان نداده‌اند.

به گفته برخی ناظران، با توجه به این عملکرد، سایر جمهوری‌های شوروی سابق نگران آن هستند که روابط نزدیک با روسیه، از آن نوعی که برخی از رهبران سیاسی اوکراین دنبال کرده بودند، کشورشان را تحت تسلط روسیه قرار دهد و این خطر را در پی بیاورد که در صورت تلاش برای گسترش روابط با سایر کشورها، در معرض فشار و حتی حمله نظامی مسکو قرار گیرند.

مطالب مرتبط