امضای پروتکل برای رفع بحران امنیتی در استان بدخشان تاجیکستان

 بدخشان حق نشر عکس BBC World Service
Image caption نمایندگان دولت و جامعه مدنی بدخشان پروتکلی برای رعف بحران امضا کردند

نمایندگان دولت و جامعه مدنی در استان بدخشان در شرق تاجیکستان پروتکلی در باره فرایند حل بحران امنیتی اخیر در مرکز این ولایت امضا کرده‌اند.

جزئیات این پروتکل که روز شنبه 31 مه امضا شد، به دلیل "محرمانه" بودنش اعلام نشده است. ولی فعالان جامعه مدنی بدخشان می‌گویند که مقامات بیشتر تقاضاهای آنان در باره حل مسالمت‌آمیز بحران امنیتی در شهر خاروغ را پذیرفته‌اند.

الفت خانم محمدشایوا، رئیس سازمان غیردولتی "ناموس و انصاف"، به بی بی سی گفت که از نُه درخواست آنها و معترضان میدان مرکزی شهر خاروغ که روز 21 مه در رسانه‌ها منتشر شد، نمایندگان دولت هفت تقاضا را پذیرفته‌اند.

"به پرزیدنت واگذار شد"

به گفته او، بررسی دو درخواست عمده "به پرزیدنت واگذار شد"، چون اجرای آنها به صلاحیت و اختیارات رئیس جمهور مربوط است. یکی از این تقاضاها برکناری رئیسان پلیس ولایت بدخشان و شهر خاروغ و بازنگری در فعالیت مقامهای امنیتی و دادستانی این ولایت و این شهر است.

تقاضای دیگری هم که هنوز اجرا نشده، خودداری دولت از مجازات افرادی است که "در شرایطی حساس" ساختمانهای دولتی را به آتش کشیدند. این واقعه پس از تیراندازی روز 21 مه در مرکز شهر خاروغ رخ داد. صدها تن از جوانان محلی ساختمانهای پلیس، دادستانی و دادگاه محلی را به آتش کشیدند.

اما به نظر می‌رسد که تقاضاهای دیگر فعالان جامعه مدنی، از جمله در باره تشکیل جلسات مجالس محلی برای بررسی وضعیت امنیتی در استان بدخشان، مشارکت جامعه مدنی در تحقیق حوادث اخیر خاروغ، فعالیت شفاف کمیسیون تحقیق، اطلاع رسانی به رسانه‌ها و رئیس جمهور در باره نتایج آن، پوشش دقیق و بی‌غرضانه تحولات بدخشان ظاهراً پذیرفته شده‌اند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای خیر‌الله‌اف به پروتوکول برای رفع بوهران در بدخشان امضا گذاشته است

مقامهای امنیتی و پلیس هنوز رسماً در این باره ابراز نظری نکرده‌اند، ولی به گفته منابع محلی، از هر دو طرف هشت نفری زیر این پروتکل امضا گذاشته‌اند.

عمده ترین افرادی که از طرف دولت زیر این سند امضا گذاشته‌اند، شیرعلی خیر‌الله‌اف، یاور رئیس جمهور در امور امنیت و وزیر دفاع پیشین، رمضان رحیم‌زاده، وزیر امور داخلی، سهراب پناه اف، معاوین رئیس کمیته امنیت ملی، و شادیخان جمشیداف، استاندار بدخشان، می‌باشند.

چهار تن دیگر از نمایندگان دولت که در امضای این سند شرکت داشتند، عبارتند از فراموز امام بردی یف، شهردار خاروغ، خالبَش خالبَش اف، فرمانده نیروهای مرزبانی در بدخشان، عبدالله‌ نوجواناف، معاون وزیر امور داخلی، و غریب شاه صوفی شایف، یک مسئول وزارت بهداشت.

به نمایندگی از جامعه مدنی بدخشان حلیم شیرزمان اف، رهبر بخش محلی حزب سوسیال دمکرات، الفت خانم محمدشایوا، رئیس سازمان غیردولتی "ناموس و انصاف"، فراموز ایرگش اف، نماینده انجمن حقوقدانهای پامیر و یاگی بیک یاگی بیک اف، نماینده جامعه مدنی ناحیه راشتقلعه، زیر این پروتکل امضا گذاشته‌اند.

طالب ایام بیک اف، رئیس دهستان "خلیب زاوود"، محمدباقر محمدباقراف، رئیس محله "برخاروغ"، زایر رجب‌اف، رئیس دهستان "اوپه ده"، و مظفّر دولت میراف، خلیفه یا روحانی محلی، از جمله افراد بانفوذ دیگری هستند که به نمایندگی از مردم محلی پروتکل را امضا کرده‌اند.

'منطقه‌ای حساس'

از این میان، آقایان ایام بیک اف و ممدباقیراف از جمله چهار فرمانده بانفوذ محلی هستند که دادستانی کل تاجیکستان دو سال پیش آنها را به ارتکاب جرایم سنگین، از جمله دست داشتن در قتل عبدالله‌ نظراف، رئیس بخش محلی امنیت در بدخشان، متهم کرده بود.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption روز 21 مه معترضان چندی از ساختمانهای دولتی را در خاروغ به آتش کشیدند

مقامهای دادستانی آن زمان اعلام کرده بودند که عملیات مرگبار 24 ژوئیه 2012 به منظور بازداشت این چهار نفر و یارانشان انجام شده است. این عملیات بیش از 40 کشته از دو طرف برجا گذاشت، ولی افراد متهم تا کنون بازداشت نشده‌اند.

حدود یک ماه بعد از آن عملیات امام نظر امام نظراف، یکی از چهار فرمانده محلی، در شرایطی مشکوک کشته شد. یادگار شاه مسلم اف، فرد چهارم، طی دو سال اخیر کمتر از خود درک داده، ولی آقایان ایام بیک اف و محمدباقراف، حضور پررنگی در تحولات اخیر دارند.

در درگیری مسلحانه روز 21 مه بین مأموران پلیس و افراد مظنون در قاچاق مواد مخدِر و حوادث بعد از آن در شهر خاروغ دست کم پنج نفر کشته شدند.

این درگیری که در محلی پُرجمعیت صورت گرفته، خشم صدها نفر از ساکنان محلی را در شهر خاروع، مرکز استان خودمختار بدخشان برانگیخت. معترضان آن روز دو خودرو پلیس و ساختمانهای اداره امور داخلی، دادستانی و دادگاه ولایت بدخشان را به آتش کشیدند.

شب 23 به 24 مه نیز انفجار و تیراندازی ای در ساختمان بخش محلی کمیته امنیت ملی در خاروغ رخ داد، که یک کشته برجا گذاشت. مقامات این حمله را "عملی تروریستی" و جوانان محلی را مسئول آن خواندند. اما فعالان جامعه مدنی این ادعا را رد کرده‌اند.

ولایت خودمختار کوهستان بدخشان از مناطق کم جمعیت و فقیر، ولی از لحاظ امنیتی حساس تاجیکستان به شمار می‌آید. این ولایت مرزی طولانی با افغانستان دارد که مراقبت از آن، بویژه در برابر تهدید گروههای افراط گرا و قاچاقچیان مواد مخدِر، دشوار است.