زورآزمایی سیاسی در بغداد، جنگ در موصل

حق نشر عکس BBC World Service

پیشروی پیکارجویان وابسته به دولت اسلامی عراق و شام (داعش) که در تاریخ ۶ ژوئن شهر موصل دومین شهر مهم عراق را تصرف کردند همچنان ادامه دارد.

شورشیان موفق شدند از حومه های بیابانی موصل تا مرکز شهر پیشروی کنند و نیروهای امنیتی عراقی با وجود این که تعدادشان در برابر پیکارجویان به نسبت ۱۵ به یک بود روحیه خود را باخته و با زمین گذاشتن اسلحه از شهر گریختند.

در ظرف سه روز، نفرات داعش ادارات دولتی، زندان ها و مراکز پلیس فدرال موصل را اشغال کرده و کنترل ایستگاه های تلویزیونی و فرودگاه بین المللی شهر را به دست گرفتند.

اکنون نوبت دولت فدرال عراق است که نیروهای خود را برای یک حمله تهاجمی آماده کند. برخلاف فلوجه که در ژانویه گذشته به دست شورشیان داعش افتاد، برای دولت عراق، موصل بیش از آن مهم است که آن را در محاصره و اشغال مهاجمان باقی بگذارد.

موصل علاوه بر این که از بزرگ‌ترین شهرهای عراق است پایتخت غیر رسمی سیاسی و اقتصادی سنی های عراقی نیز محسوب می شود.

در این شهر که جمعیت آن نزدیک به یک میلیون و ۸۰۰ هزار نفر است عرب های سنی مذهب اکثریت دارند. بیش از هفت هزار نفر آنان از افسران سابق دوره صدام حسین هستند و حدود ۱۰۰هزار نفر نیز از سربازان سابقند که بسیاری از آنان پس از پاکسازی اعضای حزب بعث به دنبال سقوط حکومت صدام حسین در سال ۲۰۰۳، از خدمت برکنار شدند.

حق نشر عکس BBC World Service

اسامه نجیفی، رئیس مجلس عراق و برادرش اثیل نجیفی، فرماندار نینوا که از پرسابقه ترین سیاستمداران سنی مذهب عراقند از شهروندان سرشناس موصل به شمار می آیند.

یک روز قبل از حمله به موصل، دویست نفر از پیکارجویان دولت اسلامی عراق و شام، شهر مذهبی سامرا در ۲۵۰ کیلومتری جنوب موصل را هدف قرار داده بودند ولی نیروهای تقویتی ارتش عراق با کمک هلیکوپترهای نظامی مانع پیشروی آنان به سمت شهر شده بودند.

تردیدی نیست که نیروهای عراقی سعی خواهند کرد با تقویت و انسجام بیشتر، مجددا موصل را تحت کنترل خود در آورند و در همین حال پیکارجویان داعش در صدد تحکیم مواضع خود در این شهر برخواهند آمد.

وحدت جناح های سیاسی؟

اثیل نجیفی، فرماندار موصل در تاریخ ۹ ژوئن در تلاش برای محدود کردن دست آوردهای داعش، نومیدانه از شهروندان موصل خواست که از سلاح های شخصی خود استفاده کرده و برای دفاع از خود در محله هایی که زندگی می کنند نیروی شبه نظامی تشکیل دهند.

حق نشر عکس BBC World Service

قرار است برای اجرای این عملیاتT نیروهای مسلح، و نیروهای توپخانه و هوایی به موصل آورده شود اگر چه به دلیل افزایش حملات عمده نفرات داعش به حومه های بغداد و شهرهایی مانند رمادی، سامرا و موصل و توزخورماتو، گردآوری این تجهیزات کار ساده ای نخواهد بود.

تنها نیروی تازه نفسی که می توان روی آن حساب کرد، پیشمرگ های اقلیم کردستان عراق هستند که یک نیروی پیاده نظام مجهز به توپخانه و خودروهای زرهی سبک است.

این نیروها اخیرا در طول سرحد منطقه ای که هم دولت فدرال عراق و هم دولت خودمختار کردستان عراق ادعای مالکیت آن را دارند از جمله بخش های از موصل که در شرق رودخانه دجله قرار دارد، پیشروی هایی کرده بودند.

چنانچه بغداد بخواهد برای پاکسازی غرب موصل از حمایت فعال دولت خودمختار کردستان عراق برخوردار شود، باید در مورد مسائلی مانند بازار بین المللی برای نفت این منطقه و مشارکت درآمد بین بغداد و کردستان عراق، امتیازاتی به کردها بدهد.

ممکن است اهمیت موصل عامل ایجاد وحدت بین جناح های سیاسی عراقی باشد.

در زمان حساسی که آقای مالکی برای احراز مجدد پست نخست وزیری تلاش می کند، کنترل دوباره موصل محکی برای سنجش رهبری او خواهد بود.

کردهای عراقی نیز به ثبات موصل که با اتومبیل تنها یک ساعت با اربیل پایتخت اقلیم کردستان عراق فاصله دارد، نیازمندند.

بسیاری از کردها در مناطق شرق موصل یا اطراف آن زندگی می کنند و کنترل این شهر توسط نیروهای دولت اسلامی عراق و شام، برای امنیت اقلیم کردستان عراق که به ایجاد یک محیط امن برای سرمایه گذاران به خود می بالد، یک تهدید جدی خواهد بود.

موج اضطراب و اغتشاش

رهبران سیاسی، قبیله ای و مذهبی سنی مذهب عراقی کسانی اند که از قدرت نیروهای داعش بیش از بقیه متضرر خواهند شد زیرا هنگامی که این نیروها منطقه ای را تصرف کرده و نهادهای جدید خودشان را تشکیل می دهند، این رهبران اولین کسانی خواهند بود که هدف قرار می گیرند.

حق نشر عکس BBC World Service

اگر با خوش بینی به این سناریو نگاه کنیم همین نفع مشترک سبب می شود که امکانات گفتمان سیاسی و تشکیل سریع تر دولت و کاهش بالقوه تنش بین بغداد و اقلیم کردستان عراق فراهم آورده شود.

از سوی دیگر، اختلاف کنونی بین دولت آقای مالکی و مخالفان کرد و عرب او می تواند عملیات تهاجم ضد حمله دولت را مختل کرده و وسیله ای فراهم آورد تا نیروهای داعش کنترل بخش غربی موصل را تحکیم بخشند.

چنانچه این نیروها شهر را تحت کنترل کامل خود درآورند، موفقیتی را که در تصرف مرکز اداری و اقتصادی استان رقه در سوریه داشته اند، تکرار کرده اند.

در حقیقت اگر پیکارجویان داعش بتوانند در غرب موصل که بیش از یک میلیون نفرجمعیت دارد، یک حکومت اسلامی منسجم دایر کنند، این پیروزی از دست آوردهایی که در سوریه داشته اند به مراتب مهم تر بوده و موجی از اضطراب و نگرانی به سراسر منطقه خواهد فرستاد.

به همین دلیل در حالی که دولت عراق از تمام امکانات خود یعنی نیروهای نظامی، شبه نظامیان جدید محلی، نیروی هوایی، داوطلبان شیعه که از حمایت ایران برخوردارند و پیشمرگ های کرد به علاوه حمایت اطلاعاتی و لجیستیکی آمریکا استفاده می کند، باید در انتظار درگیری های شدیدی بود.

نبرد برای موصل به صورت یک محک حیاتی برای سنجش نیروی لازم جهت بقای سیاسی و نظامی دولت عراق در می آید.

شاید با یافتن یک راه حل سیاسی- نظامی که مورد حمایت تمام جناح های عراقی باشد بازگرداندن وضعیت به حال سابق امکان پذیر باشد ولی هنوز خیلی زود است بتوان گفت دولت عراق متوجه این واقعیت می شود یا نه.

مطالب مرتبط