مهناز افشار: می‌خواهم برای رفع ظلم بر زنان خدمتی کنم

مهناز افشار حق نشر عکس BBC World Service
Image caption خانم افشار می‌گوید بار نخست به تاجیکستان آمده، تا در فیلمی نقش ‌بازی کند

مهناز افشار، هنرپیشه سینما و تیاتر ایران که حالا در تاجیکستان قرار دارد، می‌گوید که شرکت هنرمندان ایرانی در سینمای تاجیک بیانگر گسترش همکاریهای تنگاتنگ فرهنگی میان این دو کشور است.

خانم افشار مشغول اجرای نقش هدیه در یک فیلم جدید استودیوی "تاجیکفیلم" با نام "آموزگار" است. در این فیلم قرار است یک هنرپیشه دیگر ایرانی هم نقش قهرمانی اصلی را اجرا کند. همکارمان زرینه خوشوقت مصاحبه زیر را با خانم افشار انجام داده است:

می‌شود کمی در باره پیشینه فعالیت هنری خود چند سخن بگویید؟

حدود 15 سال است که ‌بازی می‌کنم. درس تدوین را خواندم و دوران هنرمندی را نزد استاد بزرگ ایران حمید سمندریان گذرانده‌ام که استاد متأسفانه درگذشته‌اند.

من در حدود 25 فیلم نقش ‌بازی کردم. باید بگویم، این جا که بودم، (روز 4 ژوئن) به من خبر دادند که جایزه بهترین بازیگر زن را در جشنواره سینمای "اربیل" در عراق گرفته‌ام و این خبر را به فال نیک گرفتم.

قبلا در جشنواره فجر در ایران من برای اجرای نقش زن در این فیلم که "برف رویی کاجها" نام دارد، جایزه بهترین نقش زن را دریافت کرده بودم. من به این جشنواره دعوت شده بودم، ولی برای شرکت در فیلمبرداری به تاجیکستان آمدم.

تبریک می‌گویم!

متشکرم! من هم خیلی خوشحالم.

این برای بار نخست است که در فیلمی در تاجیکستان نقش اجرا می‌کنید؟

بلی. این اولین بار است که اصلا به تاجیکستان آمدم و این هم اولین فیلمیست که اینجا در آن نقش می‌آفرم. فیلمهای آقای سعیداف را دیدم، خیلی احساس کردم که فیلمهایشان در مورد اجتماع، مردم و فرهنگ فارغ از هر چیز، و خیلی دردهای زنان را مطرح می‌کنند.

و من بخصوص در این فیلم متوجه شدم که زنها در این جا، بویژه در بخش روستایی اجازه ندارند طلاق بگیرند. اجازه ندارند که فریاد بزنند، اجازه ندارند که اعتراض بکنند. و هدیه این جا... یکی فارسی‌ام شبیه (گویش) تاجیکی شد، چون این قدر نزدیکیم به هم.

ولی این که مردم این جا بیشتر به گویش محلی صحبت می‌کنند، شما کاملا متوجه می‌شوید؟

بلی! خیلی! و این فیلم، به نظر من، خیلی می‌تواند فرهنگ‌سازی خوبی برای هر زن مظلومی در هر جامعه‌ای باشد. می‌خواهد این جامعه تاجیک یا ایران و افغانستان و یا غرب باشد. یعنی همه جای دنیا باشد. بالاخره، ما زنان مظلوم داریم که حقشان گرفته شده است.

شما تنها به خاطر ناصر سعیداف، کارگردان این فیلم، راضی شدید در نقش قهرمان آن ‌بازی کنید؟ زیرا مطمئننم که در ایران در تیاتر و سینما، گرفتار کار هستید؟

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption مهناز افشار در فیلم "اموزگار" نقش هدیه را اجرا می‌کند

بلی! اتفاقا! زمانی که به من پیشنهاد اجرای این نقش را کردند، من سر فیلم آقای رفیعی، یکی از کارگردانان خوبمان گرفتار بودم و در یک نمایشنامه تیاتر گرفتار بودم.

اولا، من قصه فیلم را خواندم و دوست داشتم و بعدا فیلمهای آقای سعیداف را دیدم. بعد مردم تاجیک برای من خیلی مردم دوست داشتنی بودند.

و احساس کردم که من هم باید خدمتی برای (رفع) این ظلمی که به زنها می‌شود، بکنم تا کمکی شود که این ظلم بیشتر دیده شود و ما توانیم برای از میان بردن آن کمکی کنیم.

شاید شرکت شما در فیلمی تاجیکی یکی از نمونه‌های همکاریهای فرهنگی میان این کشورها باشد که همواره روی آن مقامات دو کشور ایران و تاجیکستان تأکید می‌کنند؟

ببینید. اصلا من متقدم که بخش فرهنگ فارغ از هر نوع نگاه و سیاستی است. من اصلا فکر می‌کنم که ما فارسی‌زبانها یا هر جایی دنیا می‌توانیم با هم کار کنیم. برای آن که فرهنگ، اصلا شعارش و دنیاش یک دنیای دیگر است، و اصلا نمی‌توانی با تنگ‌نظری سیاسی به آن نگاه کنی.

همین حالا من بچه هایی که در این گروه کار می‌کنند، می‌بینم که این قدر همه با جان و دل با هم کار می‌کنند، بازیگرانی که مقابل من بودند، مثلا مواظب من هستند. و این خیلی قشنگ است.

به جز از تاجیکستان به کشورهای دیگر منطقه و جهان نیز برای شرکت در فیلمبرداری و یا جشنواره‌ها دعوت شده‌اید؟

بلی، من قبلا در آمریکا برای شرکت در جشنواره سینما دعوت شده بودم و برای فیلمهای دیگر نیز دعوت داشتم. ولی این را اعلام می‌کنم که دعوت از کشورهای دیگر هم داشتم، اما اولین فیلمی را که قبول کردم، این بود. به دلیل آن که دلم می‌خواست اولین فیلم فارسی‌زبان خارج از ایرانم این باشد و بعد غیرفارسی یا هر چیز دیگری، انشالّله.

به جز از سینیما با تیاترها در ایران نیز همکاری می‌کنید؟

بلی، با تیاتر نیز همکاری دارم. الان من دو کار تیاتر داشتم در دو سال گذشته. و بعد از بازگشتم هم با تیاتر همکاری خواهم داشت.

در شهر تهران؟

آری!

نمایشنامه‌ها بیشتر ملی هستند و یا از درام نویسان غرب و شرق نیز استفاده می‌شود؟

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption خانم افشار می‌گوید که از داستان فیلم خوشش آمده است

نمایشنامه‌ای که حالا روی آن کار می‌کنیم، نمایشنامه خیلی جالب است. این نمایشنامه در مورد درامهای شکسپیر، مثلا آفیلیا و جلیت که در دنیای امروز ظاهر می‌شوند.

و مؤلف آن خانم بهاره رهنما و همسرش پیمان قاسمی، از جمله هنرمندان سرشناس ایران هستند. این نمایشنامه قرار است که یک ماه بعد روی صحنه آید و می‌توانیم شما را به تماشای آن دعوت کنیم.

سپاس از دعوت! فعالیت همزمان در تیاتر و سینیما برای شما مشکل ایجاد نمی‌کند؟ یعنی مشکل زمانی ندارید؟

چرا؟ ولی من تخصص اصلی‌ام سینیما است. چون درست است که می‌گویند “تیاتر مادر سینما است.” اما به هر حال ‌بازی مدیومها (رسانه‌ها) فرق دارد. ما در سینما ‌بازی دیگری را آموزش می‌بینیم.

اما تیاتر حال و روح بازیگری را خوب می‌کند. به آدم خیلی خوب است که با احترام به صحنه تیاتر برآید و خود را بروز کند و هنر خود را تقویت کند. ولی انتخاب من سینما است.

فکر می‌کنید، برای خانمها در کشورهای ما شغل هنرپیشگی مشکل ایجاد نمی‌کند؟

ببینید، برای خانمهای هنرمند در ایران به دلیل چارچوب قانونی که هست، حتما معتقدم که مشکل هست. من ایران را دوست دارم، دوست دارم که در این کشور زندگی می‌کنم. ولی حتما که سختگیری برای خانمها خیلی بیشتر است. بخصوص، اگر وارد کار من شویم، ماها وقتی داریم کار می‌کنیم، حجاب برای ما لباس اصلی ما، یعنی تن ما شده است.

ببینید، من قبلا در آمریکا مصاحبه کردم، گفتم که محدودیت خلاقیت می‌آرد، اما لزوما، حتما قرار نیست که هر محدودیت خوب باشد. امیدوارم که...

من دلم می‌خواهد به عنوان یک فرد ایرانی که فضا به گونه‌ای شود که هر قانونی که هست، باشد، اما اعتدال برقرار شود، یعنی توازنی ایجاد شود که انسانها کمی حق زندگی برای خودشان را داشته باشند. احترام به حریم خصوصی، احترام به این "من بودنی" زن، یعنی "من زن یک حقی دارم" و بگذارند که من حقم را نشان دهم.

و پوشش شما هنگام اجرای نقش زنهای غربی در صحنه تیاتر چه طور است؟ یعنی آن جا نیز محدودیتهایی هست یا خیر؟ مثلا، نمایشنامه‌های شکسپیر را با چه پوششی ‌بازی می‌کنید؟

البته، در مورد تیاتر یک کمی آزادی وجود دارد، به دلیل آن که تیاتر را همه نمی‌بینند. و ما قرار شده است که در نمایشنامه لباسهای خیلی زیبا و کلاهها داشته باشیم. من معتقدم که برای شروع هر نفس کشیدنی باید آدمها فرهنگش را اول داشته باشند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption خانم افشار می‌گوید می‌خواهد با اجرای نقش در سینما به کاهش ظلم بر زنان کمک کند

من معتقدم که اگر من می‌گویم محدودم، حتما همه‌اش مال نظام و دولت نیست. من یک وقتهایی از مردم هم معذبم. یعنی ما باید فرهنگ‌سازی کنیم که ملت و جامعه ایرانی بپذیرد که ما حق نفس کشیدن داریم.

حالا یکی می‌خواهد مویهایش بلند باشد و یکی دیگر می‌خواهد مویهایش کوتاه، یکی آبی و یکی سبز باشد، به هم احترام بگذاریم. در ما هنوز این فرهنگ اتفاق نافتاده است، ولی خیلی بهتر شده است.

فشارهایی که در سالهای گذشته زیاد بودند، یک کم مردم حرمت را از دست داده بودند، ولی ما دوباره همه داریم خودمان را پیدا می‌کنیم. و من دلم برای ایران خیلی روشن است.

بعد از انجام فیلمبرداری در تاجیکستان، اگر فرصت دست دهد و از شما برای اجرای نقشی در فیلم دیگری دعوت کنند، باز به این کشور می‌آیید؟

می‌توانم این را با یک جمله بگویم. طبیعت تاجیکستان، آن چیزی که من دیدم، عین نقاشی خداوند است. از همه مهمترش، مردم خیلی باادب و مهربان دارد.

اصلا، این فرهنگها را شناختن کار همه ماست. ما باید با هم آشنا شویم، فرهنگهای همدیگر را یاد گیریم، هرچی که داریم با همدیگر تبادل کنیم و من حتما که باز به تاجیکستان خواهم آمد!

سپاس برای صحبت!

مطالب مرتبط