فشارها بر دولت بریتانیا برای کمک به آزادی صادق اف

خانواده الکساندر صادق اف حق نشر عکس BBC World Service
Image caption خانواده الکساندر صادق اف عکسی از او با همسر و دخترش را انتشار داده‌اند

طرفداران الکساندر صادق اف، پژوهشگر بازداشت شده به اتهام جاسوسی در تاجیکستان، دولت بریتانیا را تحت فشار قرار داده‌اند، تا به آزادی او مساعدت کند.

فراخوان آنها برای کمک به آزادی این پژوهشگر در حالیست که سراج‌الدین اصل اف، وزیر خارجه تاجیکستان، در دیداری در لندن با مقامهای بریتانیا گفتگوهایی انجام داده است.

آقای صادق اف روز 16 ژوئن هنگام پژوهش در شهر خاروغ، مرکز استان خودمختار بدخشان، در شرق تاجیکستان، بازداشت شد. این منطقه اخیرا محل آشوبها و نارضایتیهای عمومی بوده است.

وی زمانی بازداشت شد که در پارک مرکزی شهر با حلیم شیرزمان اف، یک فعال مخالف دولت از حزب سوسیال-دموکرات و رهبر معترضان به خشونتهای آخر ماه مه، مصاحبه‌ای انجام می‌داد.

آقای صادق اف خودش شهروند تاجیکستان بوده و دوره دکترایش را در دانشگاه تورونتوی کانادا سپری می‌کند. وی در زمان تعطیلات تابستانیش بر اساس قراردادی برای دانشگاه اکستر بریتانیا در موضوع مدیریت نزاع در آسیای میانه‌ به انجام پژوهش مشغول بود.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption رابطه بین دولت مرکزی در دوشنبه و منطقه کوهستانی بدخشان همیشه ناهموار بوده است

شهر کوچک خاروغ که مرکز استان کوهستانی بدخشان است، به خاطر درگیریهای سختی میان ارتش و شبه نظامیان مسلح مخالف دولت در ماه ژانویه سال 2012 به عنوان یکی از نمونه‌های مورد پژوهش برگزیده شده بود. مسئولیت آقای صادق اف در این پژوهش از انجام مصاحبه با مقامهای محلی و فعالان جامعه مدنی در باره تلاش آنان برای رفع پیامدهای نزاع دو سال پیش عبارت بود.

اما درست بعد از اولین مصاحبه‌اش با حلیم شیرزمان اف، از فعالان محلی جامعه مدنی در بدخشان، ماموران امنیتی این پژوهشگر را بازداشت کردند.

همان روز رسانه‌های تاجیکستان خبر دادند که آقای صادق اف به ظن جاسوسی برای کشوری خارجی که از آن نام برده نشده، مورد بازجویی قرار گرفته است. بعداً یک شبکه تلویزیونی محلی ویدیوی بازجویی او از سوی مأموران امنیتی را نشان داد.

در این ویدیوی هشت دقیقه‌ای آقای صادق اف شرح مفصلی از پیشینه کار و تحصیلش ارائه می‌دهد که شامل کار در دفاتر محلی سازمان امنیت و همکاری اروپا و یونیسف یا صندوق کودکان سازمان ملل متّحد نیز هست.

وی زمانی که از جزئیات پروژه تحقیقاتیش، از جمله پولی که برای انجام پژوهش بر اساس قرارداد دریافت می‌کند، سخن می‌گفت، خونسرد به نظر می‌رسید.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption گفتگوی الکساندر صادق اف با بازجویان امنیتی جداً تحریرشده به نظر می‌رسید

اما طرفداران او در باره بخشهایی از این فیلم، که جدا تحریر شده بود، ابراز نگرانی کرده و می‌گویند که این بخشها به منظور بی‌آبرو ساختن جانبهای سوم طراحی شده است. تهدید گسترده

بازداشت آقای صادق اف درخواستهای بی‌شمار بین‌المللی در مورد اطلاع رسانی در باره او، رفتار منصفانه با او و آزادیش را به دنبال داشته است.

بیانییی، که چند انجمن جهانی علمی به نمایندگی از 30 هزار دانشمند و پژوهشگر اخیراً انتشار دادند، از تهدید گسترده‌ای برای آزادیهای ذهنی دانشمندان و پیژوهشگران هشدار می‌دهد.

گروههای مدافع حقوق بشر عفو بین‌الملل و گزارشگران بدون مرز به حمایت از آقای صادق اف صدا بلند کردند.

در ضمن، رسانه‌های محلی گزارش کردند که این پژوهشگر ممکن است با اتهام خیانت به وطن روبرو شود که در صورت تایید دادگاه امکان دارد تا 20 سال به زندان محکوم شود.

جان هیزیرشا، استاد دانشگاه اکسیتیر و رهبر پروژی مدیریت نزاع در آسیای میانه‌، به بی بی سی گفت که نمی‌داند در باره مشکل همکارش چگونه توضیح بدهد. آقای صادق اف در چارچوب همین پروژه به پژوهش مشغول بود.

وی می‌گوید: "من 11 سال باز در تاجیکستان پژوهش می‌کنم و همیشه با مردم آزادانه مصاحبه می‌کردم. اتفاقی که اکنون افتاد، برای من اسرارآمیز است."

پروفسور هیزیرشا می‌گوید که یک سازمان علمی در بریتانیا از این پژوهش حمایت مالی می‌کند و آقای صادق اف هیچ پولی از دولت بریتانیا دریافت نکرده است: "من از دولت تاجیکستان می‌خواهم الکساندر صادق اف را آزاد کند، زیرا او یک پژوهشگر است."

وی همچنین ابراز نگرانی کرد که دو وکیل مدافع انتخاب‌شده از سوی همسر آقای صادق اف تا کنون اجازه دیدار با او را در بازداشتگاه امنیتی نیافته‌اند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption بسیاری از مردم بدخشان مسلمانان شیعه اسماعیلی هستند

خاطره مغشوش

در همین حال، برخی از صاحب‌نظران شگفت زده از این هستند که مبادا آقای صادق اف در زمانی نامناسب پرسشهایی نامناسب کرده باشد.

منطقه کوهستانی بدخشان که بیشتر به نام پامیر مشهور است، در ماه مه صحنه خشونتهای تازه بود. عملیات خشونت‌آمیز ماموران پلیس برای بازداشت افراد متهم به قاچاق مواد مخدر به اعتراضات گسترده در خاروغ دامن زد.

این در حالیست که مردم هنوز عملیات مغشوش و مرگبار نظامی دو سال پیش را که چندین کُشته از جمله سربازان ارتش و مخالفان مسلح دولت برجا گذاشت، از یاد نبرده‌اند.

در گذشته، در همه موارد بروز ناآرامیهای احتمالی در بدخشان دولت دسترسی مردم به همه گونه وسایل ارتباطی و اطلاع رسانی در این منطقه را مسدود کرده است.

مقامات تاجیکستان سالهاست تلاش می‌کنند کوهستان بدخشان را که مردمش در زمان جنگ داخلی پنج‌ساله (1992-1997) از مخالفان اسلامی حمایت می‌کردند، به تسلط کامل خود درآورند.

این منطقه خودمختار که با افغانستان هم‌مرز است، به طور طبیعی دورافتاده و از لحاظ فرهنگی با سایر مناطق تاجیکستان متفاوت است. بخش اعظمی از مردم این منطقه شیعه اسماعیلی بوده و به زبانهایی تکلم می‌کنند که با زبان سایر تاجیکان فرق دارند.

مطالب مرتبط