شواردنادزه؛ از گلاسنوست تا دیدار با آیت‌الله خمینی

حق نشر عکس
Image caption ادوارد شواردنادزه در ایران تا حدودی بخاطر سفرش به تهران و ملاقاتش با آیت الله خمینی معروف است

ادوارد شواردنادزه در بیست سالگی با پیوستن به حزب کمونیست گرجستان وارد سیاست شد. بعدها به جایگاه دبیری حزب رسید. شهرتش در مبارزه با فساد در گرجستان، چشم های مقامات حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی سابق را متوجه شواردنادزه کرد. او را به عنوان وزیر امور داخلی گرجستان منصوب کردند و برخی آمارها می گوید که وزارت تحت امر او ۲۵ هزار نفر را در جریان مبارزه با فساد دستگیر کرد که ۱۷ هزار نفرشان عضو حزب کمونیست بودند و هفتاد نفر هم عضو سرویس اطلاعاتی اتحاد شوروی، که به کا گ ب معروف بود.

اما شواردنادزه زمانی معروف شد که میخاییل گورباچف او را به عنوان وزیر امور خارجه اتحاد جماهیر شوروی برگزید، پستی که در سال ۱۹۸۵ میلادی با کنار رفتن آندره گرومیکو خالی شده بود. در سمت وزیر امور خارجه، او با رهبران آمریکا در تماس مستقیم بود. برخی این انتصاب را شگفت آور دانستند چون وی تجربه ای در دیپلماسی نداشت. محافظه کاران او را به خاطر لبخندهایش در مواجهه با دیپلمات های غربی سرزنش کردند و آن را نشانه ضعف گرفتند.

در آن زمان، رابطه شوروی با جهان بیرون با یک معیار هدایت می شد: دشمنی با جهان سرمایه داری به رهبری آمریکا. این دشمنی، جنگی خاموش را دامن زده بود که به جنگ سرد معروف شد. مهم ترین رزمگاه در اروپا بود، جایی که دیوار برلین بین اردوگاه شرق و غرب خط رسمی کشیده بود و اروپا به دو بخش اروپای شرقی و غربی تقسیم شده بود.

با افزایش فشارها روی اتحاد جماهیر شوروی و تمایل فزاینده کشورهای اروپای شرقی برای بریدن از مسکو، حکومت و اقتصاد سیستم داس و چکش و توده های کارگری دیگر تاب هزینه های حفظ امپراطوری شوروی را نداشت. در نهایت، با مخالفت شواردنادزه با درخواست رهبران احزاب کمونیست در کشورهای اروپای شرقی که خواستار مداخله مسکو بودند، موج انقلاب و بریدن رشته های پیوند از شوروی آغاز شد.

دیوار برلین فروریخت و امواج اعتراضات خود شوروی را هم در بر گرفت. در داخل شوروی، ادوارد شواردنادزه که به اصلاح امور معتقد بود، در کنار میخائیل گورباچف، پرچمدار گلاسنوست یا اصلاحات شد. جدال میان قدیمی های محافظه کار و سیاست های میخائیل گورباچف، کار مخالفان را به کودتا کشاند که ناکام بود و زمینه ساز فروپاشی کل سیستم اتحاد جماهیر شوروی شد.

با این فروپاشی در سال ۱۹۹۱، ادوارد شواردنادزه دوباره به عالم سیاست در گرجستان توجه کرد. در سال ۹۲، گرجستان اولین رئیس جمهور خود، زویاد گامساخوردیا را در انتخابات برگزید. اما چند ماه بعد و در پی کودتا علیه دولت گامساخوردیا، عملا اداره امور به دوش شواردنادزه افتاد که پست ریاست مجلس و همچنین ریاست شورای ریاست گرجستان را به عهده داشت.

در سال ۱۹۹۵، شواردنادزه رسما از طریق صندوق رای به ریاست جمهوری رسید، در سال ۲۰۰۰ بار دیگر انتخاب شد. ولی در سال ۲۰۰۳ با اعتراضاتی که بر سر انتخابات پارلمانی به راه افتاده بود، موجی ایجاد شد که به انقلاب گل سرخ مشهور است و نتیجه اش، کنار رفتن اجباری ادوارد شواردنادزه از قدرت بود.

گرجستان تحت اداره ادوارد شواردنادزه به غرب و بویژه به آمریکا بسیار نزدیک شد. او می خواست گرجستان عضو پیمان دفاعی آتلانتیک شمالی – ناتو- شود که حتی تصورش هم برای روسیه خشم آور بود. دولت شواردنادزه از آمریکا کمک های اقتصادی و نظامی قابل توجهی دریافت کرد.

او از سال ۲۰۰۳ به بعد در سیاست نقش کلیدی سابق را ایفا نکرد، خاطراتش را منتشر کرد و شاهد غلطیدن کشور در ورطه بی ثباتی بود که در سال ۲۰۰۸ با جنگ روسیه و گرجستان به اوج رسید.

ادوارد شواردنادزه در ایران تا حدودی بخاطر سفرش به تهران و ملاقاتش با آیت الله خمینی معروف است که در آن پاسخ رهبر شوروی به نامه آیت الله را تحویل داد.

نامه رهبر ایران توسط آیت الله جوادی آملی به آقای گورباچف تحویل داده شده بود.

سفر شواردنادزه به ایران در نوع خود بی حاشیه نبود چرا که آیت الله خمینی در هنگام ملاقات با شواردنادزه رفتار دیپلماتیک معمول در آن زمان را رعایت نکرد.

از آیت الله خمینی نقل است که گفته بود: "به پای شواردنادزه بلند نمی شوم".

مطالب مرتبط