آیا شینزو آبه به ناسیونالیسم ژاپنی دامن می‌زند؟

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption در دوران نخست وزیری شینزو آبه احساسات تند ملی گرایانه که قبلا در ژاپن در حاشیه قرار داشت قدرت و نمود بیشتری پیدا کرده است

تنش بین دولتهای ژاپن و چین به خاطر اختلاف بر سر مالکیت جزایری در دریای شرقی چین به شدیدترین سطح خود طی چند دهه اخیر رسیده است. اما آیا شینزو آبه نخست وزیر ژاپن در راستای سیاست‌های خود برای افزایش اعتماد به نفس و سرسختی ژاپن در سطح منطقه، به ناسیونالیسم در این کشور دامن می زند؟

سالها پیش یک زوج سالخورده و مصیبت دیده که در یکی از محله های حومه شهر توکیو آگهی پخش می کردند یک داستان عجیب و تقریبا باورنکردنی برای گفتن داشتند. آنها می گفتند که دختر ۱۳ ساله آنها هنگام بازگشت از بازی توسط ماموران حکومت کره شمالی ربوده شده است.

این زوج برای هر کسی که حوصله شنیدن داستان را داشت تعریف می کردند که احتمالا غواصان کره شمالی به ساحل نزدیک شده دختر آنها را ربوده و بعد با یک زیردریایی به کره شمالی بازگشته اند.

۱۴ سال پیش با شینیدن این داستان بسیاری از عابران فکر می کردند که اندوه و مصیبتی که این زوج سالخورده تحمل کرده اند باعث شده که دچار پارانویا شده چنین داستانهایی را از خود بسازند. اداره پلیس و نهادهای سیاسی و دیپلماتیک ژاپن نیز نظر مشابهی داشتند.

اما یک سیاستمدار بلند پرواز که فرزند یک خانواده سیاسی سرشناس است داستان این زوج سالخورده را جدی گرفت. شینزو آبه با حمایت از موضوع دختر ناپدید شده خانواده یوکوتا آن را به یکی از موضوعات سیاسی مهم ژاپن بدل کرد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption شیگرو و ساکئی یوکوتا سالها برای اطلاع از سرنوشت دخترشان که در سنین نوجوانی ناپدید شد تلاش کرده‌اند

آقای آبه در آن زمان با اعمال فشار به دولت ژاپن جونیچیرو کویزومی نخست وزیر وقت کشور را مجبور کرد که به پیونگ یانگ رفته و از کیم جونگ ایل رهبر کره وقت کره شمالی یک اعتراف باورنکردنی بگیرد.

ملاقات آن دو باعث شد که کره شمالی پنج شهروند ژاپنی ربوده شده را به آن کشور بازگرداند. ولی مگومی دختر این زوج سالخورده و تعداد دیگری که حدس زده می شد ربوده شده باشند به ژاپن بازگردانده نشدند. مقامات کره شمالی مدعی شدند که این دختر در دوران اسارت خودکشی کرده است.

خانواده یوکوتا هنوز هم از حمایت شینزو آبه برخوردار هستند. دولت ژاپن اخیرا زمینه های اولین ملاقات این زوج سالخورده با نوه خود را در کره شمالی فراهم کرد. این زن جوان که اکنون ۲۶ ساله است فرزند زندگی مشترک مگومی، دختر ربوده شده ژاپنی در دوران اسارت خود با مردی اهل کره جنوبی است که او نیز توسط ماموران کره شمالی ربوده شده و به آن کشور منتقل شده بود.

طرفداران بازنگری در نظم منطقه‌ای

موقعیت سیاسی شینزو آبه به خاطر دفاع او از موضوع افراد ربوده شده به شدت تقویت شد و او برای دور دوم به مقام نخست وزیری ژاپن رسید. او به این وسیله توانست خود را یک سیاستمدار متفاوت نشان دهد، سیاستمداری که به مسایل مردم معمولی کشور توجه کرده و از درگیر شدن با کشورهای خصم در همسایگی ژاپن هراسی ندارد.

برای بسیاری از ژاپنی ها که از تداوم رکورد اقتصادی این کشور و زمامداری چندین نخست وزیر ضعیف خسته شده بودند شینزو آبه تجسم یک امید بود. محور اصلی سیاست های او اجرای طرح های مشوق برای رونق دادن به اقتصاد کشوراست. این طرح ها اصطلاحا "آبه نومیکس" نام گرفته اند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption نحوه مدیریت رابطه با چین توسط شینزو آبه می‌تواند حوادث سالهای آینده در این بخش از جهان را رقم بزند

علاوه بر این بسیاری در ژاپن موضع قاطع او را در برابر آنچه که زورگویی های چین و دو کره تلقی می کنند، می ستایند.

اما رسانه های چینی و یا کره ای تصویر دیگری از او ساخته و ارائه می دهند و آقای آبه را یک ملی گرای افراطی با گرایش به تقویت قدرت نظامی ژاپن برای اعمال سلطه آن کشور برمنطقه توصیف می کنند.

اما گرایش ها و افکار حقیقی شینزو آبه هنوز هم مبهم است. او می کوشد خود را یک وطن پرست خیرخواه و درستکار نشان دهد که هدفش بازگرداندن اعتماد به نفس به ژاپن است. ولی بسیاری در جناح چپ سیاست ژاپن معتقدند که هدف واقعی او تغییر دادن موضع صلح طلبانه ژاپن در دهه های پس از جنگ جهانی دوم و بازسازی قدرت نظامی این کشور در برابر احیا قدرت منطقه ای چین است.

گارن مالوی کارشناس ارتش ژاپن در یکی از دانشگاههای این کشور می گوید:"شینزو آبه نشان داده که می تواند یک سیاستمدار محتاط و عمل گرا باشد. شاید او یک ناسیونالیست باشد ولی مشکل افرادی هستند که اکنون دور او جمع شده اند. برخی از آنها طرفدار بازنگری در نظم موجود در سالهای پس از جنگ هستند."

با وجودیکه بسیاری از ژاپنی ها به ملی گرایی آقای آبه با دید سوء ظن می نگرند ولی افزایش خطر نظامی چین و توان نیروی دریایی آن کشور که تمامیت ارضی ژاپن و مالکیت جزایر مورد اختلاف را تهدید می کند، محبوبیت آقای آبه را افزایش داده است.

شینزو آبه در سخنان خود نکاتی را بیان کرده که دست راستی ها و ناسیونالیست های افراطی ژاپن را تشویق کرده است. این گرایش طرفدار فراموش کردن گناه های دوران جنگ افروزی ژاپن و تغییر دادن سیستم سیاسی کشور به یک نظام خودکامه با محوریت امپراطور است.

سال گذشته دیدار آقای آبه از یک زیارتگاه کشته شدگان دوران جنگ نشان داد که اعتماد به نفس او افزایش یافته است. این زیارتگاه علاوه بر قربانیان جنگ در عین حال بنای یادبودی است برای افرادی که همه به ارتکاب جنایات جنگی محکوم شده اند و به این خاطر نمادی است از روحیه نظامی گری و جنگ طلبی ژاپن.

در دوران نخست وزیری شینزو آبه دولت این کشور بدون آنکه موضع رسمی ژاپن را تغییر داده باشد خود را به طرفداران بازنگری در دوران جنگ طلبی های این کشور نزدیک کرده است.

کابینه این کشور پیشنهاد داده بود که عذرخواهی رسمی ژاپن در سال ۱۹۹۹ به خاطر بردگی جنسی صدها هزار زن در کشورهای اشغال شده توسط ژاپن در دوران جنگ مورد بازبینی قرار بگیرد. ولی این پیشنهاد در خود ژاپن و در سطح بین المللی چنان واکنش شدیدی را برانگیخت که آقای آبه مجبور شد دخالت کرده و اعلام کند که این عذرخواهی سرجای خود باقی خواهد ماند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption تظاهرکنندگان در کره جنوبی، ژاپن را متهم می‌کنند که هنوز هم از گذشته سلطه طلبانه و نظامی خود ستایش می‌کند

این موضوع یکی از مهمترین دستاویزهای گرایشات ناسیونالیست است که معتقدند دشمنان خارجی با یک چنین موضوعاتی می کوشند وجهه ژاپن را مخدوش کنند.

برخی از محافظه کاران پرنفوذ ژاپن نیز مدعی اند که کشتار نانجینگ، نسل کشی چند صدهزار نظامی و غیرنظامی چینی در شهر نانجینگ در سال ۱۹۳۷، اتفاق نیافتاده و از دولت ژاپن می خواهند که عذرخواهی تاریخی خود برای تجاوزگری های آن کشور در دوران جنگ جهانی دوم را پس بگیرد.

شینزو آبه در این زمینه ها محتاطانه عمل کرده است. ولی زبانی که او به کار می برد با دقت انتخاب شده تا نوستالژی دوران اقتدار ژاپن را زنده کند. او به تصویر "یک کشور زیبا" اشاره می کند که در حقیقت یک تصور افسانه‌ای از ژاپن است و معنای آن کشوری عاری از سموم لیبرالیسم و فردگرایی غربی است.

برای ناسیونالیست ها این تصویر در حقیقت یادآور کشوری است که از نگاه آنها قربانی دو رویی و درنده خویی خارجی ها شده است. پژوهشگران، مورخان ، سیاستمداران و صاحبنظران دست راستی مدعی اند که ژاپن به خاطر دفاع از خود در برابر یک سیاست تعرضی در منطقه اقیانوس آرام مجبور شد وارد جنگ شود و پس از شکست ناگزیر شد به شروط متفقین تسلیم شود.

از نگاه این افراد کتمان گناهان ژاپن به خاطر جنگ افروزی و جنایات جنگی، یک عامل مهم در احیای غرور ملی و کسب استقلال از آمریکا است.

قدرت نیروی دریایی

به اعتقاد برخی از صاحبنظران بین این دیدگاه های تجدید نظر طلبانه در مورد گذشته ژاپن و اقدام شینزو آبه برای تفسیر متفاوت از آن مواد قانون اساسی که فعالیت های نظامی ژاپن را محدود می کند، ارتباط وجود دارد.

اما پروفسور گارن مالوی کارشناس امور دفاعی ژاپن معتقد است که در این ارتباط تا حدی اغراق شده است. او می افزاید:"این نظر که ژاپن در حال تبدیل شدن به یک قدرت نظامی است واقعیت ندارد. تا همین اواخر هزینه‌های دفاعی ژاپن رو به کاهش بوده است. نیروی دریایی ژاپن پس از آمریکا احتمالا بهترین نیروی دریایی جهان است. ولی بخش اعظم توانایی های آن در ناوگان این کشور است و نه امکانات لجستیکی و یا حمایتی آن. به احتمال زیاد نیروی دریایی ژاپن در صورت جنگ با چین نمی تواند بیش از دو هفته دوام بیاورد."

دیگران نیز با این نکته موافقند که چین برای تضعیف موقعیت و وجهه بین المللی ژاپن می کوشد به نادرست سیاست های شینزو آبه را با نظامی گری ارتباط دهد.

سایمون چلتون یکی از مستشاران نظامی سابق بریتانیا که در ژاپن خدمت کرده می گوید:" شکی نیست که دیدگاههای تجدید نظر طلبان در تاریخ ژاپن جای انتقاد و مخالفت دارد. ولی هیچ شواهدی وجود ندارد که ثابت کند ژاپن به دوران توسعه طلبی نظامی بازگشته است. برعکس تغییرات اخیر در سیاست های دفاعی ژاپن هر چه بیشتر این کشور را با متحدان و کشورهای دوست پیوند داده و احتمال وقوع هرگونه اقدام توسعه طلبانه از سوی ژاپن را کاهش داده است."

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption ژاپن صاحب یکی از بهترین نیروهای دریایی در جهان است

اما نباید فراموش کرد که دولت فعلی ژاپن هزینه های دفاعی این کشور را افزایش داده و برای مقابله با تهدیدهای چین نیروهای بیشتری را به جنوب و غرب این کشور اعزام کرده است.

در عین حال ژاپن می کوشد که در عرصه نظامی همکاری و اتحاد خود را با آمریکا و یا کشورهای آسیایی که از چین احساس خطر می کنند افزایش دهد. برخی از دیپلمات های ژاپنی نگران هستند که نزدیکی شینزو آبه با جریان تجدید نظر طلب و کسانی که گناه های دوران جنگ را کتمان می کنند به مناسبات خارجی این کشور لطمه خواهد زد. به عنوان مثال دیدار او از زیارتگاه دوران جنگ موجب ناراحتی دولت آمریکا شد.

در عین حال نظرسنجی های عمومی نشان می دهد که احساسات ضد چینی در ژاپن افزایش یافته است.

بسیاری از ژاپنی ها از اصرارهای مکرر دولت چین برای عذرخواهی ژاپن به خاطر حوادث دوران جنگ خشمگین شده و معتقدند که رهبران حزب کمونیست چین هیچگاه به خاطر سیاست های خود عذرخواهی نکرده اند. از نظر مردم عادی کشور اشاره مداوم به جنایات دوران جنگ با هدف تضعیف موقعیت و وجهه ژاپن در سطح بین المللی صورت می گیرد و چین می کوشد که از تضعیف ژاپن برای تصرف جزایر مورد اختلاف و منابع طبیعی آنها بهره برداری کند.

اما نگرانی صاحبنظران این است که شینزو آبه و اطرافیان او از یک چنین احساساتی در میان مردم ژاپن برای پیشبرد اهداف خود استفاده کنند.

در این موضوع شکی نیست که ناسیونالیسم خشمگین در ژاپن و چین در حال افزایش است و هر یک از آنها برای ایجاد تنش بیشتر از دیگری بهره می جویند.

نیات واقعی آقای آبه هر چه باشد او در سالهای اخیر مثل دوره اول نخست وزیری خود، به کاستن از تنش در مناسبات با چین و فراهم کردن زمینه همکاری بین قدرت دوم و سوم اقتصادی جهان هیچ توجهی نشان نمی دهد.

مطالب مرتبط