زندگی در نوار غزه

حق نشر عکس BBC World Service

جمعیت نوار غزه ۱.۷ میلیون نفر است. نوار غزه که ۴۰ کیلومتر طول و ۱۰ کیلومتر عرض دارد، در کنار دریای مدیترانه است و با مصر و اسرائیل هم‌مرز است.

این قلمرو سابقا در اشغال مصر بود و هنوز هم این کشور مرزهای جنوبی نوار غزه را در کنترل خود دارد. در جریان جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۶۷ نوار غزه به اشغال اسرائیل درآمد. در سال ۲۰۰۵ اسرائیل ارتش خود و همینطور حدود هفت هزار یهودی شهرک‌نشین را از این منطقه خارج کرد.

در سال ۲۰۰۶ گروه اسلامگرای حماس در انتخابات مجلس قانونگذاری فلسطینی به پیروزی رسید و در سال ۲۰۰۷ این گروه پس از یک درگیری کوتاه و خشونت آمیز با گروه فتح به رهبری محمود عباس، حکومت درنوار غزه را در دست گرفت.

از زمان قدرت گیری حماس در نوار غزه، اسرائیل با اعمال تحریم و محاصره اقتصادی رفت و آمد مردم و نقل و انتقال کالا به این منطقه را به شدت محدود کرده است. همزمان دولت مصر نیز مرزهای جنوبی نوار غزه را مسدود کرد.

آزادی رفت و آمد

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption از زمان قدرت گیری گروه حماس در سال ۲۰۰۷ مصر مرزهای خود را با نوار غزه مسدود کرده است

آزادی رفت و آمد و نقل و انتقال کالا به نوار غزه همیشه بسیار محدود بوده ولی از اواسط سال ۲۰۱۳ دولت مصر محدودیت‌های بیشتری را در گذرگاه مرزی رفح اعمال کرد و همزمان تونل های زیرزمینی در مرزهای مصر و غزه را که برای قاچاق کالا از آنها استفاده می شد، مسدود کرد.

در نیمه اول سال ۲۰۱۳ هر ماه حدود ۴۰ هزار نفر از ساکنان غزه از گذرگاه مرزی رفح عبور می کردند ولی در نیمه دوم آن سال این تعداد به حدود ۹ هزار و پانصد نفر در ماه کاهش یافت.

با توجه به سختگیری‌های شدید برای رفت و آمد ساکنان غزه در گذرگاه مرزی ایرز در مرز اسرائیل، گذرگاه مرزی رفح درمرز با مصر به نقطه اصلی رفت و آمد مردم و انتقال کالا به نوار غزه بدل شده بود.

تحت تاثیر تشدید محاصره نوار غزه تعداد تونلهای قاچاق کالا در مرزهای این منطقه با خاک مصر افزایش یافت. از این تونل ها برای انتقال انواع کالاها به نوار غزه مثل مصالح ساختمانی، مواد غذایی، سوخت، دام، پول نقد و حتی اسلحه استفاده می شود.

کاهش محاصره اقتصادی نوار غزه در تابستان سال ۲۰۱۰ باعث شد که به شکل چشمگیری از تعداد این تونل ها کاسته شود و تعداد آنها از ۱۰۰۰ مورد به حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ مورد کاهش یافت. قاچاقچیان روی انتقال مصالح ساختمانی برای بخش خصوصی و همینطور سوخت و بنزین تمرکز کردند که قیمت آن در مصر ارزانتر از اسرائیل است.

حمله با هدف بستن این تونلها که در ژوئن ۲۰۱۳ آغاز شد روند قاچاق کالاها را تقریبا متوقف کرد و باعث شد که مصالح ساختمانی به شدت نایاب و قیمت مواد غذایی به شدت افزایش یابد.

اقتصاد

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption برای انتقال انواع کالاها از جمله مصالح ساختمانی، مواد غذایی و حتی اسلحه تونل‌هایی در زیرنوار مرزی با مصر حفر شد

در مجموع وضعیت اقتصادی و معیشتی مردم ساکن نوار غزه به نسبت سالهای دهه ۱۹۹۰ بدتر شده است. حدود ۲۱ درصد از مردم در فقر مطلق زندگی می کنند و درآمد آنها کمتر از ۵۴۰ دلار در ماه است. در حالیکه ۷.۸ درصد مردم ساکن در کرانه غربی رود اردن در فقر به سر می‌برند.

نرخ بیکاری در نوار غزه حدود ۴۰ درصد است که باز از مناطق فلسطینی کرانه غربی رود اردن بسیار بالاتر است. نگرانی مهم در این زمینه نرخ بیکاری در میان جوانان است که طبق آخرین آمارها بیش از ۵۰ درصد است.

وزارت اقتصاد دولت تحت کنترل حماس تخمین می زند که مسدود شدن تونل های انتقال کالا در سال ۲۰۱۳ حدود ۴۶۰ میلیون دلار به اقتصاد نوار غزه ضرر رسانده است. کاهش درآمد دولت از محل مالیات بر قاچاق کالا باعث شد که حقوق ۵۰ هزار کارمند نهادهای دولتی با تاخیر پرداخت شود.

کاهش شدید مصالح ساختمانی باعث شد که قیمت این مصالح به شدت افزایش یابد و فعالیت‌های ساختمانی که حدود ۱۰ درصد از تمامی فرصت های شغلی را ایجاد می کند وارد یک دوره رکود شود. همزمان کمبود سوخت باعث شد که هزاران کارگر در رشته های کشاورزی ، ماهیگیری و حمل و نقل کار خود را از دست بدهند.

آموزش

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption بسیاری از کودکان نوار غزه درمدارسی درس می‌خوانند که توسط سازمان ملل متحد دایر شده و اداره می‌شوند

سیستم آموزشی نوار غزه با مشکلات فراوانی روبرو است. سازمان ملل متحد که مدیریت اکثر مدارس این منطقه را برعهده دارد می گوید که برای تامین نیازهای آموزشی این منطقه و با در نظر گرفتن نرخ رشد جمعیت تا سال ۲۰۲۰ به ۴۴۰ مدرسه جدید نیاز هست.

در حال حاضر حدود ۷۰۰ مدرسه ابتدایی و متوسطه در غزه دایر است که روی هم رفته ۴۶۳ هزار دانش آموز دارند. برای جبران کمبود مدارس، حدود ۶۷ درصد از مدارس دولتی و حدود ۷۱ درصد از مدارس سازمان ملل متحد دو شیفته هستند که درنتیجه آن ساعات تحصیل دانش آموزان کاهش می یابد. تعداد محصلان در هر کلاس بین ۴۰ تا ۵۰ نفر است.

این عوامل باعث شده که از تعداد روزها و ماههای تحصیلی کاسته شود و به مرور تعداد بیشتری از نوجوانان ترک تحصیل کنند. آموزشهای فوق برنامه مثل ورزش و یا حرفه و فن بسیار محدود است. با این همه طبق آمارهای رسمی می توان گفت که درصد با سوادان در نوار غزه بسیار بالا و در میان زنان حدود ۹۳ درصد و در میان مردان ۹۸ درصد است. سیزده مدرسه در جوار حصار حائل و مرزی بین اسرائیل و نوار غزه قرار دارند که معمولا صحنه درگیری بین نیروهای اسرائیلی و نیروهای حماس است.

جمعیت

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption برخی از اردوگاههای پناهجویان ساکن نوارغزه از امکانات اولیه برخوردار نیستند

جمعیت ساکن نوار غزه تا پایان این دهه میلادی به دو میلیون و ۱۳۰ هزار نفر خواهد رسید. این باعث خواهد شد که تراکم جمعیت که در این قلمرو که در حال حاضر یکی از بالاترین رقم ها در سطح جهان است افزایش یابد. به طور متوسط در هر کیلومتر مربع از خاک غزه حدود چهار هزار و ۵۰۰ نفر زندگی می کنند. انتظار می رود که این رقم تا سال ۲۰۲۰ به پنج هزار و ۸۰۰ نفر در هر کیلومتر مربع افزایش یابد.

سازمان ملل متحد می گوید که نوار غزه با کمبود حداقل ۷۰ هزار واحد مسکونی روبرو است. دلیل کمبود مسکن رشد جمعیت و ویران شدن تعداد زیادی از خانه در نتیجه حمله زمینی اسرائیل به نوار غزه در پایان سال ۲۰۰۸ است. هنوز هم حدود ۱۲ هزار نفر از مردم غزه به خاطر ویران شدن خانه هایشان آواره هستند.

جوانان بین سن ۱۵ تا ۲۹ سال حدود ۵۳ درصد جمعیت را تشکیل می دهند. با توجه به نرخ بالای بیکاری این وضعیت یک معضل بزرگ است. اگر اقتصاد منطقه رونق بگیرد نیروی کار فراوانی موجود است. اما اگر چنین نشود وجود نیروی عظیم جوانان بیکار به معضلاتی مثل تنش های اجتماعی، خشونت و روی آوردن به تندروی منجر خواهد شد.

بهداشت و سلامت

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption کمبود سوخت و برق کار مراکز بهداشت و درمان را مختل کرده است

سازمان ملل متحد می گوید که شاخص‌های ی بهداشت در نوار غزه به کشورهای با درآمد متوسط و بالا نزدیک است اما با این وجود کیفیت سیستم و امکانات بهداشتی باید بهتر شود. به گفته این نهاد اکثر مراکز بهداشتی در نوار غزه قادر نیستند درمان مناسب را در اختیار مردم قرار دهند و باید امکانات آنها را روزآمد کرد.

به گفته سازمان ملل متحد پس از اعمال محدودیت های شدید مصر درنوار مرزی با غزه، دسترسی مردم به امکانات بهداشت و درمان کاهش یافته است.

مسدود شدن گذرگاه مرزی رفح باعث شده که تعداد کمتری از بیماران بتوانند به مصر سفر کنند. در گذشته تعداد بیمارانی که هر ماه به مصر می رفتند بالغ بر چهار هزار نفر بود ولی اکنون به ۳۰۰ نفر کاهش یافته است و فقط به بیماران بسیار جدی اجازه ورود به مصر داده می شود. این محدودیت باعث شده که دارو و تجهیزات پزشکی کمتری به نوار غزه برسد. وزارت بهداشت نوار غزه در گذشته برای معالجه حدود ۲۰ درصد از بیماران و برای تامین ۲۵ درصد از داروهای مورد نیاز خود به مصر وابسته بود.

از سال ۲۰۰۸ اسرائیل تعداد بیمارانی را که می توانند وارد آن کشور شوند افزایش داده است.

اعمال محدودیت در مرز با مصر و کاهش سوخت و برق باعث شده که در کار بیمارستانها و مراکز بهداشتی اختلال جدی به وجود بیاید . قطع مستمر و طولانی برق انجام معالجات را دشوار کرده و در بسیاری موارد به تاخیر می اندازد.

مواد غذایی

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption تا چندی پیش نوار غزه صنعت ماهیگیری پر رونقی داشت

از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۳ عدم اطمینان به امنیت غذایی در نوار غزه از ۴۴ درصد به ۵۷ درصد افزایش یافته است.

حدود هشتاد درصد از مردم ساکن نوار غزه به اشکال مختلف برای تامین مواد غذایی مورد نیاز خود کمک و یارانه دریافت می کنند. اعمال محدودیت های اسرائیل برای دسترسی مردم به کشاورزی و ماهیگیری به این مشکل افزوده است.

طبق این مقررات مردم غزه حق ندارند در یک نوار یک و نیم کیلومتری در جوار حصار مرزی با اسرائیل کشاورزی کنند. تخمین زده می شود که این محدودیت باعث شده که در سال حدود ۷۵ هزار تن از تولیدات کشاورزی کاهش یابد. بخش اعظم این اراضی ممنوعه حاصلخیزترین زمین های کشاورزی نوار غزه هستند.

به دنبال آتش بس نوامبر ۲۰۱۲ بین اسرائیل و حماس محدوده مجاز برای ماهیگیری در سواحل غزه از سه به شش مایل دریایی افزایش یافت. اما در واکنش به شلیک راکت از نوار غزه به سمت اسرائیل این محدوده هر از چند گاه یک بار به سه مایل دریایی کاهش یافته است.

نیروی دریایی اسرائیل به کرات به سوی کشتی های ماهیگیری که به مرزهای این محدوده نزدیک می شوند و یا از آن عبور می کنند تیراندازی می کند. سازمان ملل متحد می گوید که اگر این محدودیت لغو شود ماهیگیری می تواند علاوه بر ایجاد اشتغال، یک منبع ارزان قیمت برای تامین پروتئین مورد نیاز مردم غزه باشد.

انرژی برق

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption قطع مستمر جریان برق در نوار غزه تمامی بخش‌های زندگی روزانه را مختل می‌کند

قطع جریان برق در نوار غزه دایمی است. بخش اعظم برق غزه از اسرائیل تامین می شود. علاوه بر آن یک نیروگاه محلی کوچک هم وجود دارد و میزان کمی هم از مصر وارد می شود. اما مجموعه آنها روی هم رفته بسیار کمتر از نیاز فعلی است.

اکثر خانه ها موتور برق دارند ولی قیمت سوخت بسیار گران است. اعمال محدودیت‌های مصر باعث شده که کار تنها نیروگاه تولید برق در غزه که به گازوئیل وارداتی از مصر وابسته است با مشکل روبرو شود. پس از اتمام ذخیره سوخت در اواخر سال ۲۰۱۳ این نیروگاه حدود ۴۵ روز به طور کامل متوقف شد. این وضعیت باعث شد که در خدمات شهری مهم مثل کار مراکز بهداشتی، شبکه های اصلی آبرسانی و فاضلاب اختلال های جدی بروز کند.

پس از خرید سوخت از اسرائیل با استفاده از کمک های نقدی دولت قطر این نیروگاه کار خود را از سر گرفت. اما در ماه مارس ۲۰۱۴ نیز مدتی کار آن متوقف شد.

در آبهای دریای مدیترانه و نزدیک به سواحل غزه یک حوزه گاز طبیعی وجود دارد و به گفته سازمان ملل متحد در صورت بهره برداری از این منابع گاز می توان تمام نیاز انرژی نوار غزه را تامین کرد و از محل فروش مازاد آن نیز بودجه طرحهای توسعه را تامین کرد.

آبرسانی و فاضلاب

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption شبکه فاضلاب و انتقال سیلاب نوار غزه نتوانست باران‌های شدید در ماه دسامبر ۲۰۱۳ را تحمل کند

در نوار غزه باران چندانی نمی بارد و منابع آب زیرزمینی آن فقط برای تامین نیازهای حداقل جمعیت کفاف می دهد. نمک موجود در آب دریا به منابع آب زیرزمینی این منطقه نفوذ کرده و اکنون ناخالصی آن به سطح بالاتری از استانداردهای آب آشامیدنی رسیده است. فقط حدود پنج درصد از شبکه آبرسانی غزه با استانداردهای سازمان بهداشت جهانی انطباق دارند. طبق آمارهای سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۳ حدود ۳۴۰ هزار نفر از مردم غزه مجبور بودند آبی را مصرف کنند که حداقل کیفیت را ندارد.

مدیریت فاضلاب منطقه نیز یک معضل دیگر است. غزه برای تصفیه فاضلاب خود از تاسیساتی استفاده می کند که خیلی بیشتر از ظرفیت واقعی خود کار می کنند و یا تاسیساتی هستند که برا ی مصارف موقت ساخته شده‌اند. به همین خاطر هر روزه حدود ۹۰ میلیون لیتر از آب آلوده به دریای مدیترانه سرازیر می شود. این آلودگی برای بهداشت جمعیت ساکن غزه و برای صنعت ماهیگیری آن مشکلات بزرگی ایجاد می کند.

در نوامبر ۲۰۱۳ تحت تاثیر توقف تنها نیروگاه برق غزه کار مراکز تصفیه فاضلاب نیز مختل شد. این مشکل باعث شد که بخشی از فاضلاب به شبکه انتقال آب آشامیدنی وارد شود و بخش دیگری از آن به شکل یک سیلاب گسترده منطقه را دربر بگیرد. این وضعیت نگرانی شدیدی را در مورد بهداشت عمومی ایجاد کرد.

حق نشر عکس BBC World Service