یمن، یک کشور و چهار جنگ

یمن حق نشر عکس Reuters
Image caption مسائل کشورهای عراق و سوریه موجب شده توجه افکار عمومی جهانی به یمن که در چهار جنگ درگیر است، کم شود

فاجعه عراق و سوریه باعث شده که توجه افکار عمومی جهان به دیگر کشورهای "بهار عربی" کمتر شود. یمن یکی از این کشورهاست که در این روزها شاهد چهار مناقشه یا به زبان دیگر چهار جنگ داخلی است.

در میان این چهار مناقشه جنگ شمال در هفته‎های گذشته به تهدیدی بزرگ برای صنعا پایتخت و ارتش این کشور مبدل شده است.

در این جنگ هم مانند عراق وسوریه، هم اختلاقات مذهبی میان فرقه‌های سنی، شیعی و سلفی دیده می‌شود، و هم رقابت‌های قبیله‌ای .

و مانند عراق و سوریه، جنگ در یمن هم به جنگی میان دو قدرت منطقه، یعنی ایران و عربستان‌ سعودی می‌ماند.

پس از یکسال بحث و مناقشه، سرانجام در آغاز سال جاری میلادی، کنگره آشتی ملی یمن به پایان رسید.

بسیاری از ناظران در آن زمان معتقد بودند که درمیان همه مشکلات و تناقضاتی که یمن با آن روبروست، خواست خودمختاری یا جدایی طلبی جنوبی‌ها بزرگترین دشواری است و باید هر چه زود تر برای آن راهی یافت.

درست است که مشکل جنوب هر روز پیجیده‌تر میشود ولی از بهمن‌ماه گذشته، قیام شیعیان حوثی در شمال به صورت یکی از خطرناکترین جنگهای یمن خودنمائی می‌کند.

چهار جنگ یمن

جنگ اول: ساکنان عدن پایتخت سابق یمن جنوبی و بسیاری از دیگر مناطق جنوب کشور مدتهاست خواهان خودمختاری وسیع یا نوعی استقلال‌اند.

جنبش جنوبی‌ها بنام حراک می‌کوشد تا از راه‌های مسالمت‌آمیز به خواسته‌هایش برسد، ولی هنوز راه حل قابل قبولی برای این گره کور در چشم‌انداز نیست.

نافرمانی‌های مدنی و تظاهرات خیابانی اغلب به خشونت و خونریزی می‌انجامند و به همین دلیل حس غالب در میان مردم جنوب یمن، حس ظلم و بی‌عدالتی است.

از نظر جنوبی‌ها حکوت مرکزی عامل همه مشکلات است و چنین به نظر میرسد که گوئی خاطره یا "نوستالژی سوسیالیستی جمهوری خلق یمن" هنوز زنده است.

حق نشر عکس Getty
Image caption از ده سال پیش جنگ بین شیعیان زیدی در شمال و حکومت مرکزی یمن در جریان است

جنگ دوم: از ده‌سال پیش تا کنون نزاعی خونین میان شیعیان زیدی در شمال که مرکزشان صعده است با حکومت مرکزی در صنعا در جریان است.

امامان زیدی که اغلب از قبیله بانفوذ حوثی بودند تا سال ۱۹۶۴ میلادی بر این منطقه تسلط داشتند.

ضغف روزافزون حکومت مرکزی در چند سال گذشته باعث پیشروی حوثی‌ها در استان صعده شده که مرکزش هم به همین نام خوانده می‌شود.

در این نزاع خونبار که علیرغم بارها گفتگو، آتش‌بس و برگزاری کنفرانس صلح، هنوز ادامه دارد و حتی شدت هم یافته، تا کنون هزاران نفر جان باخته‌اند.

عربستان سعودی، همسایه قدرتمند در شمال که از دشمنان دیرینه حوثی‌ها و مانع قدرت گرفتن هر نوع شیعه‌گری در منطقه است ایران را عامل و پشتیبان اصلی شیعیان حوثی می‌پندارد.

"احمد القتان"، سفیر عربستان سعودی در مصر، روزنامه "عکاظ" در ریاض و همچنین روزنامه بین المللی "الشرق الاوسط" بارها مدعی شده اند که کارشناسان ایرانی و حزب الله به حوثی‌ها در یمن آموزش نظامی می‌دهند.

روزنامه‌ها و سایت‌های ایرانی هم به نوبه خود مرتب و مفصل از پیروزی‌های شیعیان یمن گزارش می‌دهند.

جنگ سوم: در منطقه نسبتا بزرگی در جنوب شرقی صحرای یمن گروه "القاعده شبه جزیره عرب" که بزرگترین شعبه این گروه است، موفق شده پایگاه مستحکمی بر پا کند.

"القاعده شبه جزیره عرب" در عین اینکه با شبکه القاعده در پاکستان روابطی دارد، سازمانی مستقل است و هدف آن ساقط کردن رژیم صنعا و تاسیس یک دولت اسلامی است.

ارتش یمن تنها با پشتیبانی نظامی آمریکا با این گروه درگیر است. دولت مرکزی یمن ضعیف‌تر از آن است که بدون کمک خارجی بتواند در مبارزه علیه القاعده پیروز شود.

در سال‌های اخیر چند تن از شهروندان آمریکا از جمله انور عولقی، واعظ افراطی مسلمان متولد آمریکا و رهبر القاعده در یمن هدف حمله پهپادهای آمریکائی قرار گرفته و کشته شده‌اند.

حملات پی در پی این پهپادها که اغلب تلفات غیر نظامی هم به بار می‌آورد بر تشدید احساسات ضد آمریکایی در یمن افزوده است.

در مقابل آن "القاعده شبه جزیره عرب" بیش از سایر گروههای شبکه القاعده در پی بمب‌گذاری در آمریکا بوده است.

مناقشه چهارم: نزاع چهارم در یمن بین گروه‌های حاکم در صنعا است. اگرچه این اختلافات در حال حاضر مسلحانه نیست ولی تا چند ماه پیش، قبل از برگزاری "کنگره آشتی" برخورد خشونت‌بار بین گروه‌هایی که هر کدام منطقه‌ای از شهر را در اختیار داشتند، امری عادی بود.

حق نشر عکس Reuters
Image caption هم علی عبداله صالح، رئیس‌جمهوری پیشین و هم حزب اصلاح با گروه‌هایی از قبایل مسلح متحداند

علی عبداله صالح، رییس جمهور برکنار شده که ده‌ها سال بر یمن حکم راند، همچنان در صنعا است.

او که رهبر حزب حاکم کنگره است، همراه با پسرانش نیروی نظامی قابل توجهی در اختیار دارد.

عبدربه منصور هادی، مدیر کل این حزب که در گذشته معاون آقای صالح بود حالا رییس جمهور کشور است.

مخالفان پیشین هم که قبلا چندان قدرتی نداشتند، اکنون زیر پرچم حزب اصلاح جمع شده‌اند. بخش عمده این حزب را نیروهای سلفی و وهابی تشکیل می دهند که همه به عربستان سعودی متمایل‌اند.

هم علی عبداله صالح و هم حزب اصلاح با گروه‌هایی از قبایل مسلح متحداند.

ارتش در کجا ایستاده است؟

اختلافات بین دو گروه اصلی در پایتخت به ارتش هم سرایت کرده و هر دو حزب اصلاح و کنگره می‌کوشند سربازان و افسران را به خود جذب کنند.

رییس جمهور که سعی داشت بی‌طرف بماند بعدا واحدهایی را که زیر نفوذ علی عبدالله صالح و فرزندانش بودند یا منحل کرد یا در آنها تغییرات وسیعی بوجود آورد.

بن عمر، نماینده سازمان ملل متحد در صنعا، علی عبداله صالح را مانع اصلی در حل مسائل کشور می‌داند و مثل کشورهای عربی خلیج فارس پشتیبان رییس جمهور فعلی است.

نماینده سازمان ملل بخاطر فعالیت خستگی ناپذیردر ایجاد "کنگره آشتی ملی" از احترام خاصی در میان مردم یمن بر خوردار است.

پیشروی های اخیر حوثی‌ها

حوثی‌های شمال کشور در تشکیل کنگره ملی شرکت داشتند و تا زمانی که این کنگره جریان داشت میان آنها و ارتش نوعی آتش‌بس برقرار بود.

ولی این کنگره نتوانست برای معضل جدایی طلبان جنوب یا مشکل حوثی‌ها راه‌حلی پیدا کند.

در این کنگره تنها به صورت شفاهی توافق شد که یمن به کشوری غیر متمرکز تبدیل شود ولی چند و چون، و جزئیات آن به عهده یک کمیسیون واگذار شد.

این کمیسیون پس از ماه‌ها بحث تصویب کرد که یمن کشوری فدرال متشکل از شش منطقه باشد و نقشه‌ای هم که این مناطق را مشخص می‌کرد تهیه کرد.

هم جنوبی‌ها و هم حوثی‌ها ازهمان ابتدا پیشنهاد این کمسیون را نپذیرفتند و معتقد بودند که این تقسیمات بر خلاف مصوبات کنگره و بدون مشورت آنها تنظیم شده است.

بعدا بین خود جنوبی‌ها هم اختلاف افتاد. در حقیقت پیشنهاد ایجاد شش منطقه دامنه اختلافات در یمن را گسترش داد و دشمنی‌ها را تشدید کرد.

برای مبارزه علیه این تقسیمات بود که نیروهای نظامی حوثی بهمن‌ماه گذشته به طرف صنعا پیشروی کردند و اوایل ماه جاری موفق شدند شهر عمران در ۵۰ کیلومتری صنعا را تسخیر کنند.

آیا راه حلی وجود دارد؟

آقای بن عمر نماینده سازمان ملل در یمن و آگاه به مسائل آن کشور معتقد است که تنها راه حل برای یمن واگذاری همه مناطقی به شیعیان زیدی است که در آنها اکثریت دارند.

ولی حزب اصلاح به شدت با این پیشنهاد مخالفت می‌کند. در این حزب جریان سلفی و طرفدارن عربستان سعودی حرف اول را می‌زند.

عربستان در یمن، همچون در عراق خود را در یک جنگ نیابتی با ایران می‌بیند و با تمام توان با قدرت گرفتن هر نوع شیعه‌گری مخالفت می‌کند.

مطالب مرتبط