اروپا در آستانه جنگ جهانی اول؛ یک هفته پر التهاب

حق نشر عکس Reuters
Image caption گل قرمزرنگ خشخاش، برای یادبود کشته‌شدگان جنگ جهانی اول

در ۳۱ ژوئیه ۱۹۱۴ اروپا در مرز یک جنگ تمام عیار قرار گرفت. با وجود تلاشها برای یافتن یک راه حل دیپلماتیک پس از ترور آرشیدوک فرانتس فردیناند، حوادث به سرعت به سمت جنگ پیش می رفت. روز ۲۸ ژوئیه امپراطوری اتریش و مجارستان علیه صربستان اعلام جنگ کرد و کشتی های توپدار خود را از طریق رود دانوب به سمت صربستان اعزام کرد. به فاصله سه روز پس از این رویداد روسیه و آلمان نیروهای مسلح خود را به حالت آماده باش درآورده و به سوی مرزها گسیل کردند. همرمان نگرانی و وحشت باعث شد که سهامداران در بازار مالی لندن سهام خود را بفروشند و برای اولین بار از سال ۱۷۷۳ بازار بورس و سهام شهر لندن تعطیل شد.

اول ماه اوت

اروپا فقط چند ساعت با جنگ فاصله دارد. فرانسه و بلژیک نیروهای خود را به حرکت درمی آوردند. تلگرامی از سوی شاهزاده لیچنووسکی سفیر آلمان در لندن این خبر مهم را مطرح می کند که حکومت بریتانیا حاضر است در این جنگ بی طرف بماند به شرطی که آلمان به خاک فرانسه حمله نکند.

قیصر آلمان برخلاف توصیه های فرماندهان نظامی این کشور، حرکت به سمت مرزهای غربی را لغو کرد و به جای آن تصمیم گرفت نیروهای آلمان را به سمت مرزهای شرقی کشور با روسیه اعزام کند. اما چند ساعت بعد مشخص شد که شاهزاده لیچنووسکی سفیر آلمان در لندن، موضع دولت بریتانیا را اشتباه متوجه شده است. بنابراین ارتش آلمان تصمیم گرفت به غرب و به سوی مرز با فرانسه نیز حرکت کند. در مسکو سفیر آلمان اعلان جنگ این کشور علیه روسیه را رسما به سرگئی ساسونف وزیر خارجه روسیه تسلیم می کند.

دوم ماه اوت

حق نشر عکس Topical Press AgencyGetty Images
Image caption راسپوتین نفوذ زیادی در دربار داشت

راسپوتن شخصیت مرموز روس، در هشداری خطاب به تزار می نویسد اگر روسیه وارد جنگ شود "اقیانوسی از اشک سرازیر خواهد شد." پس از ورود ارتش آلمان به خاک لوکزامبورگ، آلمان در اولتیماتومی به دولت بلژیک خواستار عبور ارتش آن کشور از خاک بلژیک به سمت فرانسه شد. در لندن هنوز دولت بریتانیا در مورد نحوه برخورد با این رویدادها تصمیم قطعی نگرفته است. اما وینستون چرچیل فرمانده نیروی دریایی بریتانیا تهدید می کند که اگر بی طرفی بلژیک نقض شود او از مقام خود استعفا خواهد کرد.

هنری اسکویت، نخست وزیر وقت بریتانیا با توجه به علاقه مردم لندن به شرکت در جنگ در آن زمان گفت:"امروزه مردم همه شادمان و موافقتند ولی چند هفته دیگر پشیمان خواهند شد." اواخر همان شب بلژیک با اولتیماتوم آلمان مخالفت کرد و یک دیپلمات آلمانی در واکنش به این تصمیم گفت:"بلژیکی ها یک مشت احمق های بیچاره اند."

سوم ماه اوت

این روز در بریتانیا تعطیلات رسمی است اما کابینه این کشور برای بررسی شرایط بحران تشکیل جلسه می دهد. بعد از ظهر ادوارد گری وزیر خارجه در جلسه مجلس عوام بریتانیا موضع دولت را اعلام می کند. او هشدار می دهد که اتخاذ موضع بیطرفانه در این جنگ به ضرر بریتانیا خواهد بود و دوری جستن از این جنگ "اعتبار و احترام کشور ما در سطح جهان را از بین خواهد برد."

در پاریس سفیر آلمان رسما اعلان جنگ این کشور علیه فرانسه را به مقامات تسلیم می کند. وزیر خارجه بریتانیا در حالیکه از پنجره دفتر کار خود به بیرون خیره شده بود می گوید:"همه چراغ ها در سراسر اروپا خاموش می شوند و بعید است که ما در بقیه عمر خود این چراغ ها را روشن ببینیم."

چهارم ماه اوت

مردم فرانسه با خبر ورود این کشور به جنگ از خواب برمی خیزند. بریتانیا با ارسال اولتیماتومی به آلمان به آن کشور هشدار می دهد که بی طرفی بلژیک را رعایت کند. مهلت زمانی برای این اولتیماتوم ساعت یازده شب به وقت گرینویچ تعیین می شود.

جمعیت زیادی در برابر دفتر کار نخست وزیر بریتانیا جمع می شوند. مهلت زمانی تعیین شده به پایان می رسد و بریتانیا نیز رسما وارد جنگ می شود.

پنجم ماه اوت

کمتر از دوازده ساعت پس از اعلان جنگ، روزنامه های بریتانیایی از داوطلبان می خواهند که به ارتش این کشور بپیوندند. علامت عقاب، نشان رسمی دولت آلمان، از سردر سفارت این کشور در شهر لندن برچیده می شود و سفیر بریتانیا در آلمان شهر برلین را ترک می کند.

روزنامه های آلمان به شدت بر طبل جنگ می کوبند و می نویسند که مقابله ارتش بلژیک با ارتش آلمان یک خودکشی است. گزارش می دهند که جاسوسان روسیه همه جا مشغول فعالیت هستند.

در جبهه غربی، در اطراف شهر لیئژ در بلژیک که مواضع تدافعی مستحکمی دارد و ارتشی با ۴۰ هزار سرباز از آن دفاع می کنند، زد و خوردهای شدیدی آغاز می شود. ارتش آلمان از دفاع سرسختانه بلژیکی ها تعجب می کند. همزمان دولت مونته نگرو علیه امپراطوری اتریش و مجارستان اعلان جنگ می کند.

شش ماه اوت

امپراطوری اتریش و مجارستان علیه روسیه اعلان جنگ می کند و همزمان صربستان نیز علیه آلمان اعلان جنگ می کند. یک هواپیمای آلمانی شهر لیژ در بلژیک را بمباران می کند و بر اثر آن ۹ غیرنظامی کشته می شوند. این اولین حمله هوایی در تاریخ اروپا و جهان است.

حدود ۱۵۰ هزار سرباز ارتش آلمان خط دفاعی ارتش بلژیک را در این منطقه به محاصره خود درآورده اند ولی تا این مرحله از جنگ حدود هشت هزار نفر از سربازان ارتش آلمان کشته شده اند.

لرد کیشنر وزیر جنگ دولت بریتانیا به همکاران خود در هیئت دولت می گوید که به نظر او این جنگ حداقل سه سال طول خواهد کشید. نیروهای فرانسه در داهومی (بنین کنونی) شهر مرزی آنه‌خو در توگو را که مستعمره آلمان بود، تصرف می کنند. این اولین مورد از تصرف مناطق در اختیار آلمان است.

هفتم ماه اوت

پس از یک شب شلیک مداوم توپخانه ارتش آلمان شهر لیئژ در بلژیک را بدون مقاومت بیشتر تصرف می کند. در بریتانیا جمعیت زیادی در حوزه های ثبت نام برای اعزام به جبهه های جنگ گرد آمده به طوری که پلیس سوار برای حفظ نظم و عقب راندن داوطلبان مجبور به دخالت می شود. اولین واحدهای ارتش بریتانیا تحت فرماندهی جان فرنچ در خاک فرانسه پیاده می شوند.

هشتم ماه اوت

مونته نگرو علیه آلمان اعلان جنگ می کند. ارتش فرانسه وارد عمل شده و تلاش می کند مناطقی را که در جریان جنگ فرانسه و پروس حدود ۴۳ سال پیش از دست داده است باز پس بگیرد. آنها موفق می شوند که شهر مولوز را در ناحیه آلزاس تصرف کنند، هر چند حدود ۲۴ ساعت بعد نیروهای تازه نفس ارتش آلمان از راه می رسند و کنترل این شهر را پس می گیرند.

کشتی اوشنیک که در مسیر حرکت خود در آبهای اقیانوس اطلس توسط کشتی های جنگی آلمان تعقیب شده بود بالاخره به بندر ساوتهمپتون در جنوب انگلستان می رسد . این کشتی حامل محموله ای از طلا و نقره به ارزش ۱۵ میلیون دلار و مسافرانی از ملیت های گوناگون از جمله افسران بریتانیایی و آلمانی بود.

مطالب مرتبط