چرا انتخابات ریاست جمهوری ترکیه مهم است؟

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای اردوغان می‌گوید که در صورت انتخاب شدن به ریاست جمهوری به‌دنبال تقویت این پست خواهد بود

در حالی که ترکیه برای برگزاری اولین انتخابات مستقیم ریاست جمهوری در روز ۱۰ اوت آماده می‌شود، همه چشم‌ها به رجب طیب اردوغان، نخست وزیر این کشور، دوخته شده است.

آقای اردوغان ۶۰ ساله و حزب اسلامگرای عدالت و توسعه از زمان رسیدن به قدرت در سال ۲۰۰۳ تقریبا عرصه سیاست این کشور را قبضه کرده است. منتقدان آقای اردوغان را به اقتدارگرایی فزاینده متهم می‌کنند و می‌گویند که بعید است که نامزدی او برای ریاست جمهوری نقطه پایان حکومت طولانی او باشد.

چرا آقای اردوغان نامزد شده؟

دلیلی که رسما برای نامزدی آقای اردوغان اعلام شده این است که او طبق منشور حزبش دیگر حق نامزدی برای نخست وزیری را ندارد. او می‌گوید که اگر در انتخابات پیروز شود، می‌خواهد قانون اساسی را تغییر دهد و ریاست جمهوری را که در حال حاضر پستی عمدتا تشریفاتی است، به کانون قدرت اجرایی تبدیل کند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption اکمل‌الدین احسان‌اوغلو (سمت راست) از حمایت دو حزب عمده اپوزیسیون برخوردار است

او می‌گوید که داشتن رئیس جمهوری قوی مثل آنچه در سیستم حکومتی آمریکا وجود دارد، بیش از نظام پارلمانی فعلی برای ترکیه مناسب است. مقامات حزب حاکم استدلال می‌کنند که اگر رئیس جمهوری بجای برگزیده شدن از سوی پارلمان، با رأی مستقیم مردم انتخاب شود، از نفوذ بیشتری برخوردار خواهد بود. رئیس جمهوری همین حالا هم نخست وزیر را با تأیید پارلمان منصوب می‌کند و رئیس نیروهای مسلح را هم او تعیین می‌کند. او همچنین می‌تواند پارلمان را فرا بخواند و خواهان برگزاری همه‌پرسی درباره آن دسته از اصلاحات قانون اساسی بشود که به تصویب نمایندگان پارلمان رسیده اند.

چه کسان دیگری نامزد هستند؟

اکمل‌الدین احسان‌اوغلوی ۷۱ ساله نماینده مشترک دو حزب عمده اپوزیسیون در پارلمان است؛ حزب جمهوری‌خواه که حزبی چپ‌گرای میانه است، و حزب راست‌گرای افراطی جنبش ملی‌گرا.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption تظاهرات ضد دولتی سال ۲۰۱۳ در استانبول نتوانست به محبوبیت آقای اردوغان در نظرسنجی‌ها لطمه‌ای وارد کند

او خود را به‌عنوان نامزد آشتی معرفی می‌کند و می‌گوید که از زنان محجبه و لیبرال‌های ناراضی طبقه متوسط به یک اندازه دفاع خواهد کرد. بعضی از کسانی که از حزب جمهوری‌خواه چپ‌گراتر هستند، او را به محافظه‌کاری بیش از حد متهم می‌کنند. او تأکید کرده که هیچ علاقه‌ای به گسترش اختیارات رئیس جمهوری ندارد. نامزد سوم صلاح‌الدین دمیرتاش ۴۱ ساله است. او که از سیاست‌مداران کرد سرشناس ترکیه است، عضو حزب چپ‌گرای دموکراتیک خلق است. شعار اصلی او دفاع از تنوع و گوناگونی است و او تلاش می‌کند رأی‌دهندگان دارای تمایلات چپ را به‌سوی خود جلب کند. احزاب کرد معمولا حدود ۵ تا ۷ درصد آرا را کسب می‌کنند.

آیا برد اردوغان حتمی است؟

با وجود اعتراضات سال ۲۰۱۳ جوانان و لیبرال‌های طبقه متوسط که از حکومت آقای اردوغان ناراضی هستند، و همچنین مجموعه‌ای از اتهامات فساد اداری و مالی و بروز اختلاف با متحدان اسلامی سابقش، بنظر می‌رسد به میزان محبوبیت آقای اردوغان لطمه‌ای وارد نشده است. حزب او در ماه مارس در انتخابات منطقه‌ای به‌راحتی برنده شد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption صلاح‌الدین دمیرتاش در تلاش برای جلب رأی‌دهندگان غیرکرد بر جذب حداکثری تأکید می‌کند

تقریبا در همه نظرسنجی‌هایی که تا پیش از پنجشنبه گذشته منتشر شدند، آقای اردوغان با ۱۰ تا ۳۰ درصد از آقای احسان‌اوغلو که در جای دوم قرار داشت، پیش بود. بعد از روز پنجشنبه نظرسنجی‌ها اجازه انتشار ندارند. طبق اکثر پیش‌بینی‌ها، آقای اردوغان می‌تواند در همان دور اول انتخابات را ببرد. رسانه‌ها هم به‌نفع آقای اردوغان موضع می‌گیرند. مقامات مسوول انتخابات شبکه دولتی تی‌آر‌تی (TRT) را متهم کرده اند که زمان مساوی در اختیار نامزدهای دیگر قرار نمی‌دهد. بخش اعظم رسانه‌های خصوصی هم در مالکیت بازرگانان نزدیک به حزب حاکم است.

آیا با تکرار سناریوی پوتین- مدودف روبرو هستیم؟

حق نشر عکس BBC World Service

در رسانه‌های ترکیه از عبدالله گل، رئیس جمهوری فعلی، بیش از دیگران به‌عنوان نخست وزیر احتمالی آینده نام برده می‌شود.

آقای اردوغان که در جوانی در دسته‌های پایین‌تر فوتبال بازی می‌کرده، در فاصله چند روز به برگزاری انتخابات در یک مسابقه نمایشی شرکت کرد

بعضی از اصحاب رسانه این سناریو را با وضعیت روسیه در سال ۲۰۱۲ مقایسه کرده اند. در آن سال ولادیمیر پوتین، نخست وزیر وقت روسیه، در سمت ریاست جمهوری جانشین متحدش دمیتری مدودف شد. اما آقای گل گفته که تکرار این روش در ترکیه را نمی‌پسندد.

ریاست جمهوری اردوغان به چه معنا خواهد بود؟

بعضی از آن بیم دارند که برنامه آقای اردوغان برای تقویت جایگاه رئیس جمهوری به‌معنای ادامه گرایش او به اقتدارگرایی باشد. برخورد سفت و سخت دولت او با معترضان در سال ۲۰۱۳، که طی آن ۹ نفر کشته شدند، در عرصه بین‌المللی محکوم شد. از آن زمان تاکنون ده‌ها روزنامه‌نگار به‌خاطر پوشش آن نا آرامی‌ها از کارشان اخراج، یا وادار به استعفا شده اند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption حدود ۵ درصد واجدان شرایط رأی دادن در خارج از کشور زندگی می‌کنند

اما بسیاری از مردم ترکیه اعتبار رفاه و رشد اقتصادی ترکیه را به آقای اردوغان می‌دهند. همچنین او کسی دانسته می‌شود که قدرت فراگیر ارتش سکولار و قدرتمند کشور را از بین برده است. ارتش ترکیه در گذشته هرگاه اراده می‌کرد، دولت‌ها را برکنار می‌کرد یا بر سر کار می‌آورد.

انتخابات چگونه برگزار می‌شود؟

برنده انتخابات باید بیش از ۵۰ درصد آرا را کسب کند. اگر هیچ نامزدی در دور اول به این حد نصاب نرسد، دور دوم روز ۲۴ اوت (۲ شهریور) برگزار خواهد شد. بیش از ۲،۷ میلیون شهروند ساکن خارج از کشور حق رأی دارند. این رقم چیزی حدود ۵ درصد کل واجدان شرایط شرکت در رأی‌گیری است.