فرهنگیان تاجیک: سیمین بهبهانی در شعر پارسی جاودانه می ماند

سیمین بهبهانی
Image caption سیمین بهبهانی از پانزدهم امرداد به این سو در کما به سر می‌برد

اکثر فرهنگیان و ادیبان تاجیکستان درگذشت سیمین بهبهانی، شاعر سرشناس ایران را ضایعه‌ای بزرگ برای ادبیات، تمدن و فرهنگ فارسی در جهان می‌دانند.

به گفته عده‌ای از آنها، سیمین بهبهانی در تاجیکستان نیز جایگاه ویژه‌ای داشت و تأثیر آثار او در اشعار عده‌ای از شاعران تاجیک به صراحت احساس می‌شود.

شعرهای سیمین بهبهانی در دوران شوروی در تاجیکستان منتشر شده بودند و برخی از آوازخوانها برای غزلیات او آهنگ و سرود ساخته‌اند.

سیمین بهبهانی که به علت مشکلات تنفسی و قلبی در بیمارستان بستری بود، از پانزدهم مرداد در کما به سر می‌برد. وی بامداد روز سه‌شنبه‌ ۲۸ امرداد (۱۹ اوت) درگذشت.

خانم بهبهانی در بیست و هشتم تیر ۱۳۰۴\۱۹ژوئیه ۱۹۲۵ در تهران به دنیا آمده بود. او اولین شعرهای خود را در سال ۱۳۲۰\۱۹۴۰ و در ۱۴ سالگی سرود. شعرهای نخستین او در روزنامه "نوبهار" با مدیریت ملک الشعراء بهار منتشر شد.

مجموعه اشعار "جای پا" (۱۳۳۵)، "چهلچراغ" (۱۳۳۶)، "مرمر" (۱۳۴۲) و "رستاخیز" (۱۳۵۲) از جمله آثار او پیش از انقلاب ایران است.

خانم بهبهانی از اواخر دهه چهل و در اوایل دهه پنجاه خورشیدی به همکاری با شورای موسیقی رادیو و تلویزیون ایران پرداخت و بیش از ۳۰۰ ترانه سرود که اغلب با آهنگ آهنگسازان بزرگ دوران و خوانندگان نامدار وقت اجرا شدند.

سفر عبدالله‌، ادبیات‌شناس:

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption سفر عبدالله‌

"با درگذشت شهبانوی غزل فارسی و یکی از بزرگترین شاعران معاصر ما سیمین بهبهانی، یک بخش مهمترین تمدن، ادبیات و فرهنگ ما، متأسفانه، بسیار بسیار تلفات بزرگی داد."

سیمین بهبهانی از نسل شاعران بزرگی، مانند سهراب سپهری، نادر نادرپور و دیگران بود که اکنون از این نسل شاید تنها هوشنگ ابتهاج باقی مانده است.

شعر ایشان واقعا بی‌نظیر بود، هنوز بچه بودم که این سطرهای سیمین به یادم مانده:

ستاره دیده فرو برد و آرمید، بیا،

شراب نور بر رگهای شب رسید، بیا،

نیامدی،که فلک خوشه-خوشه پروین داشت،

کنون که دست سحر دانه دانه چید، بیا.

ببینید این تصویر زیبای، مثلا، شب و ستاره ها و صبح را. هیچ کسی بهتر از او چنین تصویری در ادبیات شاید نداشته باشد. سیمین از شاعرانی بود که برابر صد مرد جسارت داشت.

او تا آخرین لحظه‌های عمر هرگز ادبیات را قربانی مسائل بی‌معنی و پست نکرد. ‌اندیشه بزرگ داشت و همیشه در باره چیزهایی می‌‌اندیشید که واقعا ارزش داشتند.

هر کسی که سرش به تنش می‌ارزد، در تاجیکستان، بدون تردید، شعر سیمین بهبهانی را خوانده است. منظورم ادبای تاجیکستان هستند که بی‌شک با شعر او آشنایی دارند. خصوصا فرزانه بیش از دیگران آثار او را مطالعه کرده است.

اسفندیار نظر، شاعر خوب ما، کتاب بزرگی از سیمین را به خط سیریلیک برگردان کرده است. بدبختانه، هنوز هم فارسی‌زبانهای آسیای میانه‌ از خط سیریلیک به جای خط فارسی استفاده می‌کنند.

البته، سیمین بهبهانی در تاجیکستان شناخته شده است و از شاعرانیست که ما همه دوستش داریم و همه عاشقش هستیم. خیلی افسوس و دریغ که خانم سیمین دنیای فانی را بدرود گفت."

گلرخسار صفی، شاعر معروف:

حق نشر عکس BBC World Service

"من فکر می‌کنم، نقشی را که استاد سیمین بهبهانی در ادبیات قرن ۲۰ و ۲۱ گذاشت، هیچ کس زدوده نمی‌تواند. من خیال می‌کنم که سیمین بهبهانی با ایجادیات بسیار زیبای خود و با غزلهای نوی که در تاریخ ادبیات ما بهترین نمونه‌اند، جاویدانه خواهد ماند.

یک وقت در شیراز در یک کنفرانس غزل قرن ۲۰ بودم و در آن جا چندین نفر سخنرانی کردند. از جمله یک استاد دانشگاه شیراز گفت که خانم بهبهانی ۴۰ شکل غزل را کشف کردند. و من در سخنرانی‌ام گفتم که استاد سیمین بهبهانی ۴۲ شکل غزل را کشف کردند. پرسیدند، چطور؟ من گفتم که این دو غزل تازه‌ای که خود ایشان به من گفتند و من در دفترم نوشتم، شکلهای تازه و دیگر غزل است.

در همه قرنها شاعران بزرگ بودند و (در) گذشتند، ولی از خود نامی نمانده‌اند. تنها نام آنهایی در جهان جاویدانه ماند که از خود مکتبی باقی گذاشتند.

من فکر می‌کنم که مکتب غزل‌آفرینی سیمین بهبهانی هنوز آموخته نشده است. متأسفانه ما انسانها همین عادت را داریم که در زندگی انسان، بویژه اگر وی شاعر بزرگ باشد و خصوصا زن بزرگ باشد، کوشش می‌کنیم که یا ارزش او را کم نشان دهیم یا نادیده بگیریم و یا بیشتر آن چه که خودمان نمی‌دانیم و نمی‌فهمیم، از خود شاعر دامنگیر می‌شویم.

من خوشبختم که با او دوستی چندین ساله داشتم. در نوروز امسال من در ایران بودم. استاد سیمین بهبهانی از تبریز است. من زمانی که از محفل شبهای شعر تبریز برگشتم، گفتم که در تبریز جایتان خالی بود، چون که شما در تبریز با پروین اعتصامی صحبت کردید و محفل شعری که در آن جا بود، به آثار پروین اعتصامی اختصاص داشت، واقعا جایتان خالی بود.

سیمین بهبهانی گفت که تبریز را خیلی دوست دارد، برای آن که وطن بچگی ایشان است، وطن شعر ایشان است. اما گفت که "برای من سراسر ایران وطن است."

از حالش پرسیدم، گفت که دلم می‌لرزد، چشمانم نمی‌بینند، حالم زیاد خوب نیست، اما حالا هستم، خانه تکانی دارم، من به خانه اولیه‌ام می‌کوچم. پرسیدم چرا؟ گفت که دلم می‌خواهد. بعدا گفت که بیا نوروز را با هم گذرانیم. ولی من گفتم که سال آینده می‌آیم و نوروز را با هم می‌گذرانیم.

اگر می‌دانستم که ایشان عزم سفر به جاویدانگی دارد، می‌رفتم نزدش. من پشیمانم از آن که همیشه در این نوع مواقع دیر می‌کنم.

در تاجیکستان سیمین بهبهانی را دوست می‌دارند. استاد ظفر ناظم‌اوف چندی از غزلهای او را سروده بود (برآنها آهنگ ساخته بود). متأسفانه با همه آن که تاجیکستان را دوست می‌داشت، ولی یک بار هم به این کشور نیامده است. شعرها و نام سیمین بهبهانی همیشه جاویدانه است."

عالمجان خواجه‌مراد، استاد ادبیات پارسی:

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption عالمجان خواجه مراداف

"فوت سیمین بهبهانی برای تمام فارسی‌زبانان جهان تلفات بزرگیست. زیرا فارسی‌زبانان جهان نه تنها یک شاعر را، بلکه یک غزلسرای بزرگ قرن ۲۰ و ۲۱ را از دست دادند.

سیمین بهبهانی هم از نگاه فرم غزل و هم از نگاه محتوا در غزل عصر ۲۰ تازگی بوجود آورد.

وی در پهلوی فروغ فروخزاد در تاجیکستان محبوبیت گسترده‌ای داشت و دارد. چون غزلیات و شعرهای نوپردازانه سیمین بهبهانی در سال‌های ۱۹۷۰ در مطبوعات تاجیکستان نشر شده بود.

و غزلیات او را که احمد ظاهر و آوازخوانهای دیگر اجرا می‌کردند، برای هواداران شعر فارسی در تاجیکستان از محبوبیت خاصی برخوردار بودند. بخصوص در سالهای اخیر که مجموعه‌ای از غزلیات سیمین بهبهانی در تاجیکستان منتشر شد، محبوبیت او در این کشور بیشتر شد.

ولی بعد از فروپاشی شوروی و استقلال تاجیکستان معروفیت سیمین بهبهانی بیشتر شد. فکر می‌کنم، این یک سبب دارد، زیرا در آن دوره در ایران معروفیتش کمتر (کمی) کاسته شده بود.

بویژه، غزلهای عاشقانه او، فرض مثال، "اگر بوسه می‌خواهی بیا، صد نه دوصد، بستان برو" در تاجیکستان و کشورهای دیگر فارسی‌زبان محبوبیت خاصی دارند. فکر می‌کنم، شاعران خانم ما هم به آثار سیمین بهبهانی پیروی کرده‌اند."

مطالب مرتبط