اعتراضات پاکستان: دولت نواز شریف به حاشیه می‌رود

حق نشر عکس AP
Image caption شمار نسبتا اندکی از معترضان توانسته‌اند دولت پاکستان را به حاشیه برانند

بحران سیاسی پاکستان در چند روز اخیر به شکل فزاینده‌ای پیچیده شده است.

اغتشاش‌ها از روز شنبه گسترش یافت. چند صد معترض مسلح به چماق و سنگ در آن روز با نیروهای پلیس در خیابانی که مقر مهم‌ترین ساختمان‌های دولتی است درگیر شدند.

از چند روز قبل، هزاران پلیس با استقرار در خیابان‌های اسلام آباد وظیفه کنترل وضعیت را به عهده دارند. گزارشگران به نقل از این نیروهای پلیس می‌گویند آن‌ها از اینکه مجاز نیستند تا در قبال معترضان به قوه قهریه متوسل شوند مستاصل شده‌اند.

اغلب این نیروهای پلیس از دو هفته قبل که معترضان راه خود را به مرکز پایتخت بازکرده و در آنجا متحصن شدند در خیابان‌ها به گشتزنی می‌پردازند.

شنبه شب پس از آنکه معترضان با استفاده از یک کامیون نرده‌های محافظ ساختمان پارلمان را تخریب کردند به بخشی از این ساختمان یورش بردند.

روز دوشنبه، گروهی از معترضان با هجوم به ساختمان رادیو تلویزیون ملی پاکستان باعث شدند که برنامه‌ها برای ۱۵ دقیقه متوقف شود.

ارتش پاکستان از قدرت زیادی برخوردار است و دولت این کشور خواسته است این بحران را به شکل صلح آمیز حل کند.

ژنرال راحیل شریف، فرمانده ارتش پاکستان، عصر دوشنبه ملاقات دیگری با نواز شریف، نخست وزیر پاکستان، داشت.

از سه هفته قبل که این بحران در پاکستان آغاز شده، این دو مقام عالی رتبه دستکم پنج بار با یکدیگر ملاقات کرده‌اند و همزمان نا‌آرامی‌ها وخیم‌تر شده است.

حق نشر عکس AP
Image caption سوالات متعددی درباره نقش و انگیزه ارتش پاکستان در بحران اخیر وجود دارد

جرقه اعتراض‌ها وقتی زده شد که عمران خان، قهرمان پیشین کریکت، و یک روحانی صوفی به نام طاهر القادری خواهان استعفای دولت شدند.

بسیاری نام این اتحاد موقت را «تجارت مشترک» بین عمران خان و طاهرالقادری گذاشته‌اند که بر اساس آن مخاطرات و منافع به طور مساوی تقسیم شده است.

دولت پاکستان پس از پیروزی قاطع در انتخابات ماه مه ۲۰۱۳ روی کار آمد. اما عمران خان و طاهر القادری می‌گویند انتخابات سال گذشته با تقلب همراه بوده و انتظار ندارند که انتخاباتی عادلانه در آینده برگزار شود.

به گفته آن‌ها «کل سیستم فاسد است و مجددا همین افراد را به قدرت بازمی گرداند.»

آن‌ها خواهان اصلاح قوانین انتخابات پیش از برگزاری انتخابات تازه هستند.

از آنجا که این خواسته مبنای حقوقی ندارد، بسیاری از سیاستمداران و تحلیلگران معتقدند برکناری دولت، راه خطرناکی را به سوی انحراف دموکراسی نوپای پاکستان از مسیر اصلی‌اش خواهد گشود.

این اختلافات باعث اتحاد عمده نیروهای سیاسی کشور، حتی گروه‌های اپوزیسیون شده است.

حق نشر عکس Reuters
Image caption بیش از دو هفته است که معترضان با تحصن در مرکز اسلام آباد فعالیت دولت را مختل کرده‌اند

آن‌ها در قطعنامه‌ای مشترک که هفته پیش در مجلس پاکستان تصویب شد از دولت نواز شریف خواستند که استعفا ندهد.

با وجود این حمایت قاطع سیاسی از دولت پاکستان، هواداران عمران خان و طاهر القادری توانسته‌اند که پایتخت را همچنان فلج و ناکارآمد نگه دارند.

نا‌آرامی‌ها در اسلام آباد باعث شده است برنامه سفر روسای جمهوری مالدیو و سریلانکا لغو شود.

وضعیت سفر هفته آینده رییس جمهوری چین که از نظر اقتصادی برای پاکستان بسیار اهمیت دارد نیز هنوز مشخص نیست.

پرسش اینجاست که چرا دولتی که در انتخابات اخیر با اکثریت آراء تشکیل شده، و حالا هم از حمایت اپوزیسیون برخوردار است، نمی‌تواند معترضان را از خیابان اصلی پایتخت خارج کند؟

حق نشر عکس Reuters
Image caption دولت نواز شریف یک سال پس از پیروزی قاطع در انتخابات حالا نمی‌تواند بدون هراس از ارتش با معترضان برخورد کند

تاکنون دست کم دو دور مذاکرات دولت پاکستان با رهبران معترض به شکست انجامیده است زیرا معترضان می‌گویند به عنوان پیش شرط گفتگو‌ها دولت نواز شریف باید از قدرت کناره بگیرد.

معترضان خواهان نقش 'میانجی' ژنرال راحیل شریف در مذاکرات با دولت بودند اما فرمانده ارتش پاکستان پس از آنکه نقشش در رسانه‌ها افشا شد از ادامه این کار خودداری کرد.

مقام‌های دولتی می‌گویند در مواجهه با این بحران خویشتن داری می‌کنند زیرا نمی‌خواهند «با کشتن چند معترض، آرزوی عمران خان و طاهر القادری برای بازی سیاسی درآوردن برآورده شود.»

اما گزینه‌های دیگر دولت برای حل بحران به نظر می‌رسد خطرناک‌تر از شرایط کمدی فعلی باشد.

اغلب تحلیلگران متفق هستند که اعتراض‌ها به رهبری عمران خان و طاهر القادری از حمایت عناصری در دستگاه امنیتی پاکستان برخوردار است.

به گفته تحلیلگران، این عناصر امنیتی با بکارگیری تاکتیک‌های مختلف سعی دارند دولت پیشین به رهبری «حزب مردم پاکستان» را در مصدر امور نگه دارند.

دولت کنونی که برای نخستین بار در فرایندی دموکراتیک زمام قدرت را در دست گرفته است بر سر برخی مسایل با ارتش پاکستان اختلاف دارد.

حق نشر عکس AP
Image caption از راست: عمران خان، نواز شریف، طاهر القادری

اقدام این دولت در محاکمه ژنرال پرویز مشرف، فرمانده پیشین ارتش، به اتهام خیانت باعث شد که ارتش پاکستان در افکار عمومی سرافکنده شود.

در ماه آوریل هنگامی که دستگاه امنیتی پاکستان «آی‌اس‌آی» با شبکه تلویزیونی «جیو تی‌وی» دچار اختلافاتی شد دولت پاکستان از این شبکه تلویزیونی جانبداری کرد.

ارتش پاکستان از زمان استقلال این کشور در سال ۱۹۴۷ به شکل مستقیم یا غیر مستقیم در بخش اعظم تصمیم‌گیری‌های سیاسی کلان دخالت داشته است.

همچنین به گفته کار‌شناسان، ارتش این کشور به سبب سیطره‌ای که بر امور سیاسی دارد توانسته است یک امپراتوری بزرگ اقتصادی برای خود بسازد.

تحلیلگران می‌گویند در بحران جاری، دولت پاکستان در یک وضعیت رخوت و بی‌عملی فرورفته زیرا نگران است که عناصری در دستگاه امنیتی منتظر نشسته‌اند تا اشتباهی از دولت سر بزند.

بد‌ترین سناریوی ممکن، به گفته تحلیلگران، می‌تواند این باشد که نخست وزیر نواز شریف مجبور به استعفا شود. هر چند که اغلب کار‌شناسان در حال حاضر احتمال وقوع آن را بعید می‌دانند.

با این حال، همین کار‌شناسان معتقدند که رسیدن به یک مصالحه بین دولت و ارتش بر سر برخی مسایل محتمل‌تر است.

از جمله این مسایل، سرنوشت ژنرال مشرف، تلاش مقدماتی نواز شریف برای صلح با هند، و دور نزدن ارتش پاکستان در مسایل مرتبط با افغانستان پس از خروج نیروهای ناتو است.

مطالب مرتبط