اجلاس دوشنبه: آیا توسعه گروه شانگهای امکان‌پذیر است؟

حق نشر عکس sco
Image caption در شهر دوشنبه نشست سران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای برگزار خواهد شد

اجلاس سران گروه شانگهای در دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، در حالی برگزار می‌شود که بحران اوکراین به شکاف عمیقی بین روسیه و غرب منجر شده و به گفته بسیاری از تحلیلگران، این امر بیش از پیش به وضعیت "جنگ سرد" بین اتحاد شوروی سابق و غرب شبیه می‌شود.

بسیاری از صاحب‌نظران سازمان همکاری های شانگهای را، که روسیه و چین، دو قدرت بزرگ منطقه در آن نفوذ بلامنازعی دارند، همچشم ناتو در شرق می‌دانند. لااقل، این سازمان تلاش می‌کند هماورد پیمان آتلانتیک شمالی در قلمرو سابق شوروی و فراتر از آن باشد.

با توجه به نفوس (جمعیت) چین، کشور های عضو این سازمان یک چهاروم جمعیت جهان را تشکیل می‌ دهند و قلمرو وسیعی در قاره آسیا و اروپا به کشورهای عضو این سازمان، بویژه روسیه، متعلق است، هر چند به گفته تحلیلگران، این سازمان از نظر اقتصاد و دیپلماسی به پای ناتو نمی‌رسد.

در نشست سران کشورهای عضو سازمان همکاری های شانگهای در شهر دوشنبه انتظار می‌رود سندی در باره شرایط حقوقی، مالی و اداری برای پذیرفتن اعضای جدید به این سازمان بررسی و تصویب شود.

در صورت تصویب این سند ممکن است در همایش سال آینده سازمان همکاری های شانگهای، هند و پاکستان که برای عضویت در این سازمان درخواست داده‌اند، به آن بپیوندند، هرچند برخی کارشناسان این امر را بعید می‌دانند، زیرا توازن قوا در داخل این سازمان عوض خواهد شد.

گفته می‌شود، ایران دو مرتبه برای عضویت در سازمان همکاری های شانگهای درخواست داده، اما به دلیل تحت تحریمهای سازمان ملل متحد قرار داشتن، موضوع پیوستن این کشور مطرح نخواهد شد.

این نشست فردا، جمعه ١٢ سپتامبر برگزار خواهد شد و در نظر است، در کنار مسائل سیاسی، اقتصادی و امنیت منطقه طرح استراتژی توسعه گروه شانگهای تا سال ۲۰۲۵ و وضع اوکراین و افغانستان نیز مطرح شود.

Image caption سیرگیی لوراف گفته است، که در نظر است در شهر دوشنبه بهران اکراین پشت درهای بسته بررسی شود

بنا به اطلاع وزارت خارجه تاجیکستان، در نشست سران کشورهای عضو سازمان همکاری های شانگهای ۱۰ رئیس جمهور، دو وزیر خارجه و هفت رهبر سازمانهای بین‌المللی و منطقه‌ای شرکت خواهند کرد. رئیس جمهور ترکمنستان به حیث مهمان افتخاری به این نشست دعوت شده است.

این منبع گفت که امکان دارد در حاشیه‌ این همایش دیدار سران کشورهای عضو و کشورهای ناظر در این سازمان برگزار شود. از جمله، دیدار ولادیمیر پتین، رئیس جمهور روسیه، با رؤسای جمهوری ازبکستان، تاجیکستان، قزاقستان، ایران و چین پیش‌بینی شده است.

ریاست فعلی سازمان همکاری های شانگهای را تاجیکستان به عهده دارد و این ریاست تحت شعار "همکاری، توسعه و رفاه مشترک" انجام شده است.

ریاست بعدی این نهاد به جانب روسیه تحویل شده و نشست سران کشورهای عضو در روزهای ۹ و ۱۰ ژانویه سال آینده در شهر اوفه این کشور برگزار خواهد شد.

در فرجام نشست، ۱۰ سند حقوقی از جمله اعلامیه دوشنبه و سند آمادگی برای تجلیل از هفتادمین سالگرد پیروز‌ی بر آلمان نازی در جنگ جهانی دوم امضا خواهند شد.

رقابت روسیه و چین در سازمان همکاری های شانگهای

به اعتقاد کارشناسان تاجیک، روسیه و چین برای کسب نفوذ بیشتر در میان اعضای سازمان همکاری شانگهای با هم در حال رقابت هستند.

روسیه کشورهای آسیای مرکزی عضو را، که جماهیر پیشین اتحاد شوروی محسوب می‌شوند، جزء قلمرو تحت نفوذ خود می‌داند. این در حالیست که در ده سال اخیر روابط و همکاریهای این کشورها با چین توسعه یافته و دولت چین از سرمایه‌گذاران اصلی طرحهای اقتصادی بزرگ کشورهای آسیای مرکزی محسوب می‌شود.

از سوی دیگر، به اعتقاد سیم‌الدین دوست اف، تحلیلگر تاجیک، چین به هر وسیله از تلاشهای روسیه برای برآورده ساختن اهداف استراتیژیک خود در این سازمان جلوگیری خواهد کرد. زیرا این سازمان از زمان تأسیس در سال ۲۰۰۱ تحت نظر چین قرار داشته و بیشتر اعضای آن، بخصوص ازبکستان، از شریکان چین هستند.

به گفته آقای دوست اف، ازبکستان همیشه به ابتکارات روسیه در منطقه آسیای مرکزی با نظر تردید نگریسته و از سازمانهای تحت نفوذ روسیه، از جمله سازمان پیمان امنیت دستجمعی، خارج شده است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption به گفتة آقای بیک‌محمّد، وخامت اوضاع در افغانستان در وضعیت امنیتی در آسیای مرکزی، مناطق مسلمان‌نشین روسیه و ولایت شینجان چین اثر خواهد گذاشت

معمولاً چین در جلسات سازمان همکاری های شانگهای به توسعه همکاریها در بخشهای امنیت منطقه، بخصوص مبارزه مشترک با تروریسم، بنیادگرایی، جدای‌طلبی و قاچاق مواد مخدر تأکید دارد.

سیم‌الدین دوست اف گفت که در زمینه توسعه سازمان همکاری شانگهای نیز ممکن است میان روسیه و چین اختلاف نظرهایی بروز کند. در حالی که روسیه به عضویت هند جداً علاقه‌مند است، اما با توجه به مخالفتهای بین چین و هند در مسائل مرزی امکان دارد چین با عضویت هند در این نهاد مخالفت کند.

اوکراین و افغانستان

سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، به خبرگزاریهای آن کشور گفته است که در نظر است در نشست سازمان همکاری های شانگهای بحران اوکراین پشت درهای بسته بررسی شود.

به گفته آقای لاوروف، روسیه سران کشورهای عضو سازمان همکاری های شانگهای را با نتایج جلسه گروه تماس برای دستیابی به صلح و ثبات در اوکراین، آتش‌بس میان نیروهای اوکراین و جدای‌طلبان دنباس و لوهانسک و سرنوشت این دو ولایت آشنا خواهد کرد.

شاکر حکیم اف، کارشناس مستقل، معتقد است که روسیه به این وسیله تلاش خواهد کرد تا در مسئله اوکراین از پشتیبانی کشورهای عضو سازمان همکاری های شانگهای برخوردار شود.

ولی آقای حکیم اف گفت، که پشتیبانی مالی و نظامی روسیه از جدایی خواهان ولایات دنباس و لوهانسک اوکراین مداخله آشکار در امور داخلی آن کشور است. در نهایت، ورود نیروهای روسیه به خاک اوکراین برای همگان روشن بوده و بعید است که کشورهای عضو در نشست دوشنبه از موضع روسیه در بحران اوکراین پشتیبانی کنند.

او گفت، حتی چین، که از شریکان روسیه محسوب می‌شود، در جلسه شورای امنیت سازمان ملل در مورد بحران اوکراین از پشتیبانی از موضع روسیه خودداری کرده بود.

در همین حال، کارشناسان معتقدند که ابراز نظرهای اخیر پرزیدنت پوتین و ولادیمیر ژیرینوفسکی، نماینده پارلمان و رهبر حزب لیبیرال-دموکرات روسیه، در باره دولتداری قزاقستان و فشار و تعقیب روس زبانها در آن کشور خشم نورسلطان نظربایف، رئیس جمهور قزاقستان را، آورده است.

مقامات روسیه گفته‌اند که در نشست سران کشورهای عضو سازمان همکاری های شانگهای در شهر دوشنبه برگزاری یک کنفرانس سطح عالی در مسائل افغانستان در روسیه را پیشنهاد خواهند کرد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای حکیماو گفت، که روسیه تلاش خواهد کرد، تا در مسئلة اکراین از پشتیبانی کشورهای عضو سهش برخوردار شود

قاسم بیک‌محمد، تحلیلگر محلی، بررسی وضع افغانستان را از موضوعات اصلی در نشست سران سازمان همکاری های شانگهای عنوان کرده و گفت که خروج نیروهای ناتو از افغانستان در سال جاری و مبهم باقی ماندن آینده سیاسی آن کشور می‌تواند شرایط را برای اقدامات طالبان و دیگر گروههای افراطی فراهم کند.

به گفته آقای بیک‌محمد، وخامت اوضاع در افغانستان در وضع امنیتی در آسیای مرکزی، مناطق مسلمان‌نشین روسیه و ولایت شینجان چین اثر خواهد گذاشت.

او گفت، همچنین، خطر ورود گروههای تروریستی و افراطی از طریق پاکستان و افغانستان به کشورهای آسیای مرکزی وجود دارد و این امر کشورهای عضو سازمان همکاری های شانگهای را وادار خواهد کرد که در نشست دوشنبه مسائل هماهنگسازی تلاشهای نهادهای انتظامی و امنیتی برای مقابله مشترک علیه این تهدید را مطرح کنند.

سازمان همکاریهای شانگهای در سال ۲۰۰۱ از جانب چین، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان تأسیس شده و افغانستان، ایران، هند، پاکستان و مغولستان از کشورهای ناظر در این سازمان محسوب می‌شوند. ترکیه، بلاروس و سری-لانکا مقام 'شریک مکالمات' را کسب کرده‌اند.