رفراندوم اسکاتلند: 'بله' پنهان در 'نه'

حق نشر عکس Getty

رقابت شانه به شانه دو گروه رقیب در رفراندوم اسکاتلند در شهر ادینبرو، مرکز مهم مالی و فرهنگی اسکاتلند، به افزایش نشست‌های گفت و گو میان هواداران رای آری و نه منجر شده است و هر یک از دو گروه برای قانع کردن دیگری برای افزودن به کمپین خود تلاش می‌کند.

من افزون بر حضور در این نشست‌ها با گروهی از آنان به گفت و گو نشستم. آنچه خواهد آمد جمع بندی من از گفت و گو با مردم در اسکاتلند است.

گفت و گو با طرفداران استقلال اسکاتلند و طرفداران ماندن در اتحادیه بریتانیا بحث را به حوزه‌هایی می‌کشاند که یادآور مهم‌ترین پرسش‌های مطرح در برابر دولت‌های قدرتمند و با ثبات امروزی است.

دولت هایی که به تعبیر فرانسیس فوکویاما به کمک جامعه مدنی از عهده غلبه بر بیماری ناپایداری و نا کارآمدی و فساد مزمن در دولت بر آمده‌اند اما همزمان پرسش‌های تازه‌ای پیش پای انسان نهاده‌اند که به محدود شدن انتظار انسان‌ها از توانایی‌های ساختارهای حکومتی انجامیده است.

دگرگونی اجتناب ناپذیر

از این منظر، رفراندوم اسکاتلند در هر دو حالت، یعنی در حالت پیروزی هواداران ماندن در بریتانیا یا پیروزی هواداران استقلال اسکاتلند، یکی از مهم‌ترین رویدادهای سیاسی قرن بیست و یکم محسوب می‌شود.

در هر حالت، کشورهای عضو اتحادیه بریتانیا با شرایط تازه‌ای روبرو خواهند بود. حتی در صورت پیروزی طرفداران رای نه، اوضاع به روال سابق نخواهد بود و شرایط سیاسی در بریتانیا دگرگون خواهد شد. و در اسکاتلند موج تازه‌ای از سرخوردگی سیاسی و شکست دولت اسکاتلند، زمینه ساز تحولی دامنه‌دار خواهد شد.

رفراندوم استقلال اسکاتلند در یکی از پیشرفته‌ترین دموکراسی‌ها و شاید در نخستین دموکراسی مدرن، توانایی های این نظام حکومتی رابه نمایش می‌گذارد.

حق نشر عکس AFP

همزمان این رفراندوم رفراندوم شاخصی برای نشان دادن ناتوانی‌های یکی از بهترین دموکراسی‌های جهان برای رویارویی با مساله استقلال طلبی است: دموکراسی بریتانیا به خود می‌بالد که پس از بیش از ۳۰۰ سال اتحاد، حاضر شده است خواست دولت خودگردان اسکاتلند را برای مستقل شدن به طور مسالمت آمیز و آزادانه به رفراندوم بگذارد.

و درست در مقابل آنها، طرفداران استقلال می‌گویند دولت بریتانیا صادقانه پای در این راه ننهاده و با دو سلاح پروپاگاندا و تهدید به جنگ اقتصادی، رای دهندگان را از عواقب رایشان ترسانده است.

در هوای استقلال طلبی

تقریبا تمامی اسکاتلندی‌ها می گویند که اسکاتلند از نظر ویژگی‌های جغرافیایی و تاریخی و فرهنگی و هویتی و حتی اقتصادی شایسته استقلال است و می‌پذیرند که نمی توان به آنچه بی طرفی سیاستمداران "لندن محور" در وست مینستر می‌نامند، اعتماد کرد.

چه حزب محافظه کاران حاکم یا به تعبیری "توری ها"، و چه حزب مخالف کارگر، از دید اسکاتلندی‌ها در نهایت منافع خود و امیدواری به پیروزی در انتخابات آینده را بر خواست مردم اسکاتلند مقدم می‌دانند.

اما پس از این مرحله، نوعی دوگانگی در مسیری دیده می‌شود که طرفداران رای نه و طرفداران رای آری برای اسکاتلند پیشنهاد می کنند:

طرفداران نه که با دو شعار"با هم بودن بهتر است" و "نه، متشکرم" کمپین به راه انداخته‌اند، اداره کمپین خود را به رهبران برجسته حزب کارگر سپرده‌اند که در میان اسکاتلندی‌های سنتا چپ و دارای گرایش های سوسیالیستی، هواداران بیشتری دارد و سعی کرده‌اند حمایت دولت محافظه کار را که چهره ناخوشایندی در میان اسکاتلندی‌ها دارد پنهان نگاه دارند.

نگرانی از این دید منفی به دولت کامرون بی دلیل نبود. حتی وقتی در یک هفته مانده به انتخابات دیوید کامرون به اسکاتلند آمد، سخنان او برای حمایت از رای نه، تاثیری در جهت مخالف داشت و روزنامه هرالد اسکاتلند که مطرح‌ترین روزنامه محلی است سخنان آقای کامرون را نوعی تهدید و هشدار اقتصادی علیه مردم اسکاتلند خواند.

حق نشر عکس AP
Image caption حضور دیوید کامرون در اسکاتلند با واکنش‌های منفی روبرو شد

بر اساس اطلاعات رسمی که ستاد برگزاری انتخابات به دست داده است، از نزدیک به دو میلیون و سیصد هزار پوند اعانه‌ای که این کمپین برای مبارزه انتخاباتی خود جمع آوری کرده است، یک میلیون پوند آن را خانم جی کی رولینگ، نویسنده کتاب هری پاتر، داده است.

طرفداران ماندن

طرفداران رای نه می‌گویند اسکاتلند با رای دادن به استقلال، فرصت بودن در اقتصاد قوی بریتانیا و امپراطوری پوند را از دست خواهد داد و به جای ادامه بهره بردن جوانان و تجار و سرمایه گذاران اسکاتلندی از بازار و اعتبار بین المللی بریتانیا، اقتصاد اسکاتلند دچار بی ثبانی و ضعف اعتباری و وقفه‌ای طولانی در جلب سرمایه و رونق بخشیدن به فضای کسب و کار خواهد شد.

طرفداران نه می‌گویند همه این دورنمای مبهم و دشوار را نمی‌توان با تکیه بر سرمایه زوال پذیر نفت دریای شمال نادیده گرفت. این گروه معتقدند همه این فرصت ها در شرایطی است که اسکاتلندی‌ها هیچ مشکلی برای ابراز خود از نظر فرهنگی و آزادی بیان و همزیستی در اتحادیه بریتانیا ندارند.

طرفداران رای نه، خود را دارای نگرشی جهانی و امروزی و عملگرا و واقع بین می‌دانند و هواداران استقلال را ملی‌گرایان آرمان‌گرایی توصیف می‌کنند که به سیاستمداران حزب ملی اسکاتلند اعتماد کرده‌اند که می‌خواهند با تکیه بر استقلال حس جاه طلبی خود را ارضا کنند.

حق نشر عکس AP
Image caption گوردون براون، نخست‌وزیر سابق و از رهبران حزب کارگر از جمله طرفداران ماندن اسکاتلند در بریتانیا است

در حالی که بخش چشمگیری از طرفداران رای نه، فعالان اقتصادی در سطوح بالا یا روشنفکران نزدیک به لندن یا جوانانی هستند که در دیگر نقاط بریتانیا زندگی می‌کنند و تقریبا از فضای زندگی در اسکاتلند فاصله گرفته‌اند یا مهاجرانی هستند که از کشورهای دیگر آمده‌اند و با تکیه بر ثبات اقتصادی بریتانیا زندگی خود را در این زمین سامان داده‌اند، به نظر می‌رسد بخش عمده‌ای از طرفداران رای آری را آن بخش از جوانان ساکن اسکاتلند تشکیل می‌دهند که چندان از فرصت ادغام در جامعه بریتانیا بهره نبرده‌اند.

همچنین طبقه کارگر و طبقه متوسط رو به پایین و گروه‌های سنی پیرتری که مشارکت کمتری در اقتصاد اسکاتلند دارند.

یکی از سخنگویان کمپین نه در مناظره‌ای در رادیوی محلی بی‌بی‌سی اسکاتلند یک گروه اقتصادی حامی استقلال را متهم کرد که از شرکت‌های اقتصادی‌ای تشکیل شده که عمدتا کوچک و کم سرمایه هستند. و البته باید به این گروه جمع کارکنان و مدیران و سیاستمداران شاغل در دولت خودگردان اسکاتلند را افزود که استقلال جایگاه آنان را دچار تحولی اساسی می‌کند.

طرفداران استقلال

اگرچه حامی عمده کمپین آری، حزب ملی گرای حاکم است اما بیشتر هواداران رای آری می گویند که حامی این حزب نیستند و به سرنوشت اسکاتلند می‌اندیشند و نه ادامه ماندن این حزب در قدرت. بنا بر گزارش ‌ای رسمی دو کمک کننده مالی اصلی به کمپین آری، دو برنده جایزه لاتاری بوده‌اند که هر یک ۵۰۰ هزار پوند کمک کرده‌اند.

این گروه می‌گویند که تفاوت سطح زندگی میان اسکاتلند و به ویژه مناطق شمالی این کشور با بقیه بریتانیا به نحو آزاردهنده‌ای چشمگیر است.به گفته آنان باوجود نزدیک به ۳۰۰ سال ماندن در اتحادیه بریتانیا هنوز سیستم پارلمانی بریتانیا به گونه‌ای است که به مردم اسکاتلند اجازه تصمیم گیری در باره سرنوشت خود نمی‌دهد.

آنان همچنین اشاره می‌کنند که دولت مرکزی سال‌ها حاضر نشد حتی درباره بسته پیشنهادی اسکاتلندی‌ها و دولت خودگردان برای دادن اختیارات بیشتر به مقام‌های اسکاتلندی وارد مذاکره شود. و اکنون یک هفته مانده به انتخابات از موافقت برای گفت و گو بر سر این پیشنهاد ها و تنظیم برنامه زمانی برای دادن اختیارات بیشتر برای خودگردانی سخن می‌گویند.

طرفداران استقلال می گویند این سخنان فقط ترفندهایی برای حمایت از رای نه است و نمی‌توان به سیاستمداران حاکم بر لندن اعتماد کرد. این گروه می‌گویند در حالی که این سرزمین به ما و پدران و مادران ما تعلق داشته و قرن‌ها برای آن جنگیده‌ایم و خانه ادبیات و هنر و دانش و فرهنگ و فلسفه و زبان ما است، چرا باید سیاستمداران وست مینیستر درباره دادن اختیار عمل در این سرزمین برای ما تصمیم بگیرند.

حق نشر عکس PA
Image caption الکس ساموند رهبر حزب ملی اسکاتلند

افزون بر حزب ملی اسکاتلند، حزب سبزها و نیروهای چپ گرای مستقل از رای آری حمایت می کنند. این گروه از رسانه‌های لندن به خاطر انتشار برچسب هایی انتقاد می‌کنند که طرفداران استقلال را ناسیونالیست‌های خودبین و راست گرا توصیف می‌کند.

گروه های زنان حامی استقلال از این انتقاد می‌کنند که از سال ۲۰۱۰ تاکنون دولت بریتانیا نزدیک به ۱۵ میلیارد پوند از هزینه های مربوط به یارانه بگیران و هزینه‌های بازنشستگی و حمایت‌های اجتماعی را حذف کرده است که ۷۴ درصد آن مستقیما زنان را متاثر می‌سازد.

در میان بیم و امید

اوون مور، که فارغ التحصیل رشته زبان فارسی و زبان عربی از دانشگاه ادینبرو است، می‌گوید همه اسکاتلندی‌ها دوست دارند حاکم بر سرزمین خود باشند و نمی‌خواهند آن را با کسی تقسیم کنند و نشان داده‌اند که شجاعت دفاع از سرزمین خود را دارند اما رسانه‌های بریتانیایی آنچنان فضای رفراندوم را به بحث از نگرانی‌های اقتصادی کشاده اند که کسی جرات نکند بگوید مگر اگر دیگری کشور ما را بهتر اداره می‌کند، باید کشور را به او بدهیم؟

از دید این گروه از اسکاتلندی‌ها این مساله که با وجود تمایل قلبی همه اسکاتلندی‌ها، رقابت تا این حد نزدیک است و حتی احتمال صرف نظر کردن اسکاتلندی‌ها از استقلال خود وجود دارد، نشانه غلبه پروپاگاندای بریتانیایی است که روح اعتماد به نفس را از بسیاری از جوانان اسکاتلندی گرفته و آنها را از هزینه های استقلال ترسانده است.

اوون در برابر این پرسش که اگر استقلال رای نیاورد چه خواهد کرد می‌گوید که حتی نمی‌تواند به چنین چیزی فکر کند. چند دقیقه در خود فرو می‌رود و سپس می‌گوید از این سرزمین خواهم رفت.

او و دیگر جوانان حامی استقلال اعتقادی به دنبال کردن راه‌های رادیکال در صورت شکست کمپین استقلال خواهی ندارند اما می‌گویند که موج گسترده‌ای از ناامیدی شکل خواهد گرفت که به تنش در فضای سیاسی اسکاتلند و تشدید اختلافات درونی و اعتراض‌های صنفی و سیاسی می‌انجامد.

مردی که در باری در ادینبرو با یکی از هواداران رای نه بحث می‌کند در مقابل تاکید او بر نگرانی های اقتصادی، سخنی از نلسون ماندلا نقل می‌کند که می‌گوید آینده خود را بر امیدهایتان بنا نهید و نه بر ترس‌هایتان.

یک زن جوان دیگر هم می‌گوید حتی اگر در روز رفراندوم رای نه بیشتر باشد در درون هر رای نه، یک رای آری به اسکاتلند نهفته که از ترس نگرانی‌های اقتصادی پنهان مانده است.

مطالب مرتبط