آیا رئیس تازه سازمان اطلاعات پاکستان امنیت کشور را بازسازی می کند؟

Image caption ژنرال اختر (سمت چپ) از نسل فرماندهانی است که شبه نظامی گری را از تهدید هند خطرناک تر می دانند.

ارتش پاکستان سپهبد رضوان اختر را به عنوان رئیس تازه سازمان جاسوسی جنجالی کشور انتخاب کرده است.

سپهبد رضوان اختر با تجربه زیادی که در عملیات ضد شورش دارد "سرباز حرفه ای" لقب گرفته است. اما آن گونه که الیاس خان، خبرنگار بی بی سی در اسلام‌آباد، گزارش می دهد پرسش ها درباره میزان توانایی این مقام تازه برای بازسازی امنیت داخلی کشور بر جای خود باقیست.

انتصاب سپهبد اختر به عنوان رئیس سازمان اطلاعات نظامی پاکستان، او را به دومین مقام قدرتمند ارتش پاکستان و شاید هم کل کشور بدل کرده است.

پست تازه آقای اختر او را به ناگهان در میانه شرایط خطیری قرار داده است که تغییرات بنیادین در امنیت منطقه ای و بی ثباتی سیاسی در پاکستان از ویژگی های آن است.

او از سال ۱۹۸۲ میلادی در هنگ پیاده نظام مرزبانی ارتش پاکستان مشغول به خدمت بود.

سپهبد رضوان اختر ششمین رئیس سازمان جاسوسی پاکستان است که به صورت پیاپی از میان نیروهای پیاده نظام مرزی انتخاب می‌شود. گفته می‌شود تحصیلات دانشگاهی او به پای تجارب عملیاتی اش می رسد.

به گزارش روابط عمومی سازمان اطلاعات پاکستان، که رسانه رسمی ارتش به شمار می رود، ژنرال اختر دانش‌آموخته کالج افسری کویته و دانشگاه ملی دفاع اسلام‌آباد است.

او یک دوره آموزش جنگ را نیز در کالج جنگ آمریکا در کارلایل پنسیلوانیا گذرانده است.

بی انگیزگی سیاسی

Image caption سازمان اطلاعات پاکستان در جامعه نقش علنی داد و گاهی در سیاست نیز دخالت می کند.

سپهبد اختر سمت‌های متفاوتی را در عملیات ضد‌ شورش در مناطق قبایل آزاد شمال غرب پاکستان و کراچی عهده‌دار بوده است. هر دو ناحیه به شدت درگیر با شبه نظامیان، جوخه های مرگ،‌ باندهای تبهکار و اختلافات قومی و فرقه ای اند.

به همین دلیل بسیاری معتقدند که رییس تازه سازمان جاسوسی پاکستان آمیزه مناسبی از تجربیات میدانی را به نهادی می آورد که در کانون مسائل امنیتی پاکستان و فراتر از آن جنوب آسیا و دیگر نقاط قرار دارد.

انتصاب او با خوش آمدگویی های معمول همراه بوده است. یک روزنامه او را سربازی حرفه ای خوانده و دیگری نوشته «گوشت و پوست او سرباز است و هیچ جاه طلبی سیاسی در وی نیست.»

خبرگزاری رویترز به نقل از یک منبع در ارتش پاکستان نوشته است: «ژنرال رضوان به شدت رک و راست است. سیاه و سفید. در نقاطی مانند کراچی با تمام جنگ قدرت و سیاست بازی جاری در آن خدمت کرده است و تمام مدت بی طرف و غیرسیاسی مانده است.»

بسیاری او را برخاسته از نسلی از افسران ارتش می دانند که پای مقایسه با هند، رقیب دیرینه که برسد شبه نظامیان در پاکستان را تهدید امنیتی بزرگتری می دانند.

سپهبد رضوان اختر در عین حال شخصی تصور می شود که به روند سیاسی بدون دخالت نظامیان باور دارد و به اینکه نقش ارتش باید به دفاع از کشور در برابر دشمن های خارجی محدود باشد.

بخش عمده ای از این برداشت ها براساس پایان نامه ۳۳ صفحه ای اوست که به عنوان بخشی از دوره آموزشی که در کالج جنگ ارتش آمریکا سال ۲۰۰۸ ارائه شده است.

با این همه در کشوری مانند پاکستان که تاریخی مالامال از کودتای نظامی دارد این نکات تنها اظهار نظرهای خوشبینانه مبنی بر این است که یک افسر ارتش در دسیسه های سیاسی برای بی ثبات کردن دولت غیرنظامی وارد نمی شود.

ردپا در جنجال ها

هشتم نوامبر که فرا برسد، سپهبد رضوان اختر، رسما بر کرسی سپهبد ظهیرالاسلام رییس فعلی سازمان جاسوسی پاکستان تکیه خواهد زد. به این ترتیب رضوان اختر پا جای پای کسانی می‌گذارد که درخشیدن یا در خفا کار کردنشان در پست تازه، نه به ویژگی‌هاو باورهای شخصی، که به نظامی یا غیرنظامی بودن حاکمان کشور بستگی داشته است.

در سال‌های ۱۹۷۷ تا ۱۹۸۸ میلادی که دولت نظامی ژنرال ضیاءالحق برسرکار بود، هیچ تنشی میان سازمان اطلاعات پاکستان و دولت وجود نداشت.

اما در سال‌های بعد، با احیاء دموکراسی، نام سران این سازمان جاسوسی و فرماندهان ارتش در رسوایی هایی هویدا شد که نشان می داد مبالغی را برای تشکیل ائتلافی سیاسی برای خریدن رای نمایندگان هنگام رای اعتماد و یا تقلب های انتخاباتی خرج می کرده اند.

بار دیگر زمانی که ژنرال پرویز مشرف در کودتای ۱۹۹۹ قدرت را به دست گرفت، نقش سازمان جاسوسی در سیاست کمرنگ شد، با این همه با پایان ریاست جمهوری پرویز مشرف این سازمان دوباره در مرکز توجه قرار گرفته است.

به عنوان نمونه وقتی ژنرال احمد شجاع پاشا در پی بمب گذاری در بمبئی دستور دولت برای سفر به هند را زیر پا گذاشت توجه عمومی را به خود جلب کرد.

دولت از او خواسته بود با سفر به هند اطلاعاتی را که درباره بمب گذاری در بمبئی در اختیار دارد به همتایان هندی خود بدهد.

ژنرال پاشا در عین حال در عملیات جمع آوری اطلاعاتی و سفرهای خارجی مشارکت داشت که بعدها به رسوایی سیاسی دیگری تبدیل شد: اینکه رهبران غیرنظامی کشور در دوره ریاست جمهوری آصف زرداری برای جلوگیری از کودتای نظامی علیه دولت دست به دامن آمریکا شده بودند.

از همه مهم تر اینکه در دوران ریاست همین شخص بر سازمان اطلاعات پاکستان بود که اسامه بن لادن توسط نیروهای ویژه امریکا در خاک پاکستان کشته شد. اتفاقی که برای ارتش پاکستان بسیار تحقیرآمیز بود.

ژنرال ظهیرالاسلام، جانشین ژنرال پاشا، نیز به شکل گسترده ای به دست داشتن در سازماندهی اعتراضات خیابانی جاری علیه دولت متهم است. وقتی یک کانال تلویزیونی ژنرال ظهیرالاسلام و سایر مقام های سازمان جاسوسی را به تیراندازی به سوی یکی از مجریان خود متهم کرد، نواز شریف، نخست وزیر پاکستان از این کانال تلویزیونی حمایت کرد.

استراتژی ضد شبه نظامی گری

Image caption بسیاری منتظر برنامه ژنرال اختر پس از خروج ناتو از افغانستان هستند

ژنرال اختر زمانی قدرت را به دست می گیرد که دولت در دست غیرنظامیان است و از سوی دو گروه مخالف تحت فشار قرار دارد. همزمان موضوع مهم خروج نیروهای ناتو از افغانستان طی سه ماه آینده نیز مطرح است.

روزنامه “نیشن” پاکستان در سرمقاله خود به همین موضوع اشاره کرده و پرسیده است :”تکلیف سازمان اطلاعات پاکستان و دخالت هایش در افغانستان و و موضوع طالبان چه می شود؟"

سرمقاله این روزنامه به موضوع جنجال برانگیزی اشاره می کند که سال گذشته روی داد. زمانی که سپهبد اختر به عنوان رییس وقت نیروهای ویژه سند در کراچی، در برابر دادگاه عالی پاکستان شهادت داد که یک محموله دریایی حامل تسلیحات و مهمات همزمان با گم شدن یکی از محموله های نظامی ناتو در کراچی، وارد کشور شده است.

آیا گفته های آقای اختر به این معنا بود که آمریکایی ها در پی مسلح کردن شبه نظامیان در کراچی اند یا اینکه فردی صاحب نفوذ در کراچی که می توانسته این تسلیحات را به کاربگیرد آنها را به سرقت برده است؟ گفته های سپهبد اختر آن زمان از سوی بسیاری به عنوان اتهامی سنگین علیه حزب جنبش متحد قومی که در کراچی دفتر دارد تلقی شد.

اتهامات مکرر اما اثبات نشده ای علیه سپهبد اختر مطرح شده که ادعا می کنند او با عواملی از طالبان پاکستان همکاری کرده تا بتواند نفوذ و توانایی آنچه شاخه نظامی جنبش متحد قومی نام گرفته محدود کند.

بر این اساس در حالی که عالیترین مقام سازمان اطلاعات پاکستان احتمالا به دخالت خود در سیاست ادامه خواهد داد، معیار مناسب تری برای سنجیدن عملکرد سپهبد اختر این است که آیا او به سراغ استراتژی مقابله با شبه نظامیان خواهد رفت تا بتواند امنیت داخلی کشور را برقرار کند یا نه.

عامل مهم برای موفقیت سپهبد اختر در این زمینه توانایی او در متقاعد کردن رهبران ارتش است تا بپذیرند امنیت داخلی بهتر، نهایتا به حذف نقش سیاسی ارتش و بالاخره به خطرافتادن منافع گسترده آنها در اقتصاد کشور منجر خواهد شد.

مطالب مرتبط