بیم ترکیه از اشتعال دوباره آتش تنش با کردها

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption استانبول- درگیری حامیان پیکارجویان کرد در کوبانی با ماموران پلیس

آیا ممکن است که ترکیه دوباره به روزهای ناخوشایند درگیری‌های مسلحانه با کردها بازگردد؟

نظامیان در خیابان‌ها، وضع قوانین منع آمد و شد برای اولین‌بار در ۲۲ سال اخیر، تظاهرات در حدود ۳۰ شهر و حمله‌ به ساختمان‌های دولتی – وضعیت خطرناک است و به سرعت تشدید می‌شود.

بخشی از درگیری‌ها بین کردها رخ می‌دهد؛ بین گروه اسلامگرای حزب‌الله ترکیه -که از گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش سابق) حمایت می‌کند- و حامیان پ‌ک‌ک، حزب کارگران کردستان که به شدت مخالف گروه دولت اسلامی است.

اما اعتراضات اصلی -و خشم شدیدتر- به سمت دولت ترکیه نشانه رفته است. از نظر کردها، ترکیه آنها و نه پیکارجویان گروه دولت اسلامی را دشمن واقعی خود می‌داند.

آنها از این که ارتش ترکیه مانع عبورشان از مرز سوریه می‌شود، به خشم آمده‌اند. این معترضان در پی آن بوده‌اند که برای مقابله با گروه داعش، به پیکارجویان کرد در آن منطقه بپیوندند و معتقدند که ترکیه از سقوط کوبانی راضی خواهد بود، البته در صورتی که چنین اتفاقی باعث کمرنگ شدن امید کردها برای داشتن سرزمینی مستقل در سوریه شود.

بیشتر بخوانید: چرا ترکیه و آمریکا در کوبانی 'تعلل' می‌کنند

در شرایط کنونی، ترکیه حاضر نیست در قبال کوبانی اقدامی بکند. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه تاکید کرده است که کشورش تنها در شرایطی، بیش از میزان کنونی در سوریه مداخله خواهد کرد که رژیم بشار اسد هم به همان اندازه گروه دولت اسلامی، هدف اقدامات ائتلاف تحت رهبری آمریکا باشد.

اما وزارت امور خارجه آمریکا تاکید کرده است که این ائتلاف، در شرایط کنونی تنها بر مقابله با گروه دولت اسلامی متمرکز است.

بر همین مبنا می‌شود گفت که نظامیان ترکیه برای اقدامی نظامی در سوریه وارد عمل نخواهند شد.

در اوایل جنگ داخلی سوریه، ترکیه علیه بشار اسد موضع گرفت، با این استنباط که او خیلی سریع سرنگون خواهد شد. ترکیه خط مشی "هر کس غیر از اسد" را هم در پیش گرفت و در چارچوب آن، از گروه‌های مسلح مخالف دولت سوریه حمایت کرد. همین اقدام با انتقادهای گسترده‌ای روبه‌رو شد.

در واقع، به نظر می‌رسد که دولت ترکیه خیلی دیر در مقابل تهدید گروه داعش از خواب بیدار شده است. بیشتر این هشیاری پس از گرفتار شدن ۴۶ شهروند ترکیه در ماه ژوئیه (کمتر از چهار ماه پیش) به دست گروه دولت اسلامی بود. این افراد بیش از ۱۰۰ روز در اختیار پیکارجویان بودند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption نظامیان ترکیه در نزدیکی مرز سوریه درگیری‌های کوبانی را زیر نظر دارند

اما منتقدان باور دارند که دولت ترکیه هنوز در مقابله با اسلامگرایان جدی نیست.

آقای اردوغان این هفته گفت: "برای ما پ‌ک‌ک و گروه دولت اسلامی، یکی هستند." او گفت: "اشتباه است که آنها را از هم تفکیک کنیم."

میراث تلخ درگیری‌های دولت ترکیه و اقلیت کردها دلیل اقدام نکردن ترکیه در کوبانی خوانده می‌شود. دولت آن کشور نگران کمک و حمایت از شبه‌نظامیان کرد سوریه –از متحدان نزدیک پ‌ک‌ک- است.

از دهه ۱۹۸۰ میلادی تاکنون در ترکیه حدود ۴۰ هزار نفر در درگیری‌های دولت با شورشیان کرد کشته شده‌اند. دو طرف نزدیک به یک سال پیش به توافق برای صلح رسیدند؛ آتش‌بسی شکننده که بحران کوبانی به گونه‌ای چشمگیر بر آن تاثیر دارد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption چند سرباز ترکیه هم‌اکنون در سوریه هستند و از آرامگاه سلیمان شاه، از اجداد سلاطین عثمانی، در شمال شرق حلب، محافظت می‌کنند

عبدالله اوجالان، رهبر زندانی پ‌ک‌ک گفته است که افتادن کوبانی به دست گروه دولت اسلامی، به معنای پایان روند صلح خواهد بود.

آقای اردوغان سرمایه سیاسی قابل توجهی صرف حل‌وفصل اختلاف با کردها کرده است و با فرارسیدن موعد انتخابات پارلمانی در سال آینده، دولت او نگران واکنش‌های احتمالی به از بین رفتن این صلح است.

به این ترتیب، ترکیه در خط مشی‌های خود در قبال سوریه، به مقطعی حساس رسیده است. مداخله نکردن در کوبانی می‌تواند به اعتراضات دامن بزند؛ روابط با آمریکا را سخت‌تر کند و ناقوس مرگ صلح با کردها را به صدا درآورد.

اما اعزام نیروهای نظامی می‌تواند با اقدام متقابل شبه‌نظامیان داعش علیه نظامیان ترکیه در گستره مرزهای دو کشور روبه‌رو شود یا سربازانی را که برای محافظت از آرامگاه یکی از اجداد سلاطین عثمانی در خاک سوریه به سر می‌برند، در خطر حمله آن گروه قرار دهد.

ترکیه هم‌اکنون با میزبانی از حدود ۱۸۰ هزار پناهجوی فراری از کوبانی، با بحران در مرزهای جنوبی خود هم روبه‌رو است.

اما آثار و عواقب وضعیت موجود، به سرعت در حال افزایش است و با تهدیدهای موجود، آتشی شعله‌ور می‌شود که ترکیه برای خاموش کردنش به تقلا خواهد افتاد.

مطالب مرتبط