تنش در بیت‌المقدس: انتفاضه‌ای دیگر در راه است؟

حق نشر عکس AFP

از تابستانی که گذشت، فضای بیت‌المقدس روز به روز سنگین‌تر شده. و در بیت‌المقدس، در شرایطی که چشم‌انداز سیاسی هم تاریک است، فضای سنگین، پایانی جز خشونت ندارد.

یک عامل مهم در وخیم‌تر شدن وضع این است که یک بار دیگر زخم باز مناقشه اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها به حال خود رها شده. تلاش‌ آمریکایی‌ها برای احیای مذاکرات صلح، به‌رغم همه فعالیت‌های دیپلماتیک جان کری، وزیر خارجه‌شان، ناکام مانده است.

شکاف بین دو طرف مذاکره از هر زمان بیشتر است. دعوایی که در اصل سر 'زمین' و مالکیت زمین بود، بعد از اشغال کرانه غربی و بیت‌المقدس شرقی در سال ۱۹۶۷، امروز بیش از هر چیز رنگ و بوی مذهبی دارد.

شاید از همین روست که فلسطینی‌ها به یک کنیسه حمله کردند. حمله‌ای که چهار یهودی در آن کشته شدند. این چندمین حمله فلسطینی‌ها در ماه‌های اخیر است. در یکی از حمله‌های قبلی یک نوزاد کشته شد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption یهودی‌های ارتودکس در مراسم عزاداری یکی از قربانیان حمله به کنیسه در بیت‌المقدس

بسیاری از فلسطینی‌ها معتقدند اسرائیل می‌خواهد به یهودی‌ها اجازه بدهد در مجموعه مسجدالاقصی در بیت‌المقدس عبادت کنند. فضایی که پس از مسجد الحرام و مسجد النبی در مکه و مدینه سومین مکان مقدس مسلمانان است.

دولت اسرائیل البته این موضوع را قاطعانه رد کرده، اما فلسطینی‌ها – با چیزهایی که از یهودیان ملی‌گرا و راست‌گرایان تندرو می‌شنوند – فکر می‌کنند این اتفاق می‌تواند بیافتد.

بعضی از راست‌گراهای اسرائیلی می‌گویند آنها هم حق دارند داخل این مجموعه عبادت کنند. می‌گویند این‌جا جایی‌ است که پرستش‌گاه اورشلیم بنا شده بوده و با این‌که رومی‌های باستان دو هزار سال پیش خرابش کردند، همچنان مقدس‌ترین مکان برای یهودیان است.

محمود عباس، رئیس‌ تشکیلات خودگردان فلسطینی، از همه فلسطینی‌ها خواسته از مسجدالاقصی دفاع کنند. موضعی که در نگاه فلسطینی‌ها معقول است، اما دولت اسرائیل آن را تحریک به تروریسم خوانده.

آقای عباس به‌طور نسبی مورد احترام فلسطینی‌هاست، گرچه دیگر محبوبیت چندانی ندارد.

رشد شهرک‌نشین‌ها

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption فلسطینی‌ها نگرانند اسرائیل به یهودی‌ها اجازه بدهد در مجموعه مسجدالاقصی عبادت کنند. دولت اسرائیل می‌گوید چنین قصدی ندارد

محمود عباس و جنبش فتح که رهبری‌اش را به عهده دارد، نتوانسته‌اند رؤیای کشور مستقل فلسطین را محقق کنند. این ناکامی بسیاری از فلسطینی‌ها را تلخ و بدبین کرده. دعوت به دفاع از مسجدالاقصی از آن دست حرف‌هایی‌ است که دوست دارند از رهبران‌شان بشنوند.

در سال‌های اخیر آقای عباس بارها تکرار کرده با خشونت مخالف است. او در نگاه بسیاری از فلسطینی‌ها زیر سایه حماس است، گروه اسلام‌گرایی که رقیب فتح در جنبش ملی فلسطینی‌هاست و در پنج سال گذشته سه بار درگیر جنگ بوده.

نکته دیگری که فلسطینی‌ها را خشمگین می‌کند، رشد شهرک‌های یهودی‌نشین در بیت‌المقدس شرقی‌ است. شهرک‌نشین‌های بزرگ بیت‌المقدس شرقی روی زمین‌های اشغالی بنا شده‌اند. پیشتر آنها را در زمین‌های خالی می‌ساختند، اما حالا عزم بر اسکان خانواده‌های یهودی در زمین‌هایی‌ است که فلسطینی‌ها زندگی می‌کنند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption نمایی از یک ساختمان شهرک‌نشین‌های اسرائیلی، واقع در الطور، زمین‌های اشغالی بیت‌المقدس شرقی

نزدیکی دو گروه، و این حس فلسطینی‌ها که شهرک‌نشین‌های مسلح دارند زمین‌شان را غصب می‌کنند، عامل درگیری است. یک نمونه بارز، سلوان است، دهکده‌ای نزدیک شهر قدیمی بیت‌المقدس، که شهرک‌نشین‌ها اسمش را گذاشته‌اند شهر دیوید.

این‌جا درگیری امری‌ است عملا روزمره. یک طرف محلی‌های فلسطینی، طرف دیگر شهرک‌نشین‌های یهودی که مدام بیشتر می‌شوند و محافظان مسلح با حقوق دولت اسرائیل ازشان محافظت می‌کنند.

دو فلسطینی که روز گذشته به کنیسه حمله کردند از محله کناری سلوان بودند.

این روزها همه، فلسطینی‌ و اسرائیلی‌، از قیام فلسطینی‌ها حرف می‌زنند – از انتفاضه. انتفاضه‌ای که هنوز نمی‌شود گفت آغاز شده، اما اگر سیاست‌مداران دو طرف کاری برای متوقف کردن خشونت و آرام کردن فضا نکنند، کاملا ممکن است آغاز شود.

مطالب مرتبط