دموکراسی، توسعه و 'سیاست توالتی' هند

حق نشر عکس BBC News
Image caption نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، از اولویت‌های دولت‌اش برچیدن عادت مدفوع کردن در فضای عمومی است

آیا می‌شود کسی را به خاطر این‌که خانه‌اش توالت ندارد از نامزدی در انتخابات منع کرد؟ چنین کاری درست است؟

به اعتقاد مقام‌های ایالت گوجرات در غرب هند، بله.

چندی پیش، قانون‌گذاران محلی طرحی تصویب کردند که بر اساس آن اگر کسی می‌خواهد برای انتخابات شوراهای شهری و روستایی نامزد شود، باید در خانه‌اش توالت داشته باشد و برپایه این قانون اعضای کنونی این نهادها باید طی مدت شش ماه اعلام کنند که در منازل خود توالت دارند در غیر آن صورت با احتمال نداشتن شرایط لازم برای عضویت در این نهادها مواجه خواهند شد.

نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، که پیش از به قدرت رسیدن حدود ۱۰ سال سروزیر گوجرات بود، گفته از اولویت‌های دولت‌ وی برچیدن عادت مدفوع کردن در فضای عمومی است. هدفی که درخور تحسین است، اما منتقدان‌اش می‌گویند معلوم نیست این هدف به طور مثال چطور تبلیغاتی را که عمدتا جنبه شخصی دارد (یعنی نامزدی انتخابات) به عادت بسیار بد گشتن در زباله‌ها مربوط می‌کند. مشخص است که نمایندگان حزب حاکم بی‌جی‌پی در گوجرات می‌خواسته‌اند صرفا از حرف رهبرشان حمایت کنند.

البته این هم ایرادی ندارد. مدفوع کردن در فضای عمومی زندگی میلیون‌ها هندی را آلوده می‌کند و سلامتی‌شان را به خطر می‌اندازد. حدود نیمی از هندی‌ها در جایی غیر از توالت مدفوع می‌کنند. گوجرات که یکی از مرفه‌ترین ایالتهای هند است، می‌خواهد هرچه سریع‌تر تعداد توالت‌ها را زیاد کند. گرچه کارنامه‌اش چندان درخشان نیست.

آناندی پاتل، سروزیر جدید گوجرات، می‌گوید می‌خواهد این ایالت را ظرف دو سال به‌طور کامل از این عادت پاک کند. این در حالیست که اخیرا در گزارشی آمده بود تنها در شهر احمدآباد بیش از هفتاد هزار نفر بیرون توالت مدفوع می‌کنند. می‌توان گفت بهبود وضع اقتصادی لزوما به معنای بهبود وضع بهداشت نیست.

اما آیا ربط دادن یک حق دموکراتیک به ساختن توالت – که اساسا یک امکان شخصی‌ است – کار خوبی‌ است؟

حق نشر عکس AFP
Image caption میلیون‌ها هندی به توالت دسترسی ندارند

حدود ۴۰ درصد مردم گوجرات در ۱۵۹ منطقه شهرداری و هشت محدوده تجاری زندگی می‌کنند. در واقع این استان به‌لحاظ جمعیت شهرنشین یکی از توسعه‌یافته‌ترین ایالت های هند است. ایالتی که حدود ۱۸۵۰۰ روستا و حدود ۱۳۵۰۰ شورای روستایی هم دارد. انتخابات این شوراها از پایه‌های اصلی دموکراسی و توسعه گوجرات است. حق نامزد شدن در انتخابات هم حق مسلم و ناگرفتنی کسانی‌ است که در این شهرها و روستاها زندگی می‌کنند.

از همین روست که منتقدانی چون همانت شاه، اقتصاددان هندی، می‌گویند این طرح ذاتا "غیردموکراتیک و تبعیض آمیز" است، و باید علیه‌اش به دادگاه شکایت کرد.

ده‌ها هزار نفر از ساکنان شهرهای شلوغ گوجرات در زاغه‌نشین‌هایی زندگی می‌کنند که هر ساختمانش ده‌ها مستأجر دارد، و گاه یک توالت بیشتر ندارد. آیا فردی را که در چنین فضایی زندگی می‌کند باید به‌خاطر این‌که توالت شخصی ندارد از نامزدی انتخابات محروم کرد؟ یعنی کسی که در حلبی‌آباد زندگی می‌کند، در خانه‌ای که گاه کل‌ فضای نشستن‌اش به اندازه همان توالتی‌ست که ندارد، باید از حق مشارکت سیاسی هم محروم شود؟

پروفسور شاه می‌گوید: “دولت اول باید فضا و بودجه لازم را تأمین کند که برای مردم فقیر هم توالت بسازند. این مردم کسانی هستند که از طرح‌های توسعه شهری هم بیشترین آسیب را دیده‌اند، چون همیشه نادیده گرفته شده‌اند. حالا باید آرزوی نمایندگی یا منصب رسمی را هم ازشان گرفت؟ صرفا چون پول یا جای این‌که برای خودشان توالت بسازند نداشته‌اند؟"

باید اذعان کرد که پرسش موجهی‌ است.