آمریکا و پاکستان: رابطه‌ای با آینده مبهم

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption ارتش پاکستان به فرماندهی راحیل شریف عملیاتی گسترده علیه پیکارجویان اسلام‌گرا انجام داده است

هفته گذشته پنتاگون، وزارت دفاع آمریکا، در گزارشی پاکستان را متهم کرد به پیکارجویانی که علیه افغانستان و هند می‌جنگند پناه می‌دهد. چند روز بعد فرمانده ارتش پاکستان، به آمریکا رفت که با نظامیان ارشد و نمایندگان کنگره این کشور دیدار کند.

راحیل شریف اولین فرمانده ارتش پاکستان است که در چهار سال گذشته به آمریکا می‌رود، و سفر او با مراحل آخر خروج نیروهای آمریکا از افغانستان همزمان شد.

مقام‌های آمریکایی معتقدند کشورشان پس از پایان عملیات در افغانستان مثل سابق به بندرها و جاده‌های پاکستان نیاز نخواهد داشت. ولی با این حال پیش‌بینی می‌کنند هم‌کاری دو کشور ادامه پیدا کند.

عملیات نیروهای آمریکایی در ابیت آباد برای کشتن اسامه بن لادن ضربه‌ای سنگین به رابطه ایالات متحده و پاکستان بود، هرچند در یک سال گذشته هر دو طرف تلاش کرده‌اند رابطه نظامی‌شان را ترمیم کنند.

آقای شریف سال گذشته فرمانده ارتش پاکستان شد. در دوره کوتاه او ارتش پاکستان عملیات گسترده‌ای علیه اسلام‌گرایان در مناطق قبیله‌نشین این کشور انجام داده، عملیاتی که آمریکایی‌ها مدت‌هاست دنبالش هستند.

ناظران می‌گویند اسلام‌آباد بالاخره این خواسته آمریکا را اجرا کرده که به‌ نوعی واشنگتن را متعهد کند بعد از سال ۲۰۱۴ هم کمک و هم ارتباط نزدیک نظامی‌اش را ادامه دهد.

در این میان نشانه‌هایی از بهبود روابط افغانستان و پاکستان هم دیده شده که نگاه آمریکایی‌ها را به متحد نه‌ چندان‌ مطمئن‌شان مثبت‌تر کرده. اما دیوار بی‌اعتمادی همچنان پهن و بلند است.

بسیاری از مقام‌های آمریکایی و نمایندگان کنگره علنا به بی‌عملی پاکستان در مقابله با گروه‌های پیکارجو اعتراض کرده‌اند – گروه‌هایی مثل شبکه حقانی که مستقیما منافع ایالات متحده را تهدید می‌کند.

به‌عنوان نمونه، اوایل سال جاری میلادی آمریکا ناچار شد در ازای آزادی افسری به نام بویی برگدال – که گفته می‌شد در اسارت شبکه حقانی بوده – پنج عضو ارشد طالبان را از زندان گوانتانامو آزاد کند.

این معامله خشم بسیاری از مقام‌های پنتاگون را برانگیخت. آن‌ها معتقد بودند اگر ارتش پاکستان کمک می‌کرد، می‌شد برگدال را از چنگ حقانی‌ها درآورد. یکی از مقام‌ها دیوید سدنی بود، معاون دستیار وزیر دفاع آمریکا، که گفت: "(برای پاکستانی‌ها) رابطه‌شان با حقانی‌ها بیشتر از رابطه‌شان با ایالات متحده اهمیت داشت."

رویدادهایی از این دست باعث شده خیلی‌ها در کنگره فایده و تأثیر رابطه استراتژیک آمریکا با پاکستان را زیر سؤال ببرند.

فرمانده ارتش پاکستان با عملیات مداوم علیه پیکارجویان در وزیرستان شمالی در حقیقت می‌خواهد نشان دهد کشورش دیگر بین تروریست‌ها فرق نمی‌گذارد و با هیچ‌کدام مهربان نیست. اما کنگره بیش از این‌ها می‌خواهد که قانع شود. و در نهایت این کنگره است که بودجه هرگونه کمک نظامی و غیرنظامی را تصویب می‌کند.

هفته گذشته سرتاج عزیز، مشاور امنیت ملی پاکستان، موضعی گرفت که احتمالا بی‌اعتمادی را بیشتر کرده. او به بی‌بی‌سی گفت: "چرا کاری کنیم که دشمنان آمریکا بی‌دلیل با ما هم دشمن شوند؟"

از سوی دیگر وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد به آقای شریف تأکید شده که "بسیار مهم است هر کاری می‌توانند بکنند که افراطی‌های مسلح (در پاکستان) پناه نگیرند."

شمیلا چدری، رئیس سابق بخش پاکستان در شورای امنیت ملی آمریکا، می‌گوید موقعیت این کشور برای فشار آوردن به پاکستان به‌ مراتب بهتر از پیش است. خانم چدری می‌گوید: "هرچه جلوتر برویم، آمریکا بیشتر به پاکستان فشار می‌آورد، هم در مورد برخورد با پیکارجویان شبکه حقانی، هم گروه‌های فرقه‌گرای ضدهندی که در پاکستان فعالیت می‌کنند."

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption برخی مقام‌های آمریکایی معتقدند اگر پاکستان بیشتر همکاری می‌کرد، می‌شد بویی برگدال را بدون آزاد کردن زندانیان طالبان آزاد کرد

یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های ارتش پاکستان تضمین ادامه کمک مالی آمریکاست. پولی که در قالب "صندوق حمایت از نیروهای ائتلاف" پرداخت می‌شود و به‌ نوعی جبران هزینه‌هایی‌ است که آمریکا به‌واسطه عملیات نظامی به پاکستان تحمیل می‌کند.

بنا به گزارش‌های تحقیقی کنگره آمریکا، این کشور از زمان حملات یازده سپتامبر حدود ۲۸ میلیارد دلار کمک نظامی و غیرنظامی به پاکستان کرده است. از این رقم حدود ۱۱ میلیارد از محل "صندوق حمایت از نیروهای ائتلاف" پرداخت شده است.

ناظران می‌گویند آقای شریف برای راضی کردن کنگره به ادامه این کمک مالی کاری دشوار در پیش دارد. خیلی از سناتورهای صاحب‌نفوذ در این زمینه، تصویب بودجه برای کمک به پاکستان را مشروط کرده‌اند.

پاکستان هر سال حدود ۳۰۰ میلیون دلار برای خرید سلاح‌های متعارف از آمریکا کمک می‌گیرد. یکی مقام آمریکایی که می‌خواست نامش فاش نشود می‌گوید: "این پول نوعی پاداش برای ارتش پاکستان بود، بابت هم‌کاری‌اش. با آن سلاح‌های متعارفی خریده‌اند که علیه رقیب دیرینه شان یعنی هند کاربرد داشته باشد. اگر این پول قطع شود، یعنی رابطه (آمریکا و پاکستان) مشکل جدی پیدا کرده است."

در مجموع علاقه و توجه کنگره آمریکا به پاکستان کم شده است، و به باور کارشناسان دمیدن جان تازه در رابطه تلاشی صادقانه و دوچندان می‌طلبد