گروگان‌های غربی، منبع درآمد گروه‌های پیکارجو شده‌اند

حق نشر عکس nc
Image caption شون لانگان مستندساز مستقل، سه ماه در دست شبکه حقانی اسیر بود

"به عنوان یک گروگان وقتی در یک اتاق تاریک گیر افتاده‌اید، به هر چیزی که آزادی شما را تضمین کند امید می‌بندید."

شون لانگان، مستندساز مستقل، شش سال بعد از آزادی‌اش همه افکار و احساساتش را از دوران سه ماهه اسارتش به یاد می‌آورد. او در دست شبکه حقانی از متحدان طالبان در افغانستان و پاکستان اسیر بود.

لانگان می‌گوید در بین مذاکره‌ها برای آزادی ام ناگهان به این فکر افتادم که واقعا نمی‌خواهم به قیمت زندگی زنان و کودکان معصوم آزاد شوم و زندگی کنم. نمی‌خواستم آن پول خرج تروریسم شود."

هیچ یک از حکومت‌ها هم این را نمی‌خواهند. آنها نگران پولی هستند که از طریق پرداخت باج روانه خزانه گروه‌های جهادی می‌شود.

سازمان ملل می‌گوید این مشکل روز به روز بزرگ و بزرگ‌تر می‌شود. تخمین زده می‌شود در فاصله سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۲ حدود ۱۲۰ میلیون دلار (۷۷ میلیون پوند یا ۹۸ میلیون یورو) به عنوان باج به گروه‌های تروریستی پرداخته شده باشد.

یک قلم از این باج‌ها ۴۵ میلیون دلاری است که گروه موسوم به دولت اسلامی در یک سال گذشته به دست آورده است. پیدا کردن منبع اهمیت این باج‌گیری‌ها در وب‌سایت‌های جهادی کار سختی نیست. یک چهره سرشناس القاعده در یک مجموعه ویدئو از سخنرانی‌هایش می‌گوید شهروندان کشورهای ثروتمند غربی را گروگان بگیرید.

پایان تردیدها

دولت بریتانیا می‌کوشد دستیابی پیکارجویان را به منبع این باج‌ها سخت‌تر کند.

ترزا می، وزیر کشور بریتانیا اواخر نوامبر پیشنهاد کرد به قانون مبارزه با تروریسم مصوب سال ۲۰۰۰ اصلاحیه‌ای اضافه شود که تضمین کند، پرداخت باج به گروه‌های پیکارجو در فهرست خدمات شرکت‌های بیمه بریتانیایی نیست.

به گفته خانم می افزودن این اصلاحیه به قانون ضد تروریسم "نقطه پایانی بر تردیدها درباره بیمه و بیمه مجدد پول‌هایی است که به عنوان باج به گروگان‌گیرها پرداخته می‌شود." او گفته به این ترتیب "یکی از منابع مهم تامین مالی تروریست‌ها از بین می‌رود."

وزارت کشور بریتانیا گفته است مقررات جدید، این دور باطل را به هم می‌زند و مانع از آن می‌شود که شرکت‌های بیمه بریتانیایی سهوا این خدمات را ارائه کنند.

هدف این قانون یکی از خدمات خاص شرکت‌های بیمه است که تاریخچه‌اش به سال ۱۹۳۲ و پرونده معروف گروگان‌گیری لیندبرگ برمی‌گردد. اما از دهه ۱۹۷۰ این نوع بیمه به یک تجارت صدها میلیون دلاری تبدیل شد.

اما وقتی بیمه‌ها برای سر و کله زدن و معامله با باندهای جنایتکار یک کسب و کار راه می‌اندازند و ناگهان خودشان را در دنیایی می‌بینند که گروه‌های جهادی از پول باج‌ برای عملیات‌های تروریستی استفاده می‌کنند چه اتفاقی می‌افتد؟

معامله جنون‌آمیز؟

بیمه‌کنندگان و گروه‌های متخصص واکنش به بحران که با شرکتهای بیمه‌ همکاری می‌کنند می‌گویند ما در هر حال به قانون پایبندیم.

هایسکاکس یک شرکت متخصص بیمه می‌گوید عملکرد ما در پوشش بیمه آدم‌ربایی و پرداخت باج کاملا روشن است.

این شرکت در بیانیه‌اش می‌گوید "بر اساس سیاست‌های ما بازپرداخت هر نوع باج که قانون آن را منع کرده باشد ممنوع است. این سیاست شامل پرداخت‌ به سازمان‌های ممنوع یا تروریستی هم می‌شود."

اما بعضی از کارشناسان، محرمانه دولت را متهم می‌کنند که به دلایل سیاسی در مورد آدم‌ربایی و باج‌خواهی تندتر از پیش حرف می‌زنند.

یکی از این کارشناسان که مثل بسیاری دیگر ترجیح داد ناشناس بماند به بی‌بی‌سی گفت "دولت درباره تحولات خاورمیانه خیلی عصبی برخورد می‌کند." برخورد آنها راه را برای هراس از تحولات خاورمیانه باز می‌کند.

به گفته آنها اکثریت قابل ملاحظه‌ای از گروگان‌گیری‌ها و باج‌خواهی‌ها کار جنایتکارها است و نه تروریست‌ها. شرکت بیمه هایسکاکس می‌گوید در پنج سال گذشته کمتر از نیم درصد باج‌خواهی‌ها مربوط به سازمان‌های ممنوعه بوده است. اما آقای داویس می‌پذیرد که "پیدا کردن مسئول نهایی در شرایط گروگان‌گیری گاهی وقت‌ها دشوار است."

بیمه کنندگان می‌گویند خیلی طول می‌کشد تا ثابت کنند طرف‌های معامله‌شان چه کسانی هستند. معمولا از متخصص‌های امنیتی مثل کارشناسان شرکت "کنترل ریسک" مشورت می‌گیرند. شرکت‌های بیمه می‌گویند خودشان مستقیما مبلغ باج را به گروه‌های پیکارجو پرداخت نمی‌کنند بلکه معمولا پول را خانواده‌های گروگان‌ها یا شرکت‌ها می‌پردازند و بعد شرکت‌های بیمه این مبلغ را به آنها می‌پردازند.

به ناچار این تجارت در پرده‌ای از رمز و راز پیچیده شده است. به دلایل واضح شرکت‌ها خدمات‌ مربوط به پوشش بیمه باج‌خواهی‌ را تبلیغ نمی‌کنند.

بیشتر کارشناسان قبول دارند که با همکاری متخصصان امنیتی، بیمه‌ها و مقامات دولتی می‌توان بحران را مدیریت کرد و این نگرانی وجود دارد که اقدام اخیر وزیر کشور بریتانیا ترزا می، این روند حساس را پیچیده کند.

داویس راب مدیر شرکت هایسکاکس که در حوزه خطرهای ویژه متخصص است در بیانیه‌ای برای کارگزاران بیمه نوشته است"مدیریت حوادثی که سازمان‌های ممنوعه در آن نقش دارند حالا حتی از قبل هم پیچید‌ه‌تر و سخت‌تر شده است."

بستن راه مذاکره

یک کارشناس دیگر که فقط درباره پیشینه این موضوع صحبت می‌کند می‌گوید دولت اشتباه می‌کند که خودش را در یک گوشه، گیر می‌اندازد.

"وقتی دولت از مذاکره حمایت نکند اوضاع سخت می‌شود. در بعضی موارد با یک مداخله زودهنگام و پرداخت مبلغ کمی می‌توان مانع از این شد که گروگان به دست گروه‌های جهادی بیفتد."

حق نشر عکس AFP
Image caption ظن این می‌رود که فرانسه برای آزادی گروگان‌هایش به گروه‌های تندرو باج می‌دهد

بریتانیا و ایالات متحده با تلاش‌هایشان به دنبال آن اند که سازمان ملل پرداخت باج را ممنوع کند. قطعنامه ۲۱۳۳ که در ژانویه ۲۰۱۴ در شورای امنیت سازمان ملل تصویب شد از اعضای این شورا می‌خواهد به ازای آزادی گروگان‌ها به گروه‌های پیکارجو باج یا امتیاز سیاسی ندهند.

رهبران گروه هشت در سال ۲۰۱۳ به اتفاق آرا پرداخت باج به گروه‌های پیکارجو را منع کردند.

اما بعضی از کشورهای اروپایی مثل فرانسه، آلمان، ایتالیا و سوئیس متهم‌اند که به وابستگان گروه القاعده باج می‌دهند یا گاهی برای این کار راه‌های ابتکاری پیدا می‌کنند، مثلا از طریق واسطه‌ها عمل می‌کنند و از بودجه‌های توسعه‌ خرج می‌کنند تا رد گم کنند.

معروف است که عمان و قطر دو کشوری هستند که از جانب کشورهای اروپایی به این گروه‌ها باج می‌دهند.

الکساندر ایوانز هماهنگ کننده یک گروه کارشناسان شورای امنیت می‌گوید روشن است که مقررات تحریم سازمان ملل نقض می‌شود و همچنان به گروه‌های القاعده باج پرداخت می‌شود.

در بسیاری موارد ترجیح داده می‌شود که باج پرداخت شود تا این‌که مقررات تحریم پابرجا بمانند.

او تایید می‌کند که سروکله زدن با موارد گروگان‌گیری به طرز ترسناکی سخت‌ است اما می‌گوید باید احساسات انسانی مهار شوند و پولی روانه جیب گروه‌های تروریستی نشود.

جانی که با باج خریده شد

شان لانگان بالاخره آزاد شد اما این گروگان‌گیری هولناک وقتی تمام شد که به نوشته رسانه‌ها در همان زمان، کانال چهار تلویزیون بریتانیا ۱۵۰ هزار پوند برای آزادی‌ او پرداخت. مبلغ مشابهی هم به دلال لانگان پرداخت شد. لانگان وقتی گروگان گرفته شد که به سفارش شبکه چهار مشغول کار بر روی یک فیلم بود.

شبکه چهار هنوز هم نمی‌پذیرد بگوید به چه ترتیب آزادی لانگان تضمین شد. آنها فقط می‌گویند "مذاکرات پیچیده و حساس" بودند. لانگان هم می‌گوید خودش دقیقا نمی‌داند آزادی‌اش در چه روندی خریده شد.

این گروگان سابق می‌گوید "چنین تصمیم‌هایی همه عمر با شما می‌مانند."

مطالب مرتبط