سیاست خارجی یونان بعد از ائتلاف چپ و راست تندرو

حق نشر عکس AFP
Image caption الکسیس سیپراس، به عنوان نخست وزیر جدید یونان سوگند یاد کرد

در روزهای گذشته، پس از پیروزی سیریزا در انتخابات یونان، بیشتر بحث‌ها حول اقتصاد و پیامدهای اقتصادی این اتفاق شکل گرفته – که البته قابل درک است. نکته‌ای که کمتر به آن پرداخته شده سیاست خارجی است: این‌که ائتلافی نامعمول – چپ تندرو و راست تندرو – یونان را در عرصه جهانی چگونه تعریف می‌کند؟

به‌عنوان مثال، دولت جدید در مورد تحریم‌های بیشتر اتحادیه اروپا علیه روسیه چه موضعی خواهد گرفت؟ آیا با آن مخالفت خواهد کرد؟ یا همچنان به ناتو پایبند خواهد ماند؟ آیا در مناسبات اقتصادی و امنیتی‌ رو به بهبود با اسرائیل تجدیدنظر خواهد کرد؟ با ترکیب عجیب‌غریب دوستان و هوادارانی که به نظر می‌رسد سیریزا در دنیا پیدا کرده چگونه تا می‌کند؟ آیا می‌شود با توجه به همین دوستان تازه در مورد سمت و سوی احتمالی حرکت دولت ائتلافی یونان پیش‌بینی‌هایی کرد؟

اولین دیپلمات خارجی که الکسیس سیپراس، نخست‌وزیر یونان، به حضور پذیرفت، سفیر روسیه بود. روسیه از شرکای تجاری مهم یونان است. در نتیجه تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه روسیه به خاطر بحران اوکراین – و اقدام‌های متقابل روسیه – به اقتصاد یونان ضربه زده. همین دیروز بود که نیکوس چونتیس، وزیر امور اروپایی یونان، گفت: "ما با روح تحریم‌ها علیه روسیه موافق نیستیم."

واقعیت آن است که موضع سیریزا در مورد بحران اوکراین از اغلب کشورهای اتحادیه اروپا به موضع روسیه نزدیک‌تر بوده. اعضای سیریزا در پارلمان اروپا همواره به طرح‌هایی که در نقد روسیه بوده رأی منفی داده‌اند، یا مثلا با توافقنامه مشترک اتحادیه اروپا و اوکراین مخالفت کردند.

حق نشر عکس AFP
Image caption واقعیت آن است که موضع سیریزا در مورد بحران اوکراین از اغلب کشورهای اتحادیه اروپا به موضع روسیه نزدیک‌تر بوده

اما نگاه سیریزا به ناتو را می‌توان در این بخش از سیاست‌های مکتوب حزب دید: "سیاست خارجی یونان چند بعدی و هوادار صلح خواهد بود، بدون دخالت در جنگ‌ها و برنامه‌های نظامی... به دنبال طرحی نو برای اروپا، بدون دسته‌بندی‌های مصنوعی و ائتلاف‌های دوران جنگ سرد، از جمله ناتو." پارسال یکی از نمایندگان سیریزا در پارلمان خواستار بیرون آمدن یونان از پیمان ناتو شد. البته مقام‌های ارشد حزب بلافاصله گفتند این حرف جدی نبوده.

یکی دیگر از نکات جالب سیاست خارجی یونان در سال‌های اخیر، توسعه روابط دفاعی و اقتصادی با اسرائیل بوده. بخشی از این نزدیکی به‌خاطر دور شدن اسرائیل از ترکیه بوده، اما دغدغه مشترک دو کشور در مورد وضعیت متلاطم منطقه هم بی‌تأثیر نبوده، همچنین پتانسیل همکاری دو کشور برای برقراری ارتباط بین منابع گاز اسرائیل در مدیترانه و بازارهای اروپایی.

سیریزا مدافع سرسخت آرمان فلسطینی‌هاست – که البته لزوما به معنای خراب شدن رابطه این کشور با اسرائیل نیست. همین که نیکوس کوتزیاس به عنوان وزیر خارجه انتخاب شده نشان می‌دهد دولت جدید رویکردی عمل‌گرایانه دارد. احتمالا سیاست امنیتی یونان همچنان بر محور دغدغه اصلی‌این کشور، یعنی ترکیه، می‌چرخد. اگر چنین باشد، روابط دفاعی یونان و اسرائیل تضعیف نخواهد شد.

با این همه، انتصاب پانوس کامنوس، رهبر حزب راست افراطی یونان، به‌ سمت وزیر دفاع می‌تواند مسئله‌ساز باشد. همین پارسال بود که آقای کامنوس یهودی‌های یونان را متهم کرد مالیات‌شان را نمی‌دهند، و موجی از انتقاد راه انداخت.

اساسا حضور او در ائتلاف نشانگر یکی دیگر از خصوصیات عجیب دولت جدید یونان است – این‌که ترکیبی غریب از احزاب و سیاست‌مدارهای خارجی از آن حمایت می‌کنند، از جمله نیروهایی که در انتهای راست طیف سیاست قرار می‌گیرند. به‌عنوان نمونه می‌توان به الکساندر دوگین، متفکر راست افراطی روسیه اشاره کرد، یا مارین لوپن از جبهه ملی فرانسه. ضدیت آشکار سیریزا با سرمایه‌داری، همدلی‌اش با روسیه ولادیمیر پوتین، مخالفت‌اش با ناتو و مواضعی دیگر از این دست عامل جذب چنان افرادی است. ترکیبی از همین‌گونه عوامل است که حزب ملی‌گرای افراطی یونان را هم ترغیب به ائتلاف با سیریزا کرده.

اما این‌که مجموعه این عوامل سیاست خارجی یونان را به چه سویی می‌برد روشن نیست. سیریزا باید در زمانی اندک از نماد اعتراض و مخالفت به حزب حاکم بدل شود – آن هم در کشوری که فاجعه اقتصادی بر سرش سایه افکنده. ماه‌های اول این دولت لاجرم به اقتصاد و مذاکره با اتحادیه اروپا خواهد گذشت. بقیه‌ چیزها باید منتظر بمانند. حقیقت آن است که چرخش جدی در سیاست خارجی یونان صرفا باعث دوری کشورهایی می‌شود که آتن می‌خواهد نظرشان را جلب کند. بنابراین نباید تعجب کرد اگر سیاست خارجی یونان به مراتب کمتر از آن‌چه خیلی‌ها فکر می‌کنند تغییر کند.