قتل خلبان اردنی: تاکتیک داعش برای ایجاد رعب و وحشت

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption علیرغم تلاش خانواده معاذ کساسبه، هیچ امیدی به آزادی این خلبان وجود نداشت

شیراز ماهر، از مرکز بین المللی مطالعه رادیکالیزه کردن در دانشگاه لندن، می گوید: "دولت اسلامی (داعش) برای افزایش نفوذ و قدرتش از تاکتیک شوکه کردن بیش از حد دشمنانش، استفاده می کند.

نحوه قتل معاذ کساسبه، خلبان اسیر اردنی حتی با معیارهای وحشیانه "دولت اسلامی" هم نفرت انگیز است. این خلبان ۲۶ ساله را ابتدا در ویرانه هایی که ظاهرا محل حملات هوایی نیروهای ائتلافی بود گردانده بودند تا احتمالا به چشم خود نتیجه این حملات را ببیند.

سپس وی را در یک قفس آهنی قرار داده و زنده در آتش سوزاندند. این صحنه ها هولناک بوده و شنیدن فریادهای ناشی از درد او در حدی خارج از تصور، وحشت آور است.

فیلمبرداری از صحنه آتش زدن معاذ کساسبه، به تانی صورت می گیرد و در آن سادیسمی که ویژگی نوارهای ویدیویی داعش بوده و هدفش همواره شوکه کردن بیننده است، کاملا احساس می شود.

این ویدیو به طور کاملا عمدی قصد جلب توجه دنیا را داشت و در این کار موفق هم شد. کمتر از یک ساعت از انتشار آن نگذشته بود که باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا در ارتباط با محتوای وحشتناک این فیلم بیانیه ای صادر کرد.

حق نشر عکس AP
Image caption ملک عبدالله، پادشاه اردن دیدارش از آمریکا را نیمه تمام گذاشت و به کشور بازگشت

ملک عبدالله دوم پادشاه اردن نیز دیدار خود از آمریکا را نیمه تمام گذاشت و به کشورش باز گشت.

در باره این که چرا و چگونه داعش به این کار دست زده، پرسش های زیادی شده. برای درک معتقدات این گروه باید یک نگاه اجمالی به قوانین اسلامی یا شریعت انداخت.

"دولت اسلامی" به اصل قصاص که در معنی وسیع تر قانون تلافی به مثل است، اعتقاد دارد. قصاص در حقیقت معادل دکترین چشم در برابر چشم است.

در قوانین اسلامی، قصاص به طور معمول به موارد قتل عمد، قتل غیرعمد یا اقداماتی که لطمه فیزیکی به شخص وارد می کند (مانند موارد قطع عضو) مربوط می شود و شرایطی ایجاب می کند که بر اساس آن فرد زیان دیده (یا خانواده قربانی) می توانند اجرای عدالت تلافی جویانه را خواستار شوند.

ستوان معاذ کساسبه، به عنوان خلبانی که علیه داعش به اتفاق نیروهای غربی می جنگید، می توانست در فروریختن بمب های آتش زا مقصر باشد به همین جهت از نظر شبه نظامیان دولت اسلامی به آتش کشیدن او می تواند یک عمل تلافی جویانه متناسب باشد.

ولی حتی در این صورت، آتش زدن شخص به قصد "مجازات " اقدامی است که مسلمانان به شدت به آن اعتراض می کنند. بسیاری معتقدند که این نوع مجازات در هر شرایطی مطلقا ممنوع است. در حقیقت خشم مسلمانان از نحوه قتل خلبان اردنی تا آن حد شدید بود که شبه نظامیان داعش ناچار شدند بدون فوت وقت مشروعیت اقدامشان را از دید خودشان توجیه کنند.

فارغ از توجیه "دولت اسلامی" این سرنوشتی بود که ستوان کساسبه از قبل به آن محکوم شده بود.

Image caption نیروهای داعش از همان لحظه دستگیری این موضوع را روشن کرده بودند که خلبان اردنی به قتل خواهد رسید

نیروهای داعش از همان لحظه دستگیری اش این موضوع را روشن کرده بودند که او به قتل خواهد رسید و حتی در تلاش برای جلب نظر مردم به این قتل، از طریق رسانه های اجتماعی به دفعات از کاربران اینترنتی خواسته بودند پیشنهاد کنند ستوان کساسبه دقیقا به چه نحوی باید به قتل برسد.

به همین دلیل هیچوقت هیچگونه امیدواری واقعی به آزادی او وجود نداشت.

احتمال دارد تمام گفتگوهای اخیر در مورد مبادله احتمالی وی، صرفا یک حیله و نیرنگ بوده است. پیکارجویان "دولت اسلامی" فقط خواستار مبادله کنجی گوتو، گروگان ژاپنی با ساجده الریشاوی، یک پیکارجوی زن هوادار القاعده شده بودند که در بمبگذاری در امان پایتخت اردن دست داشت.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption حامیان و خانواده خلبان اردنی خواستار انتقام شده اند

ولی مقامات اردنی پافشاری می کردند که در قبال آزادی این زن، داعش باید ستوان کساسبه، را نیز آزاد کند و هنگامی که خواستار ارائه شواهدی دال بر زنده بودن او شدند، مدرکی دریافت نکردند. همین موضوع موجب تقویت این احتمال شد که ممکن است قتل وی چند هفته قبل اتفاق افتاده باشد.

از آنجا که اندکی پس از اسارت خلبان اردنی، نیروهای اردنی و آمریکایی به دو تلاش ناموفق برای آزاد کردن ستوان کساسبه دست زده بودند، پیش بینی به قتل رساندن او، منطقی بود. به نظر می رسد گروه داعش از بیم این که تلاش بعدی برای آزادکردن وی به نتیجه برسد، مدتی قبل او را به قتل رسانده ودر انتظار فرصت مناسب برای انتشار ویدیوی مورد بحث بودند.

تمام ارتش ها می خواهند امکانات دفاعی شان بیش از دشمنشان باشد. به طور معمول از جمله این امکانات سرمایه گذاری برای دستیابی به جنگ افزارهای زرهی است که می تواند باعث قدرت بیشتر آنان و ایجاد دردسر برای دشمن شود.

ولی نیروهای داعش می دانند که از نظر توان نظامی، قدرت رقابت با دشمنانشان را ندارند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption بسیاری علیه کشتن خلبان اردنی دست به اعتراض زدند، اما بعضی هم گفته اند که چرا اردن در حملات هوایی علیه داعش شرکت می کند

اما در عوض آنها توانایی ایجاد رعب و وحشت بیش از حد را دارند. این توانایی که با انتشار ویدیوهایی شبیه ویدیوی آتش زدن خلبان اردنی، مردم را شوکه و وحشت زده کنند. مانند همیشه مردم نظاره گر هستنند و هدف هم روشن است یعنی شوکه کردن و ترساندن آنان.

از این منظر، این ویدیو هم اکنون موفقیت آمیز بوده چون اردنی ها به خشم آمده اند. ولی بسیاری هم از خود سئوال می کنند که اصولا چرا اردن در اتئلاف حملات هوایی علیه داعش شرکت کرده؟ امارات متحده عربی، در این راستا یک گام جلوتر است چون پس از اسارت ستوان کساسبه در ماه دسامبر گذشته، اعلام کرد که به دلیل نگرانی از جان خلبانانش از ائتلاف خارج می شود. شاید این قوی ترین سلاحی باشد که در اختیار گروه "دولت اسلامی" است؛ یک نقشه به دقت برنامه ریزی شده برای ایجاد رعب و وحشت خارج از حد تصور.