همایش 'اسلام علیه افراط گرایی و تروریسم' در تاجیکستان

حق نشر عکس BBC World Service

همایش دو روزه "اسلام علیه افراط گرایی و تروریسم" شخصیت‌های مذهبی و مسئولان امور دین از ۱۵ کشور جهان را در شهر دوشنبه گردهم آورده است، تا راهکارهای مبارزه با افراط گرایی مذهبی و تروریسم را بررسی کنند. برگزاری این همایش برای تاجیکستان که عده زیادی از اتباعش به گروه‌های افراط گرا پیوسته‌اند، مهم ارزیابی می‌شود.

این همایش دوروزه از طرف کمیته امور دین تاجیکستان و دفتر سازمان امنیت و همکاری اروپا در این کشور برگزار می‌شود.

در حالی که نگرانی‌ها از افزایش افراط‌گرایی در میان مهاجران خارجی در روسیه افزایش یافته است، یک مسئول اداره مسلمانان روسیه ادعاهای مبنی بر جلب کارگران مهاجر آسیای میانه در مساجد این کشور به صفوف داعش را رد کرده است. دمیرحضرت محی‌الدینف، معاون رئیس اداره مسلمانان روسیه، در حاشیه‌ همایش گفت: "ما قطعا با این ‌اندیشه مخالفیم. این بی‌مسئولیتی و اشتباه است و بی‌صلاحیتی منصبدارانی را نشان می‌دهد که چنین اظهار نظر می‌کنند. آنچه را که در فضای داخل چهار مسجد شهر مسکو می‌گذرد، ما کاملا زیر نظر داریم. اما در بیرون از مساجد ممکن است افرادی باشند که به جلب مهاجران به گروه‌های افراط گرا مشغولند."

معاون رئیس اداره مسلمانان روسیه افزود که در آینده نزدیک دو مسجد دیگر در مسکو بنیاد خواهد شد. یکی از این مساجد برای بیش از ۱۰ هزار نمازگذار ساخته شده و بزرگ ترین مسجد در اروپا خواهد بود. آن وقت مهاجران در خیابان نماز نخواهند خواند و دستخوش افراد یا گروه‌هایی که آنها را به سوریه، عراق و دیگر نقاط داغ می‌برند، قرار نخواهند گرفت.

در گذشته مقامات تاجیکستان بارها اعلام کرده‌اند که بسیاری از کارگران مهاجر این کشور در مساجد روسیه به دام گروه‌های تندرو مذهبی می‌افتند و بیشتر آنها از روسیه به سوریه و عراق می‌روند. اما آقای محی‌الدینف می‌گوید ریشه افراط گرایی را باید در مشکلاتی چون فقر و فساد جست که مهاجران آسیای میانه در کشورهای خود با آنها روبرو هستند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption دمیرحضرت محی‌الدینف

وی در پاسخ به این سوال که آیا بی عدالتی، تبعیض نژادی و ایجاد محدودیت‌ها برای مهاجران در روسیه باعث گرایش آنها به گروه‌های افراط گرا نمی‌شود، گفت این مشکلات تاثیر زیادی در این روند ندارد. به گفته او، بسیاری از مهاجران مسلمان که روسیه می روند، زبان، رسم رسوم و سنت‌های این کشور را خوب نمی دانند.

'معالجه فکر با فکر'

آقای محی‌الدینف افزود: "بسیاری از مهاجران مسلمانان که به روسیه می‌روند، همسر و فرزندانشان را ترک می‌کنند. در نتیجه، ما می‌بینیم که در جوامع تاجیکستان، ازبکستان و قرقیزستان توده بزرگی از کودکان بدون سرپرست بزرگ می‌شوند که پدران یا والدان خود را نمی‌شناسند. این محیط بسیار مناسبی است که برای افراط گرایی زمینه فراهم می کند."

اما تنها مهاجران از کشورهای آسیای میانه نیستند که در روسیه به گروه‌های تندرو افراط گرا می پیوندند. بسیاری از اتباع روسیه، به ویژه از مناطق مسلمان نشین قفقاز، هم در عراق و سوریه می‌جنگند. چه چیزی آنها را از روسیه به سوریه می کشاند؟

شیخ علی قره داغی، دبیر کل اتحادیه بین المللی علمای اسلامی، که در همایش دوشنبه شرکت دارد، می‌گوید فقر و استبداد باعث می‌شود که بسیاری از جوانان مسلمان در کشورهای مختلف به گروه‌های افراط‌گرا پیوندند.

آقای قره داغی به بی بی سی گفت: "بهترین راه مبارزه با افراط گرایی راه علمی و گفتگو است. یعنی معالجه فکر با فکر. اندیشه افراط گرایانه را باید با اندیشه های معتدل و میانه رو معالجه کرد. علت دیگر آن دیکتاتوری و ظلم و استبداد در بعضی از دولت‌های عربی و اسلامی است. این دولت‌ها علیه خشونت از خشونت استفاده می کنند که این راه درستی نیست."

این شخصیت اسلامی متولد قطر می‌گوید اندیشه‌های افراط گرایانه بیشتر در کشورهایی ریشه می‌گیرند که در آنها مردم از آزادی برخوردار نیستند. و این دولت‌ها از روش‌های درستی برای مبارزه با افراط گرایی استفاده نمی‌کنند. به گفته او، از جانب اقتصادی نیز به این مسایل باید نگاه کرد. دولت‌ها باید بیشتر برای پیشرفت اقتصادی و تامین رفاه مردم تلاش کنند.

آقای قره داغی گفت: "بین ۵۰ تا ۶۰ درصد جمعیت کشورهای مسلمان را جوانان تشکیل می دهند. هرچه جامعه بیشتر فقیر باشد، درصد بیشتری از جوانان در فقر به سر می‌برند. در جوامع اسلامی فساد گسترده وجود دارد. حاکمان و وزیران ثروتمند هستند و مردم فقیر و تنگدست. رفع فساد هم اندیشه‌های افراط گرایانه را معالجه می‌کند."

حق نشر عکس BBC World Service

حرف آقای قره داغی در مورد کشورهای آسیای میانه صدق می‌کند. این کشورها به داشتن نظام‌های دیکتاتوری، فقر و فساد گسترده، ظلم و استبداد و سرکوب مخالفان و محدودیت آزادی‌های مدنی متهم هستند. ولی نگرانی عمده این است که در بسیاری از کشورهای پیشرفته جهان نیز جوانان مسلمان به گروه‌های تندرو و افراط گرا می‌پیوندند.

'درد سر برای افغانستان'

به گفته مقامات تاجیک، حالا بیش از ۴۰۰ شهروند این کشور در سوریه و عراق به طرفداری گروه موسوم به "دولت اسلامی" یا داعش می جنگند. عده‌ای از این افراد همسر و فرزندانشان را هم با خود برده‌اند. از خبرسازترین موارد پیوستن اتباع تاجیک به داعش قضیه گلمراد حلیمف، فرمانده سابق نیروی ویژه پلیس این کشور، است. او در ماه آوریل مدتی ناپدید شد و اواخر ماه مه سر از سوریه درآورد و اعلام کرد که به داعش پیوسته است.

سعیدمکرم عبدالقادرزاده، رئیس مرکز اسلامی تاجیکستان، می گوید گروه‌های افراط گرا با استفاده از اینترنت به خصوص جوانان را "مغزشویی" می‌کنند: "با همان فکر و ‌اندیشه‌های غلطشان در ذهن آنها اطلاعات نادرست و‌تندگرایانه را جا می‌کنند. منفعت‌های مادی هم هست، وعده‌های دروغ مالی زیاد می‌دهند، فکر می‌کنند با این کارشان ثروتمند می‌شوند."

از سوی دیگر، حضور صدها شورشی در خاک افغانستان، به خصوص در مناطق هم‌مرز با کشورهای آسیای میانه نیز از نگرانیهای عمده این کشورها به شمار می آید. برخی از این گروه‌ها از اتباع کشورهای آسیای میانه تشکیل شده‌اند. فیض‌محمد عثمانی، وزیرارشاد، حج و اوقاف افغانستان، می‌گوید این گروه‌ها برای افغانستان "درد سر" هستند.

وی افزود: "جنگجویان مختلف از کشورهای مختلف، مخصوصا آسیای میانه،‌ در افغانستان جمع شده‌اند. و افغانستان به عنوان یک سپر امنیتی در حال قربانی دادن است. این ایجاب می‌کند که کشورهای منطقه و فرامنطقه با یک احساس مسئولیت موضع گیری کنند و مسئولیت‌هایشان را در قبال افغانستان انجام بدهند. بدون همکاری مشترک مبارزه با این پدیده‌ها دشوار است."

کارشناسان می گویند همایش “اسلام علیه تروریسم و افراط گرایی مذهبی” در دوشنبه بعید است که مانع پیوستن افراد تازه به گروه‌هایی مثل داعش شود. در برابر چنین تلاش‌هایی، گروه‌های افراط گرا نیز تبلیغات گسترده‌ای برای جذب جوانان تازه‌نفس در شبکه‌های اجتماعی به راه انداخته‌اند – رقابتی شدید که معلوم نیست کدام طرف برنده خواهد شد.