آیا طرح تازه ترکیه راه پیوستن به داعش را می‌بندد؟

حق نشر عکس AP
Image caption نخست‌وزیر ترکیه در حال بازدید از منطقه مرزی با سوریه

پانزده ماه بعد از اشغال موصل به دست پیکارجویان گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) و اعلام "خلافت اسلامی"، طرح‌هایی در دست اجراست که می‌تواند جذب نیروی این گروه را با مانع جدی روبرو کند.

ترکیه با هماهنگی واشنگتن و متحدانش در ناتو، در حال بررسی ایجاد منطقه‌ای حائل در مرز با سوریه است.

هدف رسمی این طرح جلوگیری از دسترسی پیکارجویان به مناطق تحت تسلط داعش در شمال سوریه اعلام شده است.

به تازگی یکی از سخنگوهای ارتش آمریکا مدعی شد که حدود ۱۰ هزار جنگجوی داعش طی یک سال گذشته در حملات هوایی ائتلاف به رهبری آمریکا کشته شده‌اند؛ معیاری که برای سنجش موفقیت نظامی مورد تردید است و آماری که در شرایط فعلی قابل تایید نیست.

اما حتی اگر این آمار درست باشد، مقام‌های اطلاعاتی غرب باور دارند که داعش با سرعتی بیش از آن که توانش تحلیل برود، در حال جذب و جایگزینی نیرو است.

حالا در این موقعیت که داعش مناطقی را که پارسال تصرف کرده، هنوز تا حد زیادی در اختیار دارد، طرح ترکیه برای کنترل مرزهایش تا چه حد بر جذب نیروی داعش تاثیر خواهد داشت؟

مرز ترکیه وسوریه

حق نشر عکس Reuters
Image caption پرچم داعش بر فراز پاسگاهی در مرز سوریه با ترکیه

معمول‌ترین روش پیوستن به داعش برای اروپایی‌ها پرواز به استانبول، دیدار با یک کارراه‌انداز، گرفتن اتوبوس به مقصد شهری در نزدیکی مرز سوریه و در نهایت استخدام قاچاقچیان مرزی برای ورود پنهانی به خاک سوریه است.

برآورد می‌شود که ۲.۵ میلیون بریتانیایی در سال به ترکیه سفر می‌کنند. از این میان گفته می‌شود هزار جهادی بریتانیایی و هزاران نفر دیگر از کل اروپا از چشم ماموران امنیتی پنهان می‌مانند و در نهایت خود را به مناطق تحت کنترل داعش می‌رسانند.

کنترل بخش بزرگی از مرز ۹۰۰ کیلومتری ترکیه و سوریه تا حد زیادی به دست یگان‌های مدافع خلق کردها است که با داعش در حال نبرد هستند.

ترکیه امیدوار است که منطقه‌ حائل ۶۰ کیلومتر بقیه مناطق مرزی را هم به روی پیکارجویان ببندد.

این کار احتمالا روند ورود پیکارجویان اروپایی برای پیوستن به داعش را - که در حال حاضر هم از اوج خود در سال ۲۰۱۳ کم شده - مختل می‌کند، اما در عمل راه‌های فراری باقی‌ می‌گذارد.

مرز اردن و عراق

منطقه بیابانی مرز اردن با عراق در گذرگاه کرامه زمانی یکی از شلوغ‌ترین گذرگاه‌های مرزی بود.

حق نشر عکس
Image caption رفت و آمد در مرز اردن و عراق به شدت کاهش یافته است

کامیون‌ها در مسیر عقبه در جنوب غرب اردن به بغداد از این مسیر عبود می‌کردند. اما با اوج گرفتن شورش‌ها در عراق رفت و آمد به شدت کاهش یافته است.

واحدهای ارتش و پلیس اردن به طور مرتب در این منطقه مرزی که مجاور استان ناآرام انبار در عراق است، گشت‌زنی می‌کنند. زمانی که ما در ماه مه به این منطقه رفتیم، هیچ خودروی دیگری در جاده رفت و آمد نمی‌کرد.

نیروهای دولتی عراق کنترل بخش عراقی مرز را در دست دارند، هر چند که دولت اسلامی شهرهای اصلی فلوجه و رمادی را در این استان در اختیار دارد.

مرز سوریه و اردن

اردن در ماه آوریل ۲۰۱۵ (اوایل بهار) گذرگاه نصیب، آخرین گذرگاه مرزی‌اش در مرز ۴۰۰ کیلومتری با سوریه را بست.

حق نشر عکس
Image caption اردن مرزهایش را با سوریه بسته است

اردن در آغاز ناآرامی‌های سوریه در سال ۲۰۱۱ مرزهای خود را به روی هزاران هزار پناهجوی سوری باز کرد.

اما از آن زمان اردن، که خود با مشکلات اقتصادی روبرو است، در حال دست و پنجه نرم کردن با عواقب این سیل مهاجرت است.

اردن که در داخل کشور هم با افراط‌گرایی اسلامی روبرو است، تلاش می‌کند مانع از ورود پیکارجویان خارجی به این کشور برای رفتن به سوریه شود.

مرز لبنان و سوریه

اگر ترکیه بخش بزرگی از مرز خود با سوریه را به روی پیکارجویان داعش ببندد، آنگاه لبنان به تنها گزینه باقی‌مانده برای آنها تبدیل خواهد شد.

مرز مشترک لبنان و سوریه حدود ۴۰۰ کیلومتر است که بیشتر آن در مناطق کوهستانی است.

این منطقه به طور مدام شاهد درگیری و نزاع است: از یک طرف نیروهای جنبش حزب‌الله لبنان با حمایت ایران و با هدف کمک به دولت بشار اسد، و از طرف دیگر شورشیان سنی مخالف دولت سوریه.

داعش در دو طرف مرز لبنان در منتها الیه شمال شرق حامیانی دارد که با اتکا به آنها هر از گاهی حملاتی را در داخل خاک لبنان انجام می‌دهد.

حق نشر عکس Reuters
Image caption حزب‌الله در مرز سوریه با گروه‌های مسلح سنی درگیر است

با وجود این صعب‌العبور بودن مرزهای لبنان باعث می‌شود که تعداد مهاجران به سوریه به قصد پیوستن به داعش از مرز لبنان بسیار کمتر از سوریه باشد.

دور از قلب 'خلافت'

شاید داعش در این بازی یک گام جلوتر از رقبا باشد.

در ماه‌های اخیر رهبری داعش در خاور میانه به پیروانش در اروپا توصیه کرد که در کشورهایشان بمانند و به جای آن که خود را در خطر دستگیری و زندانی شدن بیندازند، در خاک کشورهایشان حملاتی را انجام دهند.

تاثیر مستقیم این مسئله، با فرض ادامه حملات هوایی ائتلاف، می‌تواند به کاهش تدریجی شمار اعضای داعش در قلب "خلافت" باشد. هر چند این کاهش تعداد ممکن است لزوما تاثیر جدی بر قدرت عملیاتی آنها نداشته باشد.

اما باعث خواهد شد در خارج از مناطق تحت کنترل داعش، پروپاگاندای هواداران این گروه در شبکه‌های اجتماعی برای تشویق به انجام حمله در خاک اروپا و بخش‌هایی از جهان عرب شدت بگیرد.

مطالب مرتبط