حملات پاریس؛ داعش شیوه القاعده را در پیش می‌گیرد؟

حق نشر عکس Getty
Image caption هدف اصلی داعش تا امروز، حمله به اهداف آمریکا و دیگر کشورهای غربی، نبوده است. اولویت این گروه تمرکز بر تصرف زمین های بیشتر، گسترش قلمروی نفوذ خود و تقویت آن بوده است.

حملات مرگبار پاریس نقطه عطفی در راهبرد و شگردهای عملیاتی داعش در جنگ با دشمنان آن به حساب می آید. اما این تحول همزمان شاید بیانگر دستپاچگی داعش هم باشد. اصولا در اهداف دراز مدت داعش و القاعده تفاوت های زیادی وجود ندارد. این راهبردهای دو طرف برای رسیدن به این اهداف است که این دو گروه را از هم جدا کرده است.

داعش چه تفاوتی با القاعده دارد؟

در کنار دیگر موارد اختلاف، دو مشخصه اصلی داعش را از القاعده متمایز می سازد: تلاش برای کنترل سرزمین های بیشتر و نگه داشتن آن، و تمرکز بر حذف آنچه که دشمنان نزدیک می خواند.

هدف دراز مدت القاعده، براندازی رژیم های حاکم در خاورمیانه است که آنها را 'فاسد و مرتد' می خواند تا در جای آنها دولت های اسلامی مورد نظر این گروه ایجاد شود. اما این هدف، دست کم در حال حاضر، برای این گروه از اولویت بالا برخوردار نیست. القاعده به حمله به اهداف غربی و در رأس آن ها آمریکا اولویت بیشتری می دهد. چون این گروه فکر می کند، این غرب است که از رژیم های 'فاسد و مرتد' در منطقه حمایت می کند. بنابر این، با ضربه وارد کردن به منافع و اهداف کشورهای غربی، این کشورها سرانجام مجبور خواهند شد تا از حمایت دولت های مسلمان دست بکشند. این به نوبه خود مقاومت رژیم های منطقه در برابر حملات داخلی را ضعیف می سازد. القاعده بیشتر بر همین اساس تبلیغات می کند و نیرو می گیرد.

کنترل سرزمین های اسلامی و ایجاد دولت

در مقابل، هدف اصلی داعش تا امروز، حمله به اهداف آمریکا و دیگر کشورهای غربی، نبوده است. اولویت این گروه تمرکز بر تصرف زمین های بیشتر، گسترش قلمروی نفوذ خود و تقویت آن بوده است. در راستای اجرای همین راهبرد است که دشمنان نزدیک خود، دولت های منطقه، بویژه عراق و سوریه،‌ شیعیان، اقلیت های مذهبی مثل ایزدی ها و مسیحیان، و گروه های اسلامگرا و غیر اسلامگرای رقیب خود را هدف قرار می دهد. گروه های افراطی مرتبط با داعش، در لبنان، مصر، اردن و افغانستان هم همین رویکرد را دنبال کرده اند.

با داشتن سرزمین زیر تسلط خود، داعش چند هدف را دنبال می کند. از جمله ساختن دولت و سرباز گیری. این گروه امیدوار است با ایجاد دولت یا خلافت اسلامی مورد نظرش، شوق آن عده از مسلمانان افراطی را که همچنان به خلافت اسلامی امید دارند و وجود آن را موجب 'سرافرازی مسلمانان' می دانند، برانگیزد؛ به هجرت به قلمروی خلافت داعش و زندگی در آن تشویق شوند، و از آرمان های این گروه دفاع کنند. داعش در این تلاش موفقیت هایی هم داشت. هزاران پسر و دختر جوان مسلمان از غرب و برخی کشورهای مسلمان به این گروه پیوستند به گونه ای که القاعده کاملا تحت الشعاع قرار گرفت. از سوی دیگر، با تسلط بر سرزمین های بیشتر، برای داعش این امکان فراهم می شود تا ارتش بسازد و با استفاده از آن قلمروی خود را توسعه بخشد و از آن دفاع کند.

دستپاچگی یا انتقام جویی؟

حق نشر عکس AFP
Image caption تلاش داعش، دست کم در حال حاضر، نتیجه ای وارونه در پی داشته؛ مخالفان داعش را به شکست این گروه مصمم‌تر و متحدتر کرده است

با قبول مسئولیت بمبگذاری های پاریس، داعش نشان می دهد که استراتژی آن در حال تغییر است. اگر ثابت شود که بمبگذاری در هواپیمای روسی که بر فراز شبه جزیره سینا در مصر سرنگون شد و همچنین حملات انتحاری در بیروت کار داعش بوده، این نظر بیشتر تقویت می شود. اگرچه این تغییر لزوما به این معنی نیست که داعش راه القاعده را در پیش می گیرد، اما می توان گفت که در همان راستا است.

یک عامل در تغییر این استراتژی، فشارهایی خوانده می شود که این گروه در قلمروی خود در سوریه و عراق آن را احساس می کند و دستپاچه اش کرده است.

هفته گذشته این گروه یک پایگاه مهم هوایی را در شرق حلب در سوریه را از دست داد و نیروهای پیشمرگه کرد شهر سنجار در شمال عراق را هم از کنترل ا داعش خارج کردند. در کنار کشورهای عضو ائتلاف به رهبری آمریکا، روسیه هم حملات هوایی خود علیه مواضع این گروه را آغاز کرده است.

در ویدئوی منسوب به داعش، این گروه گفته که حملات چندگانه پاریس در انتقام از حملات هوایی فرانسه به قلمروی این گروه در سوریه انجام گرفت. امروز( دوشنبه ۱۶ نوامبر) هم ویدئوی دیگری انتشار یافته که به داعش نسبت داده شده است. در این نوار، به آمریکا هشدار داده شده که مثل پاریس، واشنگتن هم هدف حملات مشابه قرار خواهد گرفت.

حمله مستقیم داعش به اهداف غربی و تهدید به انجام حملات بیشتر، در واقع این را نشان می دهد که تأثیر فشار حملات هوایی ائتلاف نظامی به رهبری آمریکا و روسیه بر این گروه آنقدر زیاد بوده که در استراتژی خود تجدید نظر کرده است. به نظر می رسد، این گروه با حمله به اهداف غربی و هدف قرار دادن غیر نظامیان به این شکل بی رحمانه؛ تلاش مي كند کشورهای غربی را از ادامه حملات هوایی و شاید هم عملیات نظامی زمینی به قلمروی آن در سوریه و عراق باز دارد.

با این حال، این تلاش، دست کم در حال حاضر، نتیجه ای وارونه در پی داشته و مخالفان داعش را به شکست این گروه مصمم‌تر و متحدتر کرده است.