پارلمان تاجیکستان امامعلی رحمان را 'پیشوای ملت' اعلام کرد

حق نشر عکس BBC Tajikistan
Image caption مصوبه تازه پارلمان به اتفاق آرا اعضای مجلس نمایندگان و بدون هیچ رای مخالف و ممتنع تصویب شد

پارلمان تاجیکستان با تصویب قانون جدیدی امامعلی رحمان، رئیس جمهوری این کشور، را "پیشوای ملت" اعلام کرد.

اعضای پارلمان که بیشتر از حرب حاکم خلق دمکرات به رهبری خود آقای رحمان هستند، گفتند که این عنوان با درخواست‌های مکرر مردم به او اعطا شده و با معیارهای دمکراسی و قوانین تاجیکستان مغایرت ندارد.

آقای رحمان از اواخر سال ۱۹۹۲ به این سو زمام قدرت در تاجیکستان را در دست دارد و تا پنج سال دیگر رئیس جمهور باقی خواهد ماند. طرح قانون جدید مصونیت و اختیارات و امتیازاتی را برای او در دوران پس از پایان ریاست جمهوری احتمالی‌اش در سال ۲۰۲۰ در نظر گرفته است.

اما مخالفان و منتقدان آقای رحمان تصویب این قانون را "گامی دیگر به سوی دیکتاتوری" خوانده و او را به ایجاد کیش شخصیت، تمرکز قدرت و سرکوب مخالفان متهم کرده‌اند.

طرح قانون درباره "اساس‌گذار صلح و وحدت ملی، پیشوای ملت" امروز چهارشنبه ۱۸ آذر (۹ دسامبر) به اتفاق آرای اعضای مجلس نمایندگان و بدون هیچ رای مخالف و ممتنع تصویب شد. قبل از تصویب آن تعداد ۳۰ تن از اعضای مجلس در ستایش آقای رحمان سخنان غرایی ایراد کردند.

"مثل آتاتورک"

شکورجان ظهورف، رئیس مجلس نمایندگان، در یک سخنرانی طولانی از امامعلی رحمان به عنوان "بنیاد‌گذار دولت صاحب اختیار، اساس‌گذار صلح و وحدت ملی، تهیه‌گر پایه‌های حقوقی ملت، احیاکننده ارزشهای ملی، فرهنگی و دینی، زنده کننده نام قهرمانان خلق، حامی و محافظ منفعتهای ملت و حقوق و آزادیهای انسان" نام برد.

وی گفت که در تاریخ بسیاری از دولتهای دمکراتیک، شخصیتهای مهمی وجود داشته‌اند که در تحکیم پایه‌های دولت داری ملی و وحدت ملی نقش بارزی داشته‌اند و مردمان آن کشورها از این خدمات آنها قدردانی کرده‌اند.

وی گفت: "مثلا در آمریکا آنها را پدران و اساس‌گذاران دولت آمریکا [می‌نامند]: جورج واشنگتن، توماس جفرسون، آلکساندر هامیلتون. در ترکیه پدر ملت ترک آتاتورک [است]، در هندوستان پدر ملت هندو ماهاتما گاندی و بنیادگذار دولت هند جواهرلال نهرو، در پاکستان پدر و اساس‌گذار دولت پاکستان محمد علی جناح، در سنگاپور اساس گذار دولت سنگاپور لیکوان یو و در قزاقستان به صفت پیشوای ملت نورسلطان نظربایف شناخته شده‌اند."

رئیس مجلس نمایندگان تاجیکستان با اشاره به این تجربه جهانی افزود که "از شناخت و اعتراف آنها، دمکراسیِ این دولتها و دیگر آزادیهایشان هیچ ضرر ندیده" برعکس آنها به این وسیله نقطه "ابتدای دولتداری خود را از نظر حقوق اعلان کرده و راه ثبات و رشد دولت را به سوی جامعه شهروندی و دولت دمکراتیک اعلام کرده‌اند."

امتیازات "پرزیدنت سابق"

حق نشر عکس BBC Tajikistan
Image caption خالقزاده: این مصوبه تازه مطابق با قوانین کشور است

عبدالرحیم خالقزاده، از اعضای پارلمان ضمن معرفی طرح قانون درباره "پیشوای ملت" گفت که این لایحه از ۱۶ ماده، ۳۳ قسم، پنج سرخط عبارت است و مطابق با قانون اساسی تاجیکستان و قوانین دیگر است.

وی افزود: "در ماده‌های ۵ و ۸ سخن درباره دخل‌ناپذیری (مصونیت) پیشوای ملت و حمایت دولتی او می‌رود که این ماده‌ها نیز از تجربه دولتهای دمکراتیک در مورد دخل‌ناپذیری رئیسان جمهوری سابق گرفته شده است."

بخش اعظمی از اختیارات و امتیازات "پیشوای ملت" که در متن قانون آمده است، به دوران پس از ریاست جمهوری امامعلی رحمان در سال ۲۰۲۰ مربوط می شود. از جمله او به عنوان پیشوای ملت آن زمان از مصونیت و امتیازات دیگر مالی و اداری برخوردار خواهد بود. همچنین کتابخانه و آثارخانه او تاسیس خواهد شد. جایزه پیشوای ملت هم برای افرادی که "در آبادی کشور سهم می‌گذارند" در نظر گرفته شده است.

آقای رحمان همچنین به عنوان "پیشوای ملت" خواهد توانست در جلسه‌های پارلمان و شورای امنیت شرکت و سخنرانی کند؛ در هر موقعی می‌تواند به مردم یا مقامهای دولتی برای حل مسائل مراجعه کند.

یکی از نکات مورد نگرانی این قانون ماده ۱۵ آن است که برای رعایت نکردن آن مسئولیت قانونی در نظر گرفته است، هرچند هیچ مجازات مشخصی در این مورد در متن قانون ذکر نشده است.

آقای خالقزاده گفت که پس از تایید نهایی این قانون معیارهایی برای اجرای آن و مسئولیت برای رعایت نشدن آن تهیه و تصویب خواهند شد.

او در پاسخ به این سؤال که آیا این قانون مانع از انتقاد از سیاستهای آقای رحمان نخواهد شد و یا به اصطلاح "دهان منتقدان را نخواهد بست؟" گفت هر کسی حق انتقاد دارد، اما "بیشتر مردم تاجیکستان حتی بدون این قانون هم به رئیس جمهوری همچون (به عنوان) پیشوای ملت خطاب می‌کنند."

برخی از نمایندگان احزاب دیگر در پارلمان هم از این طرح قانون حمایت کردند. از جمله سعیدجعفر عثمانف، رهبر حزب دمکرات، از احزاب طرفدار دولت، گفت: "ما باید به این شخصیت از پرزیدنت دیده بالاتر اعتقاد داشته باشیم و او را قدر کنیم، چون پیشوای ملت. پرزیدنت به این (القاب) احتیاج ندارد، این (از) احتیاجات ملی مردم تاجیکستان است. ضرورت این قانون از آن عبارت است که منبعد گروههای غرضدار، فرصت طلب، عاملهای بیرونی و درونی به استقلال تاجیکستان و آرامی و ثبات آن خلل وارد کرده نتوانند."

"پسر هنوز آماده نیست"

حق نشر عکس BBC Tajiksitan
Image caption عطاالله: این اقدام نشان می‌دهد که در تاجیکستان نشانی از دموکراسی موجود نیست

اما مخالفان آقای رحمان از این اقدام انتقاد کرده و گفته‌اند که این قانون اقدامی دیگر به سوی دیکتاتوری و قبضه قدرت است. از جمله دادجان عطاالله، روزنامه نگار تبعیتی می‌گوید این اقدام نشان می‌دهد که در تاجیکستان نشانی از دموکراسی موجود نیست.

وی افزود: "سال ۲۰۲۰ مهلت ریاست امامعلی رحمان به پایان می‌رسد. و دیگر او حق شرکت در انتخابات را ندارد. تا این زمان رحمان و مشاورانش درصدد آن بودند که به جای رحمان پسرش رستم امامعلی را 'انتخاب' ‌کنند. اما وقت این نقشه را تغییر داد (یعنی) پسر هنوز آماده نیست که جایگزین پدر ‌شود. به این خاطر اگر صحت امکان دهد و یگان حادثه‌ای رخ ندهد، رحمان باز حکومتش را ادامه‌ خواهد داد. دیگر هیچ!"

حق نشر عکس BBC Talikistan
Image caption آقای رحمان از اواخر سال ۱۹۹۲ به این سو زمام قدرت در تاجیکستان را در دست دارد و تا پنج سال دیگر رئیس جمهور باقی خواهد ماند

پیشنهاد اعطای مقام "پیشوای ملت" به امامعلی رحمان، بار نخست در بهار سال جاری از سوی ناصرجان سلیمی و خال‌محمد سمیع، دو تن از فرهنگیان، پیشنهاد شد. بعد از چاپ مقاله‌ای از آنها در این‌باره، رشته مقالاتی از فرهنگیان و شخصیتهای سیاسی و اجتماعی دیگر در نشریه‌های رسمی چاپ شده است.

امامعلی رحمان از سال ۱۹۹۲ به این سو در تاجیکستان، فقیرترین کشور آسیای میانه، زمام قدرت را در دست دارد. او تاکنون در چهار انتخابات ریاست جمهوری که ناظران بین‌المللی همواره فاقد مشروعیت و مغایر با معیارهای دمکراتیک خوانده‌اند، برنده اعلام شده و قدرت خود را حفظ کرده است.

بر اساس گزارشهای سازمانهای بین‌المللی، تاجیکستان یکی از فسادزده‌ترین کشورهای جهان به شمار می‌رود. در یک سال اخیر گروههای مدافع حقوق بشر از سرکوب گسترده مخالفان، بویژه ممنوعیت فعالیت حزب نهضت اسلامی، عمده‌ترین حزب مخالف، و بازداشت و زندانی شدن دهها تن از فعالان آن، انتقاد کرده‌اند.