بحران مالی و چالش‌های پیش روی زنان تاجر در آسیای میانه

رکود اقتصادی ناشی از کاهش بهای نفت و تحریم‌های غرب علیه روسیه و کاهش چشمگیر پول انتقالی کارگران مهاجر آسیای میانه به کشورشان، بر فعالیت‌های تجاری زنان در کشورهای این منطقه تاثیراتی جدی گذاشته است.

این مطلب در همایش دوروزه زنان تاجر و صاحب کارخانه‌ها و شرکت‌های خصوصی آسیای میانه و افغانستان مطرح شد. این همایش روز پنجشنبه، ۱۹ فروردین در شهر دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، آغاز به کار کرد.

همایش "زنان تاجر آسیای میانه: تجربه، چالش‌ها و دورنمای توسعه" بیش از ۶۰ تن از زنان تاجر و کارآفرین و نمایندگان دولت و جامعه مدنی را از کشورهای تاجیکستان و ازبکستان، قزاقستان و قرقیزستان و افغانستان گردهم آورده تا مشکلات خود را بررسی و از تجارب خود در زمینه پیشبرد تجارت با یکدیگر گفتگو کنند.

"در قبضه مردان"

عزیزه یولداشوا، رئیس انجمن تاجران بخش کشاورزی قرقیزستان، گفته است که کاهش شدید مبالغی که کارگران مهاجر کشورهای آسیای میانه‌ از روسیه برای خانواده‌هایشان می‌فرستند، هزارها زن را در کشورهای فقرزده منطقه وادار کرده است که برای تأمین خرج خود و فرزندانشان دست به کار شوند.

وی افزود: "ما در شرایط بحران اقتصادی زندگی می‌کنیم. مردان پیشتر روسیه می‌رفتند و پول می‌فرستادند، ما زندگی خوبی داشتیم. از روسیه پول زیادی می‌آمد و ما هرگز نگران نبودیم. با این پول، ما فرزندان را می‌خوراندیم و می‌پوشاندیم، عروسی‌های باشکوه برپا می‌کردیم. فکر می‌کردیم این امر دایمی است. اما امروز پول‌های انتقالی به هریک از کشورهای منطقه دو سه برابر کاهش یافته است و نمی‌دانیم فرزندان خود را چگونه سیر کنیم."

Image caption عزیزه یولداشوا، رئیس انجمن تاجران بخش کشاورزی قرقیزستان می‌گوید که امروزه پول‌های انتقالی از روسیه به هر یک از کشورهای منطقه دو سه برابر کاهش یافته است

این در حالی است که به گفته خانم یولداشوا، تجارت و کارآفرینی در کشورهای منطقه آسیای میانه همچنان در انحصار مردان است. زنان تاجر یا سرمایه‌دار فقط در تجارت خرد و متوسط فعال هستند، ولی کارخانه‌های بزرگ صنعتی در قبضه مردانی است که از زمان فروپاشی اتحاد شوروی از خصوصی‌سازی این کارخانه‌ها منتفع شدند.

خانم یولداشوا گفت: "ما زنان تاجر فقط به تجارت خرد و ریز مانند فروش کالا در بازار، نساجی، هنرهای دستی و رساندن خدمات مختلف مشغولیم. از تجارت بزرگ بی‌بهره‌ایم. زنانی که به تجارت بزرگتر اشتغال دارند، فقط همسران مقام‌های ارشد دولتی هستند. به این ترتیب، زنان معمولی تجارت خود را همواره باید از صفر شروع کنند."

Image caption ناهید سرابی گفت زنان زیادی در روستاها هستند که محصولات بسیار عالی دارند، ولی نمی‌توانند بازار مناسب در شهرها برای خود پیدا کنند

ناهید سرابی، عضو انجمن زنان متشبث (تاجر) افغانستان، در این همایش گفت که بر خلاف تصورات رایج درباره افغانستان، زنان تاجر در آن کشور نقش بارزی در پیشبرد تجارت و تامین زندگی خانواده‌های خود دارند.

وی افزود: "زنان زیادی در روستاها هستند که محصولات بسیار عالی دارند، ولی نمی‌توانند بازار مناسب در شهرها برای خود پیدا کنند. نبود راه‌های مواصلاتی، خود یک چالش بزرگ است، بخصوص برای خانم‌ها که یک قشر آسیب‌پذیر هستند. مشکل عمده دیگر، محدودیت دسترسی به منابع مالی است که در این قسمت اینها باید راهنمایی شوند."

تجارت منطقه

صباحت رحیم‌زاده، رئیس انجمن ملی زنان تاجر، موسوم به "کدبانو" در تاجیکستان، به نقش سازمان‌های غیردولتی و انجمن‌های تجاری در توسعه روابط تجاری میان زنان تاجر در کشورهای آسیای میانه و افغانستان اشاره کرد.

وی گفت که انجمن "کدبانو" تا حال بیش از دو هزار زن را به تجارت جلب کرده است، بیش از سه هزار نفر را آموزش داده است و در مجموع، بیش از ۳۶ هزار زن تا حال از کمک‌های این انجمن برخوردار شده‌اند.

به گفته نگینه انوری، معاون رئیس کمیته دولتی سرمایه‌گذاری تاجیکستان، دولت این کشور تدابیری برای حمایت از زنان اجرا کرده است که در کشورهای دیگر منطقه نظیر نداشته است. از جمله، طی پنج سال گذشته دولت تاجیکستان مبلغ نزدیک به یک میلیون دلار کمک‌های بلاعوض مالی به زنان تاجر اختصاص داده است. در نتیجه، بیش از ۳۰ درصد شرکت‌ها و کارخانه‌های خرد تاجیکستان به زنان تعلق دارد.

برخی از شرکت‌کنندگان گفتند که بحران مالی در کنار محدودیت‌ها و چالش‌هایی که پیش روی زنان تاجر در منطقه گذاشته است، فرصت بسیار مهمی نیز برای پیدا کردن راه‌ها و شیوه‌های جدید بازاریابی و گسترش تجارت فراهم کرده است، به شرط این که دولت‌های منطقه فعالیت‌های تجاری را برای زنان آسانتر کنند.

از جمله، به گفته عزیزه یولداشوا، رئیس انجمن تاجران بخش کشاورزی قرقیزستان، اتحاد و همبستگی بیشتر میان زنان تاجر و سرمایه‌دار منطقه می‌تواند راه را برای توسعه بیشتر تجارت در آسیای میانه و افغانستان باز کند. و این، از اهداف عمده انجمن تجاری زنان کارآفرین "آسیا"، مستقر در شهر آستانه قزاقستان است که از مبتکران برگزاری این همایش است.

این انجمن جهار سال پیش تاسیس شده است و ایجاد فرصت‌های شغلی برای زنان، کمک به راه‌اندازی فعالیت‌های تجاری آنها و مساعدت به کاهش فقر از راه بازآموزی زنان را از اهداف اصلی خود عنوان می‌کند. اهدافی که به اعتقاد برخی از کارشناسان، فساد گسترده در کشورهای منطقه رسیدن به آنها را دشوارتر کرده است.