راهبرد جدید توسعه تاجیکستان؛ 'امید به کمک اروپا'

حق نشر عکس BBC Dushanbe

هدایت بیشچویچ، رئیس دفتر نمایندگی اتحادیه اروپا در تاجیکستان گفته است که دولت تاجیکستان از اتحادیه اروپا خواسته است که به اجرای استراتژی جدید توسعه ملی این کشور برای سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۳۰ کمک کند.

آقای بیشچویچ این سخنان را روز چهارشنبه (۴ مه/ ۱۵ اردیبهشت) در ملاقاتی ویژه با شماری از خبرنگاران در شهر دوشنبه، پایتخت، اعلام کرد.

وی گفت: "بین اتحادیه اروپا و مقامات تاجیک، مکالمه‌ای آزاد در مورد کمک احتمالی این اتحادیه به اجرای استراتژی ملی توسعه تاجیکستان برای حدود ۱۵ سال آینده ادامه دارد. من شخصا می خواهم باور کنم، استراتژی جدید که بزودی منتشر خواهد شد، آغاز مرحله تازه ای از پیشرفت کشور شما باشد. و امیدوارم راهبرد جدید با اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد سازگار باشد و تاجیکستان را به کشوری پیشاهنگ در این زمینه تبدیل سازد."

به گفته آقای بیشچویچ، مقامهای اروپایی و تاجیک توافق کرده‌اند که برای بررسی این درخواست و امکان کمک اتحادیه اروپا به اجرای استراتژی جدید توسعه تاجیکستان در چارچوب شورای همکاریهای دوجانبه کمیته‌ای فرعی تاسیس بدهند.

رهبر نمایندگی اتحادیه اروپا در تاجیکستان می‌گوید که این استراتژی در سه مرحله به اجرا خواهد رسید. اولویتهایی که دولت تاجیکستان برای مرحله اول آن تا سال ۲۰۲۰ در نظر گرفته، یعنی توسعه بخشهای معارف، بهداشت و کشاورزی، با اولویتهای مربوط به کمکهای خارجی اتحادیه اروپا سازگار است.

به گفته او، تاجیکستان در اجرای این استراتژی به حمایتهای سیاسی، نهادی، کارشناسی و راهنماییهای راهبردی اتحادیه اروپا نیاز دارد. این اتحادیه قبلا اعلام کرده بود که برای اجرای برنامه‌هایی در زمینه در چهار سال آینده ۲۵۰ میلیون یورو اختصاص داده است.

اول ثبات، بعد دمکراسی؟

از ویژگیهای این استراتژی، به نظر آقای بیشچویچ، این است که تاجیکستان می خواهد از توسعه برای تامین ثبات استفاده کند، نه برعکس. او گفت تجربه برخی از کشورها در شمال آفریقا و خاورمیانه نشان می‌دهد که تغییر از راه ایجاد دمکراسی و اقدامات نظامی نتیجه مثبتی به دنبال نداشته و باید این برخورد تغییر کند.

در پاسخ به این سؤال که آیا نگرانیهای روزافزون در مورد وضعیت حقوق بشر، سرکوب مخالفان و محدودیت آزادیهای مدنی در تاجیکستان مانع گسترش این همکاریها ع نخواهد شد؟ هدایت بیشچویچ گفت که اتحادیه اروپا از این وضع آگاه است و این موضوع در همه ملاقاتها میان هیاتهای دوجانبه مطرح می‌شود.

آقای بیشچویچ افزود: "پیام اتحادیه اروپا بسیار ساده است. شما می خواهید که کمک کنیم، ما آماده ایم، اما باید بدانید که همه طرحهای کمک برای توسعه از تایید پارلمان اروپا می گذرد. ما پیشنهاد می کنیم، ولی هر عضو پارلمان می تواند دستش را بالا کند و بگوید که "صبر کنید، وضع آزادی بیان (در این کشور) چه طور است؟" اینجاست که کاری از دستمان برنمی آید و نمی توانیم کمکی کنیم."

این در حالی است که تاجیکستان همچنین خواستار کسب مقام جی اس پی (Generalized System of Preferences) یا سیستم تعرفه‌های امتیازی در تجارت با اتحادیه اروپا شده است. داشتن چنین مقامی برای تاجیکستان شرایط ساده و بهتر تجارت با اروپا را فراهم می کند. اما برای دستیابی به آن تاجیکستان را لازم است ۲۷ کنوانسیون بین المللی، از جمله در زمینه رعایت حقوق بشر را، امضا کند.

مقامات تاجیک بخش اعظمی از این کنوانسیونها را امضا کرده و به نتایج مثبت گفتگوها با اتحادیه اروپا امید بسته اند. تاجیکستان امروز بیش از پیش به کمک اتحادیه اروپا نیازمند است، زیرا رکود اقتصادی ناشی از کاهش بهای نفت و تحریمهای غرب علیه روسیه اقتصاد وابسته به پولهای انتقالی مهاجران در تاجیکستان را به زانو درآورده است.

صنعتی سازی: مدل جدید پیشرفت

رئیس دفتر نمایندگی اتحادیه اروپا در تاجیکستان می گوید مدل مبتنی بر صادرات نیروی کاری که تاجیکستان تا حال بر آن تکیه می کرد، دیگر کهنه شده و پاسخگوی نیازهای این کشور نیست و مقامات تاجیک باید مدل جدیدی از پیشرفت را به مورد اجرا گذارند و این مدل باید مبتنی بر انرژی باشد.

این مدل به نظر او، مدل صنعتی سازی است، ولی برای دستیابی به صنعتی سازی، تاجیکستان به اجرای پروژه های بزرگ انرژی خود، بویژه طرح بنیاد نیروگاه "راغون" نیازمند است.

وی گفت: "تاجیکستان ۶۵-۶۷ درصد ذخایر آبی آسیای میانه را دارد، ولی فقط ۵ تا ۶ درصد از آن استفاده می کند. گاز و نفت ندارد. بدون توسعه عرصه انرژی صنعتی‌سازی جدید کشور محال است، بهتر شدن وضع معارف و بهداشت محال است، این دور باطل به جایی نمی رسد. برای توسعه زیربنایی و رشد کشاورزی نیز سرمایه ای نخواهد بود."

به گفته آقای بیشچویچ، اتحادیه اروپا نسبت به طرح بنیاد نیروگاه "راغون" نظر مثبت دارد و تلاش می کند برای رفع اختلافات بین تاجیکستان و ازبکستان بر سر این طرح کمک کند. وی این طرح را "دارای اهمیت استراتژیک و تاریخی" برای تاجیکستان خواند.

این دیپلمات اروپایی با توجه به موقیت جعرافیایی تاجیکستان که با افغانستان هم مرز است و از آن ناحیه با چالشها و خطرات جدی امنیتی، مانند افراط گرایی، نروریسم و مواد مخدر، روبروست، گفت که اتحادیه اروپا به کمکهای خود در زمینه تامین امنیت و ثبات منطقه ای به این کشور ادامه خواهد داد.

وی مدعی شد که همکاریهای تاجیکستان با اتحادیه اروپا در آینده نزدیک به سطح بی سابقه ای بالا خواهد رفت. به گفته او، تاجیکستان در استراتژی جدید همکاریهای اروپا با کشورهای آسیای میانه موقعیت محوری دارد و "هیچ کشور دیگر منطقه از سطح همکاریهایی که اتحادیه اروپا با تاجیکستان دارد، برخردار نیست."

در همین حال، اخیرا دید و بازدیدهای مقامهای اروپایی از تاجیکستان افزایش یافته است. دو هفته پیش، پیتر بوریان، نماینده ویژه این اتحادیه در آسیای میانه و جوبست فن کیرخمن، مسئول همکاریهای توسعه در آسیای میانه، خاور میانه، خلیج فارس و اقیانوسیه کمیسیون اروپایی ضمن بازدید از تاجیکستان از نیروگاه "نارک" بازدید کردند.