درگذشت قهار محکمف، نخستین رئیس جمهوری تاجیکستان

قهار محکمف، نخستین رئیس جمهوری تاجیکستان، و از اعضای مجلس ملی این کشور، در اثر بیماری طولانی در سن ۸۴ سالگی درگذشت.

امامعلی رحمان، رئیس جمهوری تاجیکستان، به بستگان آقای محکمف ابراز همدردی کرده و از جمله گفته است که "همچون (چنین) شخص خاکسار (مردمی)، متخصص کاردان و راهبر دلسوز و غمخوار در خاطر مردم تاجیکستان ابدی باقی خواهد ماند."

وی افزوده است: "محکمف قهار محکمویچ در دوام عمر بابرکت خود در منصبهای مختلف راهبری کننده (مدیریتی) دولتی ایفای وظیفه نموده، تمام دانش و تجربه و ملکه خود را برای پیشرفت و آبادی تاجیکستان صرف کرده است."

شوکت سعدیف، سخنگوی مجلس ملی تاجیکستان، به بی‌بی‌سی گفت که مراسم تشییع جنازه او روز پنجشنبه (۹ ژوئن) در یکی از محلات مرکزی شهر دوشنبه، جایی که منزلش واقع است، برپا می‌شود.

خبرگزاری محلی "آسیا پلاس" از قول بستگان او نوشته است که جنازه آقای محکمف طبق وصیتش در گورستان "سرآسیا" شهر دوشنبه در کنار آرامگاه همسرش به خاک سپرده می‌شود.

رسمی شدن زبان فارسی

قهار محکمف در سال ۱۹۳۲ در شهر خجند، مرکز ولایت لنین آباد (سغد کنونی)، در شمال تاجیکستان، متولد شد.

فعالیت کاری او به حیث مهندس در معدن زغال "شوراب" در حوالی شهر خجند شروع شد. بعد از پیوستن به حزب کمونیست او بتدریج به سمتهای بالاتری دست یافت. آن زمان پستهای رهبری بیشتر در دست زادگان شهر خجند و مناطق پیرامون آن بود.

آقای محکمف از سال ۱۹۸۲ تا ۱۹۸۶ رئیس شورای وزیران جمهوری شوروی تاجیکستان بود.

او بعد از برکناری رحمان نبی‌یف از سمت دبیر کل حزب کمونیست تاجیکستان به این سمت دست یافت و زمام امور را در این جمهوری شوروی آسیای میانه به دست گرفت. این زمانی بود که سیاست "پرسترویکای" میخائیل گورباچوف تحولات عظیمی را در سراسر شوروی ایجاد می‌کرد و رفته‌رفته آقای محکموف با چالشهای جدی روبرو شد.

در حالی که جنبشهای استقلال طلبی تازه پا می‌گرفت و بسیاری از فرهنگیان تاجیک خواستار رسمیت بخشیدن به زبان فارسی در تاجیکستان بودند، آقای محکمف از معدود رهبران جماهیر شوروی سابق بود که زبان مردم خود را چندان بلد نبود.

در نهایت در سال ۱۹۸۹ او تحت فشار فرهنگیان و جنبشهای مدنی و اجتماعی مجبور شد قانون زبان را تصویب کند و به زبان فارسی در تاجیکستان رسمیت بخشد. به این ترتیب، پس از ۶۰ سال دوباره زبان رسمی تاجیکستان "فارسی" نام گرفت، هرچند پس از پنج سال در دوران زمام داری امامعلی رحمان نام "فارسی" از متن قانون اساسی دوباره حذف شد.

از جمله تحولات آن زمان در اتحاد شوروی تحویل قدرت از حزب کمونیست به مجالس محلی در جمهوریهای شوروی سابق بود. آقای محکمف در سال ۱۹۹۰ رئیس شورای عالی یا همان پارلمان وقت و پس از مدت کوتاهی از سوی اعضای همین پارلمان رئیس جمهوری شوروی تاجیکستان انتخاب شد.

"بهمن ماه خونین"

از مهمترین وقایع دوران زمامداری قهار محکمف حوادث معروف به "بهمن ماه خونین" در فوریه سال ۱۹۹۰ است که بسیاری آن را نخستین جرقه جنگ داخلی تاجیکستان ارزیابی می کنند. آن زمان مردم زیادی به دولت آقای محکمف اعتراض داشتند و برای نخستین بار نیروهای دولتی به گروه معترضان تیراندازی کردند که دستکم ۲۰ تن در آنجا کشته شدند.

این حوادث باعث شد که نارضایتیها نسبت به شیوه رهبری او روز به روز افزون شود. در نهایت، کودتای ماه اوت سال ۱۹۹۱ در مسکو سرنوشت آقای محکمف را در دوشنبه رقم زد. البته این حادثه زمینه‌ساز فروپاشی دولت شوروی هم شد.

پس از این حادثه او تحت فشار شمار کثیری از معترضانی که در یکی از میدانها در مرکز شهر دوشنبه خیمه زده بودند، استعفا کرد. مردم به این معترض بودند که آقای محکمف از عاملان کودتا علیه دولت میخائیل گورباچوف حمایت کرده بود.

این سخنان آقای محکمف که در زمان استعفای خود در پارلمان ایراد کرده بود، هنوز هم بر سر زبانها است که "من می روم، اما شما پشیمان می شوید." بسیاری با اشاره به جنگ داخلی و وضع کنونی تاجیکستان می‌گویند پیشبینی او درست بود.

در ماه نوامبر سال ۱۹۹۱ در انتخاباتی سراسری که رحمان نبی‌یف، رهبر سابق حزب کمونیست، و دولت خدانظرف، کارگردان معروف سینما، با هم رقابت می کردند، آقای نبی‌یف به عنوان رئیس جمهور انتخاب شد. اما حکومت آقای نبی‌یف هم که از زادگان خجند محسوب می شد، دیر دوام نیافت و سالی بعد او تخت فشار گروهی از افراد مسلح استعفا کرد.

پس از استعفا از ریاست جمهوری، قهار محکمف از عرصه سیاسی کنار رفت و تا آخر عمرش هم دیگر وارد سیاست نشد. ولی در سال ۱۹۹۹ پس از اصلاح قانون اساسی او به عنوان رئیس جمهوری سابق به طور مادام العمر عضو مجلس ملی یا مجلس علیای پارلمان تاجیکستان شد که بیشتر از مقامهای دولتی پیشین عبارت است.