لابی هسته‌ای هند و انزوای بیشتر پاکستان

حق نشر عکس GETTY
Image caption آمریکا تلاش کرده کشورهای دیگر را راضی کند به عضویت هند در گروه تامین‌کنندگان هسته‌ای رأی بدهند

با حمایت آمریکا از پیوستن هند به "گروه تأمین‌کنندگان هسته‌ای" (ان.اس.جی) می‌شود گفت پاکستان در آسیای جنوبی منزوی‌تر از پیش شده است.

گروه تأمین کنندگان هسته‌ای نهادی است متشکل از ۴۸ کشور که قوانین تجارت بین‌المللی فن‌آوری‌های مرتبط با انرژی هسته‌ای را تعیین می‌کند. عضویت در این گروه عرصه رقابتی دیگر بین هند و پاکستان شده. ۴۴ کشور این نهاد از عضویت هند حمایت کرده‌اند.

پس از سفر اخیر نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، به واشنگتن، دولت آمریکا با همه کشورهای عضو ان.اس.جی لابی کرد که هند را به عضویت این گروه بپذیرند. نظامیان پاکستان از این موضوع خشمگین‌ هستند.

حق نشر عکس Reuters
Image caption اقتصاد هند رشدی چشمگیر دارد. هندی‌ها می‌خواهند چندین نیروگاه هسته‌ای جدید بسازند

پاکستان هم مثل هند می‌خواهد به ان.اس.جی بپیوندد، اما واقعیت آن است که کارنامه‌اش در منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای مانند هند نیست و تقریبا محرز است که درخواستش موفق نخواهد بود. از همین رو مقام‌های پاکستان از چین خواسته‌اند عضویت هند را وتو کند.

چین معتقد است که اگر هند عضو این سازمان شود، پاکستان هم باید عضو شود.

این در شرایطی است که کشورهای کوچکتر به رفتار "زورگویانه" آمریکا معترضند. می‌گویند نه هند و نه پاکستان تا زمانی که پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای را امضاء نکرده‌اند (شرط لازم پیوستن به ان.اس.جی)، نباید به این گروه بپیوندند.

باراک اوباما با حمایت از عضویت هند – و نه پاکستان – به نوعی خلاف سیاست این کشور برای کنترل تسلیحات هسته‌ای و خلع سلاح عمل کرده. ضمن اینکه آمریکا قرار است شش نیروگاه هسته‌ای به هند بفروشد.

اما در سوی دیگر، مقام‌های آمریکایی مکررا نشان داده‌اند که از عملکرد پاکستان در مورد طالبان افغانستان (که از خاک پاکستان فعالیت می‌کنند) عمیقا ناراضی‌اند.

حق نشر عکس Reuters
Image caption مرز هند و پاکستان در کشمیر دهه‌ها پس از استقلال از بریتانیا همچنان منطقه‌ای نظامی است

آمریکایی‌ها اخیرا با هواپیمای بی‌سرنشین ملا اختر منصور، رهبر طالبان، را که در ولایت بلوچستان پاکستان مخفی بود کشتند. دولت پاکستان آمریکا را به نقض حاکمیت این کشور متهم کرد. طرف آمریکایی هم علنا پاکستان را متهم کرد که با طالبان و گروه‌های مسلح حقانی برخورد نمی‌کند. کمی بعد اوباما دستور داد نیروهای آمریکایی در افغانستان کنار نیروهای افغان بجنگند – که نشان دیگری بود از حمایت دولت آمریکا از دولت افغانستان.

نهایتا وقتی نخست‌وزیر هند به آمریکا سفر کرد، دولت آمریکا علنا گروه‌های افراطی مستقر در پنجاب پاکستان و کشمیر را متهم کرد و گفت اسلام‌آباد در این مورد هم کوتاهی کرده. اما پاکستان نه تنها عقب‌نشینی نکرد، که در اقدامی که جز دهن‌کجی نامی بر آن نمی‌توان نهاد، اجازه داد حافظ سعید، رهبر لشکر طیبه، که به خاطر بمب‌گذاری سال ۲۰۰۸ مومبای تحت تعقیب است، نماز جمعه اسلام‌آباد را اقامه کند.

نگرانی نظامیان پاکستان این است که آمریکا از آسیای جنوبی دست‌ بکشد و هند را به عنوان ژاندارم منطقه به رسمیت بشناسد – چیزی که برای پاکستانی‌ها پذیرفتنی نیست.

نظامیان پاکستان، ایران و افغانستان را متهم می‌کنند که به جاسوسان هندی پناه داده‌اند. می‌گویند این جاسوس‌ها می‌خواهند در اجرای طرح شبکه ترابری "یک جاده یک کمربند"، که چینی‌ها قرار است از بندر گوادر در کرانه دریای عمان تا چین بسازند، خرابکاری کنند.

رابطه پاکستان و افغانستان در سال‌های اخیر کمتر به این بدی بوده، وضع رابطه با ایران هم چندان بهتر نیست. اشرف غنی، رئیس‌جمهور افغانستان، بیش از یک سال است تلاش می‌کند پاکستانی‌ها را راضی کند طالبان را به میز مذاکره بکشانند. اما مشخص است دیگر امیدی ندارد. سرخوردگی و نارضایتی دولت آقای غنی را در دولت آمریکا هم می‌توان دید.

سیاست‌مداران غیرنظامی پاکستان و شهروندان این کشور انتظار داشتند پس از لغو تحریم‌های هسته‌ای ایران، کار خط لوله نفت و گاز به سرعت پیش برود و نیاز شدید پاکستان به انرژی تأمین شود. اما بعد از آن‌که اسلام‌آباد تهران را متهم کرد جاسوسان هندی را پناه داده، طرف ایرانی هم قیمت را بالا برد.

حق نشر عکس AFP
Image caption بسیاری ارتش پاکستان را به حمایت بی‌وقفه از طالبان افغانستان متهم می‌کنند

حتی نزدیک‌ترین متحد پاکستان – یعنی چین – هم به تنگ آمده. چینی‌ها پروژه‌ای ۴۵ میلیارد دلاری دارند که قرار است دریای عمان را از طریق آسیای میانه به پروژه عظیم راه ابریشم وصل کند. اما دولت چین اصرار دارد پیش از اجرای پروژه نظامیان پاکستان از نفوذشان استفاده کنند و جنگ طالبان در افغانستان و ناآرامی‌های ولایت بلوچستان را تمام کنند.

وضعیت بیمارگونه سیاست خارجی پاکستان بر سیاست داخلی این کشور هم اثر گذاشته. بخشی از مشکل این است که دولت غیرنظامی به نخست‌وزیری نواز شریف، یا وزارت خارجه، یا مجلس، سهم درخوری در سیاست‌گذاری – که یک‌سره به دست نظامی‌ها افتاده – ندارند.

آقای شریف می‌خواهد مناسبات کشورش را با هند، ایران و آمریکا بهتر کند، اما نمی‌تواند. در همین حال سیاست‌مداران مخالف آقای شریف هم به او خرده می‌گیرند که سیاست خارجی را به‌کل، به نظامیان واگذار کرده.

از سوی دیگر نظامیان هم عمیقا از نخست‌وزیر ناخشنودند که هنوز وزیر خارجه تعیین نکرده – در این مورد مردم هم با ارتش هم‌نظرند. آقای شریف حتی در شرایطی که برای عمل قلب باز در لندن به سر می‌برد، حاضر نشد کسی را به جای خودش برای اداره وزارت خارجه معرفی کند.

منطقه (جنوب آسیا) به سرعت در حال تغییر است. پاکستان باید هرچه زودتر مسایل امنیتی‌اش را حل کند و رابطه با کشورهای همسایه را بهبود ببخشد.