چرا جوانان تحصیل‌کرده سراغ خشونت سیاسی می‌روند؟

حق نشر عکس AFP
Image caption در خشونت‌های اخیر بنگلادش، شهروندانی از ایتالیا، ژاپن، هند و ایالات متحده کشته شدند

اول ژوئیه، چند مرد مسلح به کافه‌ای در داکا، پایتخت بنگلادش،‌ ریختند و مردم را گروگان گرفتند. پلیس به کافه یورش برد. بیست گروگان، دو پلیس و شش نفر از مظنون‌ها کشته شدند.

شاهدان عینی می‌گویند بدن بعضی قربانی‌ها با اجسام تیز بریده شده بود. می‌گویند هر گروگانی که نمی‌توانست قرآن بخواند شکنجه می‌شد.

کمی بعد معلوم شد جز یکی همه مردان مسلح از خانواده‌های مرفه بوده‌اند – از جمله پسر یک شخصیت دولتی، و چند دانش‌آموز و دانشجوی درس‌خوان. بنگلادش در بهت فرو رفت.

اما آیا واقعا جای تعجب دارد؟

بسیاری سیاستمداران فقر را عامل افراطی شدن می‌دانند، اما برخی متخصصان معتقدند افراطی‌هایی که خشونت می‌کنند بیشتر از خانواده‌های مرفه و درس‌خوانده‌تر از میانگین جامعه هستند.

  • فقر و افراط‌گرایی

بسیاری سیاست‌مداران معتقدند آدم‌های درمانده که فکر می‌کنند چیزی برای از دست دادند ندارند، به سادگی جذب افراطی‌ها می‌شوند. مثلا باراک اوباما هنگامی که می‌خواست کمک مالی به کشورهای فقیر را بیشتر کند، اینطور استدلال می‌کرد: "جوامع بسیار محروم … بهترین فضای برای رشد بیماری، تروریسم و جنگ هستند." یا بنجامین مکاپا، رئیس‌جمهور تانزانیا، جایی گفته بود "بیهوده و حتی نامسئولانه است که بگوییم رابطه‌ای بین فقر و تروریسم نیست."

حق نشر عکس Other
Image caption تصویر ویرانه سفارت آمریکا در تانزانیا (۱۹۹۸)، پس از آنکه چند بمب تقریبا همزمان در سفارت‌های آمریکا در کنیا و تانزانیا منفجر شد و ۱۳ نفر را کشت و ۲۲۰۰ نفر را زخمی کرد

اما برخی متخصصان امنیت جهانی این حرف را قبول ندارند. معتقدند یک آدم افراطی که دست به خشونت می‌زند عموما از کسانی که دوروبرش هستند درس‌خوانده‌تر و مرفه‌تر است.

کلود بربی، استاد اقتصاد در دانشگاه عبری بیت‌المقدس، می‌گوید: "در دنیای امروز وضع اقتصادی بهتر یعنی تروریسم بیشتر."

او مدعی است شواهد بسیاری موجود است که نشان می‌دهد کسانی که با انگیزه سیاسی دست به خشونت می‌زنند، به احتمال بیشتر از خانواده‌ای مرفه می‌آیند.

  • افراطی‌های مرفه

او می‌گوید: "تروریست‌های بومی بریتانیایی و آمریکایی که در همان کشورها بزرگ شده‌اند، داوطلبان داعش و اعضای گروه‌های فلسطینی مثل حماس، معمولا مرفه‌تر و درس‌خوانده‌ترند."

اما چرا این افراد سراغ افراط‌‌گرایی می‌روند؟

آقای بربی معتقد است برای یافتن پاسخ باید نگاه‌مان به "تروریسم" را عوض کنیم. می‌گوید: "این‌ها فعال سیاسی‌اند و به دنبال یک هدف سیاسی مشخص. به طور تاریخی، آدم‌های درس‌خوانده بیشتر درگیر سیاست و اهل فعالیت سیاسی‌‌اند."

به باور او "اگر درجه‌ای از رفاه اقتصادی نباشد، شخص نمی‌تواند به مسائل سیاسی فکر کند."

  • چرا سیاست‌مداران اشتباه می‌کنند؟

آقای بربی می‌گوید سیاست‌مداران یا واقعیت را نمی‌دانند، یا برای اینکه حس هم‌دردی با محرومان ایجاد کنند، عمدا فقر و تروریسم را قاطی می‌کنند.

حق نشر عکس Guzelian
Image caption محمد صدیق خان، بمب‌گذار متروی لندن، در دانشگاه، رشته بازرگانی خوانده بود

البته یک احتمال هم این است که خشونت سیاسی را با شکل‌های دیگر خشونت یکی بگیرند.

آن‌طور که کلود بربی می‌گوید، "فقر با بیشتر جرایم رابطه مستقیم دارد،‌ بنابراین ممکن است بعضی‌ها فکر کنند چون دزدها و جانی‌ها بیشتر از طبقه محروم‌اند، تروریست‌ها هم باید همین‌طور باشند. اما این نگاه یک نکته مهم را در نظر نمی‌گیرد: اینکه در خشونت سیاسی چیزی نصیب شخص نمی‌شود، هدف صرفا پیش بردن یک برنامه (سیاسی) است."

  • طبقه اجتماعی و جهادی‌های اسلام‌گرا

متخصصان دیگر تأیید می‌کنند که خشونت سیاسی یک وجه طبقاتی دارد، به این معنا که فقط اقشار مرفه‌تر می‌توانند به جای اینکه دنبال یک لقمه نان بدوند در مورد این مسایل بیاندیشند.

حق نشر عکس Other
Image caption عاملان حمله پاریس (نوامبر ۲۰۱۵) از خانواده‌های مرفه یا درس‌خوانده نبودند

پروفسور انتونی گلیس، رئیس مرکز مطالعات امنیت و اطلاعات در دانشگاه باکینگهام در بریتانیا که در مورد خشونت بنیادگرایان اسلامی تحقیق کرده می‌گوید: "بعضی‌ها از خانواده‌های محروم‌ هستند، مثلا از محله‌های فقیر شهرهای اروپایی، به ویژه پاریس و بروکسل. بعضی دیگر هم درس‌خوانده‌اند و به‌هیچ‌وجه با تعریف محروم نمی‌خوانند."

تحقیقات آقای گلیس نشان می‌دهد بیشتر جهادی‌های بریتانیا از گروه دوم بوده‌اند و اهل فکر.

می‌گوید: "در بریتانیا، حدود ۵۵ درصد کسانی که به تروریسم محکوم شده‌اند یا در حال انجام عمل تروریستی کشته شده‌اند، دانشگاه رفته بوده یا به نوعی بیش از دیپلم درس خوانده بوده‌اند. در جهادی شدن اشخاص، اندیشه و ایدئولوژی به مراتب مهمتر است تا محرومیت اجتماعی."

  • افراط‌گرایی اروپایی

به تاریخ اروپا هم اگر نگاه کنیم، گرایش طبقات درس‌خوانده به ایدئولوژی‌های انقلابی آشکار است – از ظهور کمونیسم گرفته تا آنارشیسم قرن نوزدهمی.

حق نشر عکس Other
Image caption در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ میلادی، اعضای گروه‌های چپ افراطی که در کشورهای مختلف اروپایی خشونت سیاسی پیشه کرده بودند، عموما درس‌خوانده بودند

از این گذشته – آن‌طور که آقای گلیس می‌گوید – اروپا در قرن بیستم هم خشونت انقلابی را تجربه کرده، نه از سوی اسلام‌گرایان که چریک‌های شهری.

آقای گلیس می‌گوید: "اکثر اعضای بریگاد سرخ یا گروه بادرماینهوف نسبتا درس‌خوانده بودند."

در نهایت می‌توان گفت اگر واقعیات تاریخی را نگاه کنیم، حضور طبقه متوسط در خشونت سیاسی دیگر تعجب‌برانگیز نخواهد بود.

مطالب مرتبط