زایمان در شرایط دشوار؛ وضعیت بیمارستانی در جنوب تاجیکستان

حق نشر عکس bbc persian

با وجود اینکه مقامات تاجیکستان همه ساله از بازسازی درمانگاه و بیمارستانهای موجود و بنیاد مؤسسات بهداشتی جدید خبر می‌دهند، اما وضعیت بیمارستانها بویژه در مناطق روستایی این کشور "اسف‌بار" توصیف می شود.

امامعلی رحمان، رئیس جمهوری تاجیکستان، در یک سخنرانی در ماه ژانویه سال جاری میلادی گفت: "سالهای آخر در کشور مؤسسات زیاد تندرستی بنیاد گردیده، و با فناوریهای جدید مجهز شده‌اند. ولی تا حال وضع بعضی از بنگاهها و مراکز سلامتی و بیمارستانها در اکثر شهرها و ناحیه‌های کشور تشویش‌آور است و آنها در حالت صدمه‌ای قرار دارند (وضعیت مناسبی ندارند)."

وی همچنین گفته بود: "جهت حل مسئله مذکور، وزارت تندرستی و حفظ اجتماعی اهالی را ضرور است که در همکاری با راهبران ولایتها و شهر و ناحیه‌ها کمبودیهای جای داشته (موجود) را هرچه زودتر برطرف نموده، سطح و صفت خدمت‌رسانیهای طبی را به طلبات (مقتضیات) زمان مطابق گرداند."

سرابی در کنار آب

من همه جای تاجیکستان نگشته‌ام و نمی‌دانم مؤسسات بهداشتی بویژه در مناطق دورافتاده چه وضعی دارند، اما اخیرا گذارم به بیمارستانی در یک منطقه مرزی با ازبکستان افتاد و می‌توانم بگویم که یکی از این مؤسسات بهداشتی با وضعیت به گفته رئیس جمهوری "تشویش‌آور"، در این منطقه واقع است.

روستای “احسانبای” چندان دورافتاده هم نیست؛ حدود ۸۰ کیلومتر در جنوب غربی شهر دوشنبه، در ناحیه رودکی، واقع است. این روستا هرچند در کنار رودخانه "کافرنهان" واقع شده، ولی به نظر چنین می‌رسد که تن به گرمای تحمل‌ناپذیر تابستان داده و کم‌آبی و گرما در این محل بیداد می‌کند.

آنطرف رودخانه اما خرمتر به نظر می‌رسد، چون ساکنان یک منطقه مسکونی همجوار در قلمرو ازبکستان با وسایل و تجهیزات آبکشی، باغها و مزارع خود را ظاهراً سیراب کرده‌اند. اما به گفته ساکنان روستای "احسانبای" پمپهای آبکشی این روستا سالها پیش از کار افتاده‌اند و درختان و مزارع ساکنان روستا دستخوش گرما و بی‌آبی هستند.

حق نشر عکس bbc persian

در قلب این روستا بیمارستانی وجود دارد که بیش از هر ساختمان و تأسیسات دیگری به آب نیاز دارد. آبی که از لوله کوچکی در محوطه بیرون ساختمان این بیمارستان بیرون می‌آید، برای مصرف کارمندان بهداشتی و بیماران کافی نیست.

ساختمانهای این بیمارستان که برای ۲۳ هزار جمعیت در روستاهای اطراف خدمات ارایه می‌کند، فرسوده و خراب به نظر می‌رسند. بنای زایشگاه این بیمارستان که در دهه ۱۹۵۰ ساخته شده، دیگر مورد استفاده نیست؛ دیوارهایش کفیده (باز شده و ترک خورده) و سقف و کف آن خراب است.

"فقط کمک اولیه می‌رسانیم"
حق نشر عکس bbc persian
Image caption فیض‌الله یارمتف، سرپزشک بیمارستان مرکزی دهستان احسانبای

مسئولان بیمارستان حدود یک سال پیش بخش زنان زایمان را به ساختمان اصلی بیمارستان کوچ داده و اطاقهایی را به آنها اختصاص دادند. اما این بنا هم که سال ۱۹۸۳ ساخته شده، اکنون شرایط مناسبی برای زنان حامله ندارد.

فیض‌الله یارمتف، سرپزشک بیمارستان مرکزی دهستان احسانبای، می‌گوید در گذشته این بنا دو سه بار با پولی که دولت اختصاص داده، رنگ و بار شده، ولی از وسایل و تجهیزات پزشکی لازم برای مداوای بیماران بی‌بهره است. به گفته آقای یارمتف، فقط ۲۰ تختخواب در این بیمارستان وجود دارد که برای جمعیت زیاد این منطقه کافی نیست.

وی می‌گوید: "جای خواب کم داریم و شرایط دشوار است. در حالتهای فوق‌العاده برای نجات جان بیماران راه درازی را تا بیمارستان مرکزی ناحیه رودکی با خودرو طی می‌کنیم. مواردی هم بوده است که زایمان زنان در راه اتفاق می‌افتد. ما در این بیمارستان فقط می‌توانیم کمک اولیه برسانیم."

حق نشر عکس bbc persian

از روستای احسانبای تا مرکز ناحیه رودکی بیش ۶۰ کیلومتر راه است که یک و نیم تا دو ساعت طول می‌کشد. فاصله با روستاهای اطراف هم زیاد است. دیگر مانند دوران اتحاد شوروی در این منطقه اتوبوس یا وسایل حمل و نقل دائمی وجود ندارد. مردم بیماران را با خودروهای شخصی یا گاه با خر و اسب تا بیمارستان انتقال می‌دهند.

"تابستان گرم و زمستان سرد"
حق نشر عکس bbc persian

ابراهیم روزی‌یف پزشک اورژانس است که برای انتقال بیماران، به روستاهای زیادی سفر می‌کند. او می‌گوید: "ما یک خودرو ولگای ساخت شوروی داریم که برای آوردن بیماران مناسب نیست. در داخل آن بیماران نمی‌توانند بخوابند و پزشک هم نمی‌تواند در طول راه به بیمار کمک رساند.”

"ظریفه" پنج ماه حامله است و برای مداوا به این بیمارستان آمده است. او در اطاقی که وسایل تهویه مطبوع ندارد، با زنی که کودکی شیرخواره در بر دارد، بستری است. این کودک معلوم نبود که از درد یا از شدت گرما، می‌گریست.

حق نشر عکس bbc persian
Image caption ظریفه می‌گوید فرزند نخست خود را در فصل زمستان در شرایط سختی در این بیمارستان به دنیا آورده است

ظریفه می‌گوید فرزند نخست خود را در فصل زمستان در شرایط سختی در این بیمارستان به دنیا آورده است. این زن ازبک‌تبار که فارسی چندان بلد نیست، برای زایمان فرزند دومش هم جز این بیمارستان انتخاب دیگری ندارد.

حق نشر عکس bbc persian

مردم این منطقه از ازبکها و تاجیکها هستند که قرنها در کنار هم زیسته و با هم پیوندهای خویش و تباری دارند. یکی از مسئولان بیمارستان که هر دو زبان را بهتر بلد بود، سخنان ظریفه را برای ما ترجمه می‌کند.

وی از جمله می‌وید: "اینجا تابستان خیلی گرم و زمستان سرد است. فرزند اولم را زمستان تولد کردم. اینجا نه آب بود، نه برق و نه وسایل گرمی. اطاق را با بخاری گرم کردیم، اما دود غلیظ هوای اتاق را سنگین می‌کرد."

وسایل کهنه برای زایمان
حق نشر عکس bbc persian
Image caption رابعه ایشبیکوا تنها قابله بیمارستان احسانبای

علاوه بر این، بیمارستان مرکزی دهستان "احسانبای" پزشک ویژه زنان ندارد. رابعه ایشبیکوا تنها قابله یا متخصص زایمان است که ۳۷ سال است که در بخش زایمان این بیمارستان کار می‌کند. زایمان صدها زن در این منطقه با کمک او انجام شده است.

خانم ایشبیکوا می‌گوید: "هر وسیله لازم که برای زایمان در اختیار داریم کهنه‌اند و از زمان شوروی باقی مانده‌اند. وسایل و تجهیزات نو نداریم. یک اطاق زایمان داریم که در آن فقط یک تخت ویژه زایمان هست. گاه زنان آبستن زیاد می‌شوند، ولی برای آنها تختخوابهای جداگانه نداریم. نمی‌دانیم آنها را کجا بستری کنیم."

وی می‌افزاید: "برای نگهداری داروها به یخچال و برای عفونت‌زدایی وسایل پزشکی به دستگاهی که 'اتوکلاو' نام دارد، نیاز داریم. ظرفهای ویژه برای اندازه‌گیری خون نداریم؛ مثلا نمی‌دانیم زن چه اندازه خونش را از دست داده است؛ اندازه‌گیریمان تخمینی است."

حق نشر عکس bbc persian

داخل اطاق زایمان ظرفهایی برای نگهداری آب دیده می‌شدند. ظاهراً در داخل اطاقهای بیمارستان لوله‌های آبرسانی وجود ندارد. خانم ایشبیکوا می‌گوید که آب را از محوطه بیرون بیمارستان با سطل و ظرف به اطاق زایمان انتقال می‌دهند.

حق نشر عکس bbc persian

وسایل گرمی و آبرسانی و تهویه در بیمارستان وجود ندارد. چندی پیش مردم محلی پول جمع کرده و یک خطّ آبرسانی به مسجد روستا کشیدند، ولی اجازه ندادند این خط تا بیمارستان کشیده شود. مسئولان بیمارستان ناچار شدند با پول اندک یک خطّ جداگانه آبرسانی با ظرفیت ناچیز به بیمارستان کشند.

به گفته مسئولان، سقف بیمارستان هم در موسم برف و باران چکه می‌کند. برخی از تختهای خواب چوبی پوسیده به نظر می‌رسند؛ برخی از پنجره‌ها هم شیشه ندارند. برخی از بیماران روی زمین قالی انداخته و روی آن بستری هستند.

حق نشر عکس bbc persian

زمان شوروی ساکنان آن سوی رودخانه کافرنهان هم برای مداوا به این بیمارستان می آمدند، اما پس از فروپاشی شوروی و کشیده شدن مرزها ساکنان ازبکستان دیگر به این بیمارستان نمی‌آیند.

امید به امدادگران خارجی

بیمارستان مرکزی دهستان "احسانبای" ۲۵ کارمند دارد، ولی بیشتر آنها پزشکان حرفهای یا متخصص نیستند. فیض‌الله یارمتف تنها پزشک حرفه‌ای این بیمارستان است که می‌گوید با وجود دستمزد اندک شب و روز در خدمت مردم است.

با این همه، به نظر می‌رسد که مسئولان بیمارستان هیچ شکایتی از مقامات بهداشتی ندارند. آنها بر این نظرند که دولت امکانات کافی برای ترمیم بیمارستانها ندارد. تنها امیدشان به کمک سازمانهای امدادگر خارجی است.

در دیوارهای بیمارستان تصاویری از مادر و کودک و پوسترهای تبلیغاتی و آموزشی برخی از سازمان‌های بین‌المللی، از جمله درباره شیوه‌های رساندن کمکهای اولیه یا جلوگیری از شیوع بیماریهای واگیردار نصب شده‌اند.

حق نشر عکس bbc persian

معلوم نیست چه کسی این پوسترها را به این بیمارستان آورده، اما عجیب است که سازمان‌های امدادگر بین‌المللی ظاهرا تاکنون متوجه شرایط نامطلوب این مؤسسه بهداشتی در یکی از محلات نه چندان دورافتاده تاجیکستان نشده‌اند.

در ورودی بیمارستان هم پوسترهای تبلیغاتی حزب حاکم خلق دموکرات با تصاویری از امامعلی رحمان، رئیس جمهوری، و پنج تن دیگر از شخصیتهای تاریخی که عنوان "قهرمان تاجیکستان" را دارند، نصب شده است.

حق نشر عکس bbc persian

تاجیکستان در چند سال گذشته تلاش کرده است تا با ایجاد بناهای بزرگ نام این کشور را در منطقه و جهان مطرح کند؛ مرتفع‌ترین سد، بزرگترین چایخانه، بزرگترین مسجد در منطقه از جمله این تلاشها است؛ اما به نظر می‌رسد بسیاری از بیمارستانها در مناطق دورافتاده که اهمیت آنها برای مردم از این طرحها کمتر نیست، به حال خود رها شده و تلاشی برای بهبود وضعیت آنها صورت نمی‌گیرد.

حق نشر عکس bbc persian
حق نشر عکس bbc persian
حق نشر عکس bbc persian